Nantokite

Wzór chemiczny: Cu¹⁺Cl

Nantokit to rzadki chlorek miedzi(I), który jest bezbarwny i krystalizuje w układzie regularnym, lecz na powietrzu szybko utlenia się i zielenieje.

## Charakterystyka Nantokit jest rzadkim halogenkiem miedzi, chemicznie chlorkiem miedzi(I). W czystej, świeżej postaci jest minerałem bezbarwnym lub białym, o silnym, diamentowym połysku. Jego najbardziej charakterystyczną cechą jest niestabilność w wilgotnym powietrzu. Pod wpływem tlenu i wilgoci szybko utlenia się, pokrywając zielonymi lub niebieskozielonymi produktami wtórnymi, głównie paratakamitem i atakamitem. Z tego powodu czyste, bezbarwne okazy nantokitu są niezwykle trudne do znalezienia i zachowania. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest stosunkowo miękki, a jego twardość w skali Mohsa wynosi 2-2,5. Ma gęstość 4,14 g/cm³, co jest wartością wysoką jak na minerał niemetaliczny. Czysty nantokit jest przezroczysty, jednak produkty jego utleniania są nieprzezroczyste. Wykazuje doskonałą łupliwość w trzech kierunkach. ## Barwy i odmiany Świeży nantokit jest bezbarwny do białego. W wyniku kontaktu z wilgotnym powietrzem jego powierzchnia szybko pokrywa się zieloną, niebieskozieloną lub czarną warstwą wtórnych minerałów miedzi. Nie wyróżnia się żadnych odmian tego minerału. ## Historia i nazwa Nazwa nantokitu pochodzi od miejsca jego pierwszego odkrycia - kopalni Nantoko w regionie Atacama w Chile. Minerał został opisany po raz pierwszy w 1867 roku przez niemieckiego mineraloga i chemika Johanna Friedricha Augusta Breithaupta. ## Zastosowania Nantokit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jest wyłącznie przedmiotem zainteresowania kolekcjonerów specjalizujących się w rzadkich minerałach oraz instytucji naukowych.

Właściwości

Twardość Mohsa: 2-2.5
Barwa: Colourless, white to greyish, greenish
Połysk: Adamantine
Rysa: White
Gęstość: 3.93
Łupliwość: On {011}.
Przełam: Conchoidal
Przezroczystość: Transparent
Układ krystaliczny: Isometric

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Świeży, bezbarwny nantokit można rozpoznać po diamentowym połysku i wysokiej gęstości. Kluczową cechą diagnostyczną jest jego błyskawiczna reakcja na wilgotne powietrze - w ciągu minut lub godzin pokrywa się zielonym nalotem. Jest to test destrukcyjny, ale jednoznaczny. Minerał jest także plastyczny i daje się kroić nożem. ## Odróżnianie od podobnych Bezbarwny nantokit można pomylić z halitem lub sylwinem, od których odróżnia go znacznie wyższa gęstość i natychmiastowa reakcja na wilgoć. Można go również pomylić z cerusytem, który ma podobny połysk i gęstość, ale jest znacznie twardszy i nie reaguje w ten sposób na powietrze. ## Formy kryształów Nantokit krystalizuje w układzie regularnym, tworząc rzadkie, słabo wykształcone kryształy o formie czworościanów. Najczęściej występuje w postaci masowych, ziarnistych lub zbitych skupień, a także jako żyłki i wypełnienia w skale macierzystej.

Środowisko występowania

## Geneza Nantokit jest minerałem wtórnym, tworzącym się w strefach utleniania złóż miedzi, ale w specyficznych, silnie redukcyjnych i suchych (bezwodnych) warunkach. Powstaje w wyniku reakcji roztworów bogatych w chlor z pierwotnymi siarczkami miedzi w klimacie pustynnym. Może również powstawać jako produkt ekshalacji wulkanicznych (sublimat). ## Asocjacje mineralne Współwystępuje z innymi minerałami strefy utleniania, takimi jak atakamit, paratakamit, kupryt, miedź rodzima, a także halit i sylwin. ## Lokalizacje Najważniejsze stanowiska nantokitu na świecie to pustynia Atacama w Chile (kopalnie Nantoko, Chuquicamata, El Cobre), Broken Hill w Australii, kopalnia Bischofite w Tasmanii oraz niektóre lokalizacje w Arizonie (USA). Występuje również jako produkt współczesnych ekshalacji wulkanicznych na Wezuwiuszu we Włoszech.

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Dla kolekcjonerów najważniejsza jest czystość i przezroczystość okazu. Najbardziej cenione są bezbarwne, przezroczyste fragmenty, nawet niewielkich rozmiarów, które zostały odpowiednio zabezpieczone przed utlenianiem (np. w oleju lub specjalnych pojemnikach z gazem obojętnym). Okazy z dobrze wykształconymi, choć rzadkimi, kryształami są ekstremalnie wartościowe. Obecność zielonej powłoki produktów rozkładu znacząco obniża wartość kolekcjonerską. ## Popularne stanowiska Najbardziej klasyczne i cenione okazy pochodzą z historycznych znalezisk w Broken Hill w Australii oraz z pustyni Atacama w Chile. Okazy z tych lokalizacji są uważane za wzorcowe dla tego minerału.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Czyszczenie nantokitu jest wysoce niewskazane i praktycznie niemożliwe bez specjalistycznego sprzętu. Jakikolwiek kontakt z wodą, alkoholem czy innymi płynami spowoduje jego natychmiastowe i nieodwracalne utlenienie. Okazy należy pozostawić w stanie, w jakim zostały pozyskane. ## Czego unikać Należy bezwzględnie unikać kontaktu z wilgocią i powietrzem. Nawet krótka ekspozycja na standardową wilgotność atmosferyczną (powyżej 30%) inicjuje proces rozkładu. Minerał jest bardzo miękki i kruchy, więc należy unikać wszelkiego rodzaju uderzeń i zarysowań. ## Przechowywanie Jedyne skuteczne metody przechowywania nantokitu to trzymanie go w całkowitej próżni, w atmosferze suchego gazu obojętnego (np. argonu) lub zanurzonego w bezwodnej, nieaktywnej chemicznie cieczy, takiej jak olej parafinowy lub toluen. Ekspozycja w standardowych pudełkach kolekcjonerskich, nawet tych z pozoru szczelnych, prowadzi do jego zniszczenia.