Naumannite

Wzór chemiczny: Ag<sup>1+</sup><sub>2</sub>Se<sup>2-</sup>

Naumannit to selenek srebra, rzadki minerał o metalicznym połysku, będący ważną rudą selenu i srebra.

## Charakterystyka Naumannit jest stosunkowo rzadkim minerałem z grupy siarczków, chemicznie klasyfikowanym jako selenek srebra. Zazwyczaj tworzy zwarte, ziarniste lub masowe skupienia, rzadko występując w formie dobrze wykształconych kryształów. Kryształy, jeśli się pojawiają, są niewielkie, najczęściej o kształcie sześcianów, ośmiościanów lub ich kombinacji. Świeże powierzchnie minerału mają ołowianoszary do czarnego kolor i silny, metaliczny połysk. Pod wpływem światła i powietrza jego powierzchnia szybko matowieje i może pokrywać się ciemnym nalotem. ## Właściwości fizyczne Naumannit jest minerałem miękkim, o twardości wynoszącej około 2.5 w skali Mohsa, co oznacza, że można go zarysować paznokciem. Jest również kowalny i plastyczny, co jest cechą charakterystyczną dla niektórych metali i ich związków. Ma wysoką gęstość, wynoszącą od 7.9 do 8.2 g/cm³, co jest wyczuwalne nawet w niewielkich okazach. Połysk jest wyraźnie metaliczny na świeżych powierzchniach przełamu. ## Barwy i odmiany Minerał ten nie posiada barwnych odmian. Jego kolor jest stały - od żelazistoczarnego po ołowianoszary. Nie tworzy odmian handlowych ani jubilerskich. ## Historia i nazwa Nazwa naumannit została nadana w 1828 roku przez Carla Friedricha Naumanna na cześć niemieckiego krystalografa i geologa Carla Friedricha Naumanna (1797-1873), który jako pierwszy opisał ten minerał. Miejscem typowym, skąd pochodziły pierwsze opisane okazy, jest kopalnia Tilkerode w górach Harzu w Niemczech. ## Zastosowania Ze względu na wysoką zawartość srebra (ponad 70%) i selenu, naumannit jest lokalnie ważną rudą obu tych pierwiastków. Jego znaczenie gospodarcze jest jednak ograniczone z powodu rzadkości występowania w dużych, ekonomicznie opłacalnych nagromadzeniach. Dla kolekcjonerów jest cennym i poszukiwanym minerałem ze względu na swoją rzadkość i skład chemiczny.

Właściwości

Twardość Mohsa
2.5
Połysk
Metallic
Rysa
Black
Gęstość
7.9-8.2
Łupliwość
Good on {001}
Przełam
Uneven
Przezroczystość
Opaque
Układ krystaliczny
Orthorhombic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Naumannit można rozpoznać po jego wysokiej gęstości, metalicznym połysku na świeżym przełamie, czarnej lub ołowianoszarej barwie oraz niskiej twardości (2.5 w skali Mohsa). Jest kowalny i plastyczny. Charakterystyczne jest również szybkie matowienie powierzchni pod wpływem światła. ## Odróżnianie od podobnych Naumannit bywa mylony z akantytem (Ag₂S), z którym często współwystępuje i tworzy roztwory stałe. Akantyt ma podobny wygląd i właściwości fizyczne, a pewne rozróżnienie często wymaga analizy chemicznej (EDS/XRD) w celu potwierdzenia obecności selenu zamiast siarki. Można go również pomylić z galeną (PbS), która jest jednak bardziej krucha, ma doskonałą łupliwość kostkową i niższą gęstość. Od grafitu odróżnia go znacznie wyższa gęstość. ## Formy kryształów Kryształy naumannitu są rzadkie i zazwyczaj niewielkie. Przyjmują formę sześcianów, ośmiościanów oraz ich kombinacji. Najczęściej występuje w postaci masowych, ziarnistych lub dendrytycznych skupień, a także jako naloty i powłoki na innych minerałach.

Środowisko występowania

## Geneza Naumannit jest minerałem pochodzenia hydrotermalnego. Powstaje w niskich i średnich temperaturach w żyłach kruszcowych, zazwyczaj w środowisku ubogim w siarkę, a bogatym w selen. Tworzy się w asocjacji z innymi selenkami oraz minerałami srebra. ## Asocjacje mineralne Często współwystępuje z innymi selenkami, takimi jak klausthalit (PbSe), tiemannit (HgSe), klockmannit (CuSe) i eukairyt (CuAgSe). Towarzyszą mu również akantyt, aguilarit, srebro rodzime, uraninit, a także minerały kruszcowe jak piryt i chalkopiryt oraz minerały żyłowe, głównie kalcyt i kwarc. ## Lokalizacje Do najważniejszych światowych lokalizacji należą historyczne stanowiska w górach Harzu w Niemczech (Tilkerode, St. Andreasberg). Znaczące okazy pochodzą również z USA, zwłaszcza z Nevady (distrykt Tonopah) i Utah. Inne znane miejsca występowania to m.in. kopalnia Předbořice w Czechach, La Rioja w Argentynie, Guanajuato w Meksyku oraz region Athabasca w Kanadzie.

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dobrze wykształconymi, ostrymi kryształami, co jest dużą rzadkością dla tego minerału. Wysoko oceniane są również bogate, masowe skupienia o świeżej, błyszczącej powierzchni, a także dendrytyczne formy. Szczególnie poszukiwane są asocjacje z innymi rzadkimi selenkami lub srebrem rodzimym. ## Popularne stanowiska Klasyczne, historyczne okazy pochodzą z kopalń w górach Harzu w Niemczech. Współcześnie wartościowe okazy, w tym z dobrze wykształconymi mikrokryształami, znajdowano w Nevadzie (USA) oraz w Czechach (Předbořice).

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy naumannitu należy czyścić wyłącznie mechanicznie, używając miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. Należy unikać wody i jakichkolwiek środków chemicznych, które mogą przyspieszyć proces utleniania i matowienia powierzchni. ## Czego unikać Minerał jest wrażliwy na działanie światła, które powoduje jego ciemnienie i utratę połysku. Należy go chronić przed długotrwałą ekspozycją na silne oświetlenie, a także przed wilgocią i chemikaliami, w tym kwasami i zasadami. Jest miękki i plastyczny, więc łatwo ulega zarysowaniu i deformacji. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie naumannitu w zamkniętych, suchych pojemnikach lub klaserach, z dala od bezpośredniego światła słonecznego i źródeł ciepła. Aby zapobiec zarysowaniom, każdy okaz powinien być odizolowany od innych, twardszych minerałów.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej