Natrojarosite

Wzór chemiczny: NaFe₃+₃(S₆+O₄)₂(OH)₆

Natrojarosyt to sodowy hydroksysiarczan żelaza z grupy aluninu, tworzący najczęściej ziemiste skupienia i naloty o żółtobrązowej barwie w strefach utleniania złóż kruszców.

## Charakterystyka Natrojarosyt jest minerałem wtórnym należącym do supergrupy aluninu, stanowiąc sodowy odpowiednik bardziej rozpowszechnionego jarozytu. Występuje najczęściej w postaci ziemistych, proszkowych lub zbitych mas, a także jako naskorupienia i konkrecje. Rzadko tworzy widoczne gołym okiem kryształy, które zazwyczaj mają postać mikroskopijnych, tabliczkowych lub romboedrycznych form o trygonalnej symetrii. Jego wygląd jest zazwyczaj niepozorny, przypominając gliniaste lub ochrowe naloty na skałach. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się niewielką twardością, wynoszącą od 2.5 do 3.5 w skali Mohsa, co sprawia, że jest kruchy i łatwo go zarysować. Połysk bywa zmienny, od szklistego na ścianach kryształów do matowego lub ziemistego w przypadku agregatów. Jest minerałem przeświecającym, a w zbitych skupieniach staje się nieprzezroczysty. Jego gęstość waha się w przedziale 3.16-3.28 g/cm³. ## Barwy i odmiany Natrojarosyt przybiera barwy od jasnożółtej, przez żółtobrązową, aż po ciemnobrunatną. Kolorystyka zależy od stopnia krystaliczności i obecności ewentualnych domieszek. Nie wyróżnia się jego nazwanych odmian handlowych ani barwnych. ## Historia i nazwa Nazwa minerału nawiązuje do jego składu chemicznego oraz strukturalnego podobieństwa do jarozytu. Przedrostek "natro-" pochodzi od łacińskiego słowa *natrium* (sód), wskazując na dominację tego pierwiastka. Minerał został po raz pierwszy opisany w 1902 roku przez Waldemara Hillebranda i Samuela Penfielda na podstawie próbek znalezionych w Soda Springs Valley w hrabstwie Mineral, w stanie Nevada (USA). ## Zastosowania Natrojarosyt nie ma znaczącego zastosowania przemysłowego. Stanowi obiekt zainteresowania głównie dla kolekcjonerów specjalizujących się w minerałach wtórnych i systematycznych, a także dla naukowców. Jego obecność może być wskaźnikiem specyficznych warunków geochemicznych w strefach wietrzenia złóż siarczkowych.

Właściwości

Twardość Mohsa: 2.5-3.5
Połysk: Vitreous to dull or earthy
Rysa: Pale yellow
Gęstość: 3.16-3.28
Łupliwość: Distinct on {0001}
Przełam: Uneven to conchoidal
Przezroczystość: Translucent to opaque
Układ krystaliczny: Trigonal

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Cechami charakterystycznymi natrojarosytu są jego żółtobrązowa barwa, najczęściej ziemisty lub proszkowy pokrój oraz występowanie w strefach utleniania (czapach żelaznych) złóż kruszców. Jest miękki i pozostawia bladożółtą rysę. Pewna identyfikacja wizualna jest jednak bardzo trudna. ## Odróżnianie od podobnych Makroskopowe odróżnienie natrojarosytu od innych minerałów z grupy jarozytu (np. jarozytu potasowego) jest praktycznie niemożliwe bez zaawansowanych badań chemicznych (np. EDS) lub rentgenowskich (XRD). Może być również mylony z innymi wtórnymi minerałami żelaza, takimi jak goethyt czy "limonit", które jednak zazwyczaj mają ciemniejszą, brązowożółtą rysę. Podobny bywa też beudantyt, który często występuje w tych samych środowiskach. ## Formy kryształów Kryształy natrojarosytu są zazwyczaj mikroskopijne i mają pokrój tabliczkowy, często o zarysach trygonalnych lub heksagonalnych, a także romboedryczny. Najczęściej tworzy jednak zbite, ziemiste lub pylaste agregaty, naskorupienia i wypełnienia niewielkich szczelin skalnych.

Środowisko występowania

## Geneza Natrojarosyt jest minerałem wtórnym, powstającym w wyniku utleniania siarczkowych minerałów żelaza (głównie pirytu) w obecności roztworów bogatych w sód. Tworzy się w warunkach silnie kwaśnych i utleniających, typowych dla stref wietrzenia (gossanów, czap żelaznych) złóż kruszców, szczególnie w klimacie suchym i półsuchym. Może również krystalizować z ekshalacji wulkanicznych (fumaroli) oraz jako produkt działalności pomodernizacyjnej w starych kopalniach. ## Asocjacje mineralne Minerał ten często współwystępuje z innymi siarczanami i tlenowodorotlenkami powstającymi w podobnych warunkach. Do jego najczęstszych asocjacji należą: jarozyt, goethyt, hematyt, alunitem, beudantyt, anglesyt, cerusyt oraz kwarc. ## Lokalizacje Do najważniejszych stanowisk na świecie należą lokalizacja typowa w Soda Springs Valley (Nevada, USA) oraz złoże Chuquicamata w Chile, skąd pochodzą duże ilości tego minerału. Znany jest również z kopalni w Arizonie i Utah (USA), z kompleksu Laurion w Grecji, a także z wielu innych stref utleniania złóż na całym świecie.

Rzadkość

Niezbyt pospolity

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Dla kolekcjonerów najbardziej wartościowe są okazy z dobrze wykształconymi, choćby mikroskopijnymi, kryształami o wyraźnym połysku i intensywnej barwie. Atrakcyjność podnosi umiejscowienie kryształów na kontrastującym podłożu skalnym. W przypadku skupień masywnych liczy się czystość i intensywność koloru. Ponieważ minerał wymaga często analizy do pewnej identyfikacji, okazy z potwierdzonym analitycznie składem są wyżej cenione przez kolekcjonerów systematycznych. ## Popularne stanowiska Okazy z ostrymi mikrokryształami pochodzą między innymi z kopalni Apex w Utah (USA) oraz z historycznych kopalń w Laurion w Grecji. Masywne, bogate skupienia znane są ze złoża Chuquicamata w Chile. Lokalizacja typowa w Nevadzie również dostarczyła materiału do badań, który trafił do kolekcji na całym świecie.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy natrojarosytu, zwłaszcza te o strukturze ziemistej i porowatej, są bardzo delikatne. Do usuwania kurzu najlepiej używać miękkiego pędzelka lub sprężonego powietrza z bezpiecznej odległości. Kontakt z wodą powinien być ograniczony do minimum, a jeśli jest konieczny, należy użyć wody destylowanej. Po czyszczeniu na mokro okaz trzeba dokładnie wysuszyć w temperaturze pokojowej. ## Czego unikać Minerał jest wrażliwy na działanie kwasów, które mogą go rozłożyć. Należy unikać myjek ultradźwiękowych, silnych detergentów oraz gwałtownych zmian temperatury. Jako minerał stosunkowo miękki, jest podatny na zarysowania i uszkodzenia mechaniczne. Długotrwała ekspozycja na wilgoć może prowadzić do jego powolnej degradacji. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów w suchym miejscu, najlepiej w zamkniętych pudełkach lub klaserach, co chroni je przed kurzem, wilgocią i uszkodzeniami. Należy unikać bezpośredniego kontaktu z twardszymi minerałami. Dobrze wykształcone mikrokryształy najlepiej eksponować w pudełkach typu "micromount".

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej