Nelenite

Wzór chemiczny: Mn₂+₁₆As₃+₃Si₁₂O₃₆(OH)₁₇

Nelenit to rzadki, brązowy arsenokrzemian manganu, tworzący masywne agregaty, blisko spokrewniony z pirochroitem i friedelitem.

## Charakterystyka Nelenit jest złożonym arsenokrzemianem manganu, występującym zazwyczaj w formie masywnych lub ziarnistych skupień. Rzadko tworzy wyraźne kryształy, a jeśli już, to są one bardzo małe i mają heksagonalny zarys. Jego wygląd jest niepozorny, najczęściej przypomina brązowe, zbite masy wtopione w skałę macierzystą. Ze względu na skład chemiczny i strukturę jest członkiem grupy pirochroitu. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się twardością około 5 w skali Mohsa, co czyni go stosunkowo odpornym na zarysowania. Ma szklisty do żywicznego połysk. Jest minerałem nieprzezroczystym lub co najwyżej przeświecającym na cienkich krawędziach. Jego gęstość wynosi około 3,5 g/cm³. ## Barwy i odmiany Nelenit występuje w odcieniach brązu - od żółtobrązowego, przez czerwonobrązowy, aż po ciemnobrązowy. Nie wyróżniono jego nazwanych odmian. ## Historia i nazwa Nazwa minerału honoruje Josepha A. Nelena (1924-2015), chemika z Narodowego Muzeum Historii Naturalnej (Smithsonian Institution) w Waszyngtonie, w uznaniu jego wkładu w chemię minerałów. Nelenit został opisany jako nowy minerał w 1984 roku przez Pete'a J. Dunna, Donalda R. Peacora i Shu-Chun Su. ## Zastosowania Nelenit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jego znaczenie jest wyłącznie naukowe i kolekcjonerskie.

Właściwości

Twardość Mohsa: 5
Połysk: Szklisty do żywicznego
Rysa: Bladożółta do żółtobrązowej
Gęstość: 3.46-3.52
Łupliwość: Dobra wg {0001}
Przełam: Nierówny
Przezroczystość: Przeświecający do nieprzezroczystego
Układ krystaliczny: Trygonalny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Nelenit rozpoznaje się głównie na podstawie jego brązowej barwy, masywnego pokroju i specyficznego środowiska występowania - w złożach manganu. Charakterystyczna jest też jego rysa - bladożółta do żółtobrązowej. Ostateczna identyfikacja wymaga jednak zaawansowanych metod analitycznych, takich jak analiza chemiczna (EDS) lub dyfrakcja rentgenowska (XRD), ze względu na podobieństwo do innych minerałów manganu. ## Odróżnianie od podobnych Nelenit można pomylić z innymi minerałami manganu o podobnej barwie i pokroju, takimi jak friedelit, pirochroit czy hausmanit. Friedelit jest zazwyczaj bardziej czerwonawy i często wykazuje lepszą łupliwość. Pirochroit ma niższą twardość (ok. 2,5). Hausmanit jest twardszy (5,5) i ma ciemniejszą, czerwonobrunatną do czarnej rysę. ## Formy kryształów Nelenit najczęściej tworzy masywne, zbite lub drobnoziarniste agregaty. Bardzo rzadko obserwuje się słabo wykształcone, niewielkie kryształy o zarysie heksagonalnym, zgrupowane w rozetkowe skupienia.

Środowisko występowania

## Geneza Nelenit jest minerałem pochodzenia metamorficznego. Powstaje w wyniku metamorfizmu złóż rud manganu, szczególnie w skałach bogatych w krzemionkę. Tworzy się w warstwach i soczewkach w obrębie franklinitu i willemitu. ## Asocjacje mineralne Minerał ten współwystępuje z innymi minerałami manganu i cynku. Do jego najczęstszych asocjacji należą: franklinit, willemit, rodochrozyt, andradyt (odmiana manganowa), kalcyt, baryt, hausmanit, friedelit i pirochroit. ## Lokalizacje Najważniejszym i klasycznym miejscem występowania nelenitu jest kopalnia Trotter w Franklin, w hrabstwie Sussex, New Jersey, USA. Jest to jego lokalizacja typowa. Znany jest również z pobliskiego złoża Sterling Hill w Ogdensburgu. Poza USA, jego obecność odnotowano w kopalni Kombat w Namibii.

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Atrakcyjność kolekcjonerska nelenitu jest ograniczona ze względu na jego najczęściej masywny i niepozorny wygląd. Najbardziej cenione są okazy, które wykazują choćby śladową krystalizację w postaci drobnych, heksagonalnych kryształków. Ważna jest również asocjacja z innymi, bardziej estetycznymi minerałami ze złoża Franklin, takimi jak willemit (fluorescencyjny) czy rodochrozyt. Czystość i intensywność brązowej barwy również wpływają na wartość okazu. ## Popularne stanowiska Zdecydowanie najbardziej pożądane przez kolekcjonerów okazy pochodzą z lokalizacji typowej - kopalni Trotter we Franklin, New Jersey, USA. Materiał z tego historycznego stanowiska jest uważany za klasyczny i stanowi punkt odniesienia dla tego minerału.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy nelenitu należy czyścić bardzo ostrożnie, używając miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. Dopuszczalne jest krótkotrwałe użycie wody destylowanej, jednak należy unikać długiego moczenia. Po czyszczeniu na mokro okaz trzeba dokładnie osuszyć. ## Czego unikać Jako arsenokrzemian, nelenit jest potencjalnie toksyczny przy połknięciu lub wdychaniu pyłu, dlatego należy unikać sytuacji prowadzących do jego pylenia. Należy chronić go przed kontaktem z kwasami i innymi chemikaliami. Nie powinien być poddawany działaniu ultradźwięków ani czyszczeniu parowemu. Długotrwała ekspozycja na wilgoć może prowadzić do jego powolnego rozkładu. ## Przechowywanie Okazy nelenitu najlepiej przechowywać w zamkniętych, suchych pojemnikach lub gablotach, z dala od bezpośredniego światła słonecznego i źródeł wilgoci. Zaleca się umieszczenie etykiety z ostrzeżeniem o zawartości arsenu.