Natrite

Wzór chemiczny: Na<sub>2</sub>CO<sub>3</sub>

Natryt to rzadki minerał z grupy węglanów, będący bezwodnym węglanem sodu, występujący w postaci białych nalotów i kruchych skupień.

## Charakterystyka Natryt, chemicznie bezwodny węglan sodu (Na₂CO₃), jest minerałem z grupy węglanów. Występuje rzadko, tworząc najczęściej wykwity, naloty oraz ziarniste lub włókniste agregaty. Dobrze wykształcone kryształy są spotykane sporadycznie i mają zazwyczaj formę tabliczkową lub pryzmatyczną. Ze względu na swoją dużą higroskopijność i rozpuszczalność w wodzie, jest minerałem nietrwałym w wilgotnym środowisku, gdzie łatwo przechodzi w termonatryt lub tronę. ## Właściwości fizyczne Natryt charakteryzuje się niewielką twardością, wynoszącą 1.5 w skali Mohsa, co oznacza, że jest bardzo miękki i można go zarysować paznokciem. Ma szklisty połysk. Jest minerałem lekkim, o gęstości około 2.54 g/cm³. Jest przezroczysty do przeświecającego. ## Barwy i odmiany Natryt jest zazwyczaj bezbarwny lub biały. Zanieczyszczenia mogą nadawać mu odcienie szarości lub żółci. Nie wyróżnia się jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Nazwa "natryt" pochodzi od składu chemicznego - jest to naturalny węglan sodu (łac. *natrium* - sód). Minerał ten jest znany od dawna jako produkt ewaporacji słonych jezior, jednak jako odrębny gatunek mineralny został opisany stosunkowo niedawno. Jego występowanie jest silnie związane z suchym, pustynnym klimatem. ## Zastosowania Natryt nie ma bezpośredniego zastosowania przemysłowego ze względu na swoją rzadkość i niestabilność. Syntetyczny węglan sodu (soda kalcynowana) jest natomiast kluczowym surowcem w przemyśle chemicznym, szklarskim i papierniczym. Okazy natrytu mają znaczenie wyłącznie naukowe i kolekcjonerskie.

Właściwości

Twardość Mohsa
1.5
Połysk
Vitreous
Rysa
White
Gęstość
2.53-2.54
Łupliwość
Perfect on {010}, good on {101}
Przełam
Conchoidal
Przezroczystość
Transparent to translucent
Układ krystaliczny
Monoclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Natryt można rozpoznać po jego występowaniu w postaci białych, kruchych nalotów i skupień w suchych, zasolonych środowiskach. Kluczową cechą diagnostyczną jest jego ekstremalna rozpuszczalność w wodzie (reaguje z nią, pieniąc się przy kontakcie z kwasem). Jest bardzo miękki i lekki. ## Odróżnianie od podobnych Natryt można pomylić z innymi węglanami sodu, takimi jak trona (Na₃(CO₃)(HCO₃)·2H₂O) i termonatryt (Na₂CO₃·H₂O), które często z nim współwystępują. Odróżnienie bez analizy chemicznej lub krystalograficznej jest bardzo trudne. Różni się od nich strukturą krystaliczną i brakiem wody w składzie. Można go też pomylić z halitem (NaCl), który ma słony smak i regularne kryształy, podczas gdy natryt ma smak alkaliczny (mydlany). ## Formy kryształów Kryształy natrytu, jeśli występują, są zazwyczaj spłaszczone, tabliczkowe lub krótkopryzmatyczne. Najczęściej tworzy jednak skupienia ziarniste, włókniste, skorupiaste wykwity i naloty.

Środowisko występowania

## Geneza Natryt jest minerałem pochodzenia ewaporacyjnego. Powstaje w wyniku odparowania wód słonych jezior alkalicznych (tzw. jezior sodowych) w warunkach skrajnie suchego, pustynnego klimatu. Krystalizuje bezpośrednio z roztworów bogatych w węglan sodu przy niskiej wilgotności powietrza. ## Asocjacje mineralne Natryt często współwystępuje z innymi ewaporatami, takimi jak trona, termonatryt, nahcolit, halit, mirabilit i tenardyt. ## Lokalizacje Najważniejsze stanowiska występowania natrytu na świecie to suche regiony i alkaliczne jeziora. Znajdowany jest w Egipcie (Wadi El Natrun), Rosji (Półwysep Kolski, masywy Chibiny i Łowoziero), Tanzanii (jezioro Natron), Kenii (jezioro Magadi), a także w Stanach Zjednoczonych (Kalifornia, Nevada, Wyoming).

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są dobrze wykształcone, przezroczyste kryształy natrytu, które są ekstremalnie rzadkie. Wysoko oceniane są również bogate, czysto białe skupienia krystaliczne na matrycy skalnej. Ze względu na niestabilność minerału, kluczowe jest, aby okaz był dobrze zachowany i nie nosił śladów przemian w inne minerały. Wielkość okazu również ma znaczenie, ale nawet małe, dobrze uformowane kryształy są poszukiwane. ## Popularne stanowiska Za klasyczne i dostarczające najlepszych okazów uważa się lokalizacje na Półwyspie Kolskim w Rosji (masywy Chibiny i Łowoziero), gdzie natryt występuje w pegmatytach nefelinowych. Okazy stamtąd często mają postać dobrze zdefiniowanych, choć niewielkich kryształów.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazów natrytu absolutnie nie wolno czyścić wodą ani żadnymi płynami, ponieważ minerał ten jest w wodzie rozpuszczalny. Jedyną bezpieczną metodą jest delikatne usunięcie kurzu za pomocą miękkiego, suchego pędzelka lub sprężonego powietrza z bezpiecznej odległości. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z wodą, parą wodną i jakąkolwiek wilgocią. Natryt jest silnie higroskopijny i w wilgotnym powietrzu szybko ulega przemianie w inne minerały (termonatryt, trona), tracąc swoją pierwotną formę. Należy chronić go przed wszelkimi chemikaliami. Jest bardzo miękki i kruchy, podatny na uszkodzenia mechaniczne. ## Przechowywanie Natryt wymaga przechowywania w warunkach o kontrolowanej, bardzo niskiej wilgotności. Najlepiej trzymać go w szczelnie zamykanym pojemniku (np. typu "perky box") wraz ze środkiem pochłaniającym wilgoć (żelem krzemionkowym). Ekspozycja powinna odbywać się wyłącznie w hermetycznej gablocie.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej