Natrophilite

Wzór chemiczny: NaMn<sup>2+</sup>PO<sub>4</sub>

Natrophilit to rzadki fosforan sodu i manganu, ceniony przez kolekcjonerów za intensywnie żółtą barwę i podatność na utlenianie.

## Charakterystyka Natrophilit jest rzadkim minerałem z grupy fosforanów, składającym się z sodu, manganu i fosforu. Jego najbardziej charakterystyczną cechą jest intensywna, głęboka, żółta lub złocistożółta barwa. Zazwyczaj występuje w formie anhedralnych (nieforemnych) ziaren i skupień wrosłych w skałę macierzystą. Dobrze wykształcone kryształy są ekstremalnie rzadkie i niewielkie. Cechą typową dla natrophilitu jest jego niestabilność - łatwo ulega utlenianiu, pokrywając się czarną warstwą tlenków manganu, co jest ważną wskazówką diagnostyczną. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się twardością w zakresie 4,5-5 w skali Mohsa, co czyni go stosunkowo miękkim. Ma połysk szklisty, na świeżych powierzchniach przechodzący w tłusty. Jest przezroczysty do przeświecającego. Jego gęstość wynosi około 3,41 g/cm³. ## Barwy i odmiany Paleta barw natrophilitu jest ograniczona do odcieni żółtego: od jasnożółtego, przez złocistożółty, po głęboki, niemal pomarańczowożółty. Niektóre okazy mogą wykazywać zielonkawy odcień. Minerał nie tworzy nazwanych odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Nazwa minerału, nadana w 1890 roku przez George'a J. Brusha i Edwarda S. Danę, pochodzi od greckich słów *natron* (soda, nawiązując do zawartości sodu) i *philos* (przyjaciel), co można tłumaczyć jako "przyjaciel sodu". Został on po raz pierwszy opisany na podstawie okazów znalezionych w kamieniołomie Branchville w stanie Connecticut, USA. ## Zastosowania Ze względu na swoją rzadkość i niewielkie rozmiary wystąpień, natrophilit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jest natomiast wysoko cenionym minerałem kolekcjonerskim, poszukiwanym ze względu na intensywną barwę i rzadkość występowania.

Właściwości

Twardość Mohsa
4.5-5
Połysk
Vitreous to Greasy
Rysa
Pale yellow or colorless
Gęstość
3.41
Łupliwość
Perfect on {100}, Good on {010}
Przełam
Uneven to Conchoidal
Przezroczystość
Transparent to Translucent
Układ krystaliczny
Orthorhombic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Najważniejszymi cechami diagnostycznymi natrophilitu są jego intensywnie żółta barwa, tłustawy połysk na świeżych powierzchniach oraz obecność czarnych nalotów lub skorup będących produktem jego utleniania. Występowanie w złożach pegmatytowych w towarzystwie innych rzadkich fosforanów jest również kluczową wskazówką. ## Odróżnianie od podobnych Natrophilit może być mylony z innymi żółtymi minerałami pegmatytowymi. Od podobnie zabarwionych fosforanów (np. niektórych odmian beryllonitu) odróżnia go niższa twardość i charakterystyczna niestabilność chemiczna (czernienie). Jest manganowym analogiem lithiophilitu, który jednak zazwyczaj ma barwy od różowej do brązowej. ## Formy kryształów Kryształy natrophilitu należą do ogromnych rzadkości. Jeśli się pojawiają, są to zazwyczaj słabo wykształcone, grube tabliczki lub bloczki o rombowym zarysie. Zdecydowana większość materiału występuje w postaci nieregularnych, anhedralnych mas i ziaren wrośniętych w inne minerały pegmatytowe.

Środowisko występowania

## Geneza Natrophilit jest pierwotnym minerałem hydrotermalnym, krystalizującym w późnych stadiach formowania się złożonych pegmatytów granitowych, bogatych w fosfor i sód. ## Asocjacje mineralne Minerał ten często współwystępuje z innymi fosforanami typowymi dla pegmatytów, takimi jak lithiophilit, triphylit, reddingit, eosphoryt, dickinsonit, arrojadyt-(KNa) oraz z kwarcem, albitem i mikroklinem. Często towarzyszą mu produkty jego własnego rozkładu - różne tlenki manganu. ## Lokalizacje Najważniejsze stanowiska tego rzadkiego minerału znajdują się w Stanach Zjednoczonych. Klasyczna, typowa lokalizacja to kamieniołom Branchville w Connecticut. Inne znane miejsca to kopalnia Foote Lithium Co. w Karolinie Północnej oraz kopalnia Palermo No. 1 w New Hampshire. Poza USA, znaczące okazy pochodzą z pegmatytu Serra Branca w stanie Paraíba w Brazylii.

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najwyżej cenione okazy natrophilitu to te o jak najintensywniejszej, czystej, złocistożółtej barwie, z minimalną ilością czarnych produktów utleniania. Wyjątkowo wartościowe są rzadkie, dobrze wykształcone kryształy, nawet niewielkich rozmiarów. Duże, jednorodne partie czystego, nieutlenionego minerału w matriksie również osiągają wysokie ceny. Obecność niewielkiej ilości czarnej patyny może być przez niektórych kolekcjonerów postrzegana jako cecha potwierdzająca autentyczność. ## Popularne stanowiska Za klasyczne i najbardziej pożądane uchodzą okazy z historycznej lokalizacji w Branchville, Connecticut. Materiał z kopalni Foote w Karolinie Północnej oraz z pegmatytu Serra Branca w Brazylii również dostarczył wielu wysokiej jakości okazów kolekcjonerskich.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Natrophilit jest minerałem bardzo wrażliwym. Do usuwania kurzu należy używać wyłącznie miękkiego pędzelka lub sprężonego powietrza z bezpiecznej odległości. Absolutnie unikać kontaktu z wodą, mycia na mokro i czyszczenia ultradźwiękowego, które mogą przyspieszyć proces utleniania. ## Czego unikać Minerał ten jest podatny na utlenianie w kontakcie z wilgocią i powietrzem, co powoduje jego czernienie. Należy go chronić przed wilgocią, wodą, chemikaliami (zwłaszcza kwasami) oraz gwałtownymi zmianami temperatury. Nie powinien być eksponowany na bezpośrednie działanie światła słonecznego. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów natrophilitu w suchym, stabilnym środowisku. Najlepszym rozwiązaniem jest szczelne pudełko (np. typu "perky box") z dodatkiem środka pochłaniającego wilgoć (np. żelu krzemionkowego). Izolacja od atmosfery spowalnia proces degradacji minerału.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej