Murmanite

Wzór chemiczny: Na<sub>2</sub>Ti<sup>4+</sup><sub>2</sub>Na<sub>2</sub>Ti<sup>4+</sup><sub>2</sub>(Si<sub>2</sub>O<sub>7</sub>)<sub>2</sub>O<sub>4</sub>(H<sub>2</sub>O)<sub>4</sub>

Murmanit to rzadki krzemian tytanu i sodu, charakteryzujący się blaszkowym pokrojem i unikalną, fioletoworóżową barwą, która pod wpływem wietrzenia zmienia się na czarną.

## Charakterystyka Murmanit jest złożonym krzemianem tytanu i sodu, należącym do grupy murmanitu. Tworzy charakterystyczne, cienkie, blaszkowate lub płytkowe kryształy, często zebrane w rozetowe lub wachlarzowate agregaty. Świeże, niezwietrzałe okazy mają charakterystyczną fioletoworóżową, różowofioletową lub liliową barwę i szklisty do perłowego połysk na powierzchniach łupliwości. Jest minerałem kruchym, a jego cienkie blaszki wykazują pewną elastyczność. ## Właściwości fizyczne Murmanit jest stosunkowo miękkim minerałem o twardości w skali Mohsa wynoszącej 2.5-3. Jego gęstość waha się od 2.75 do 2.84 g/cm³. Wykazuje doskonałą łupliwość w jednym kierunku, co odpowiada za jego blaszkowy wygląd. Połysk jest szklisty, na płaszczyznach łupliwości perłowy, a na zwietrzałych powierzchniach matowy lub ziemisty. Jest przeświecający do nieprzezroczystego. ## Barwy i odmiany Dominującą barwą świeżego murmanitu jest fioletoworóżowa. Pod wpływem procesów wietrzenia, minerał łatwo ulega przemianom, stając się najpierw brązowy, a ostatecznie czarny i matowy. Ta zmieniona forma jest często opisywana jako osobny minerał o nazwie "beta-lomonosovit", choć w rzeczywistości jest to produkt alteracji murmanitu. Nie wyróżnia się innych nazwanych odmian. ## Historia i nazwa Minerał został po raz pierwszy opisany w 1923 roku przez rosyjskiego mineraloga Aleksandra Fersmana. Nazwa "murmanit" pochodzi od miejsca jego odkrycia - wybrzeża Morza Barentsa na Półwyspie Kolskim, znanego jako Wybrzeże Murmańskie (Murman Coast). ## Zastosowania Murmanit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jest ceniony wyłącznie jako minerał kolekcjonerski, poszukiwany ze względu na swoją rzadkość, atrakcyjną barwę i interesujące formy krystaliczne.

Właściwości

Twardość Mohsa
2.5-3
Połysk
Szklisty, Perłowy
Rysa
Biała
Gęstość
2.75-2.84
Łupliwość
Doskonała wg {001}
Przełam
Nierówny
Przezroczystość
Przeświecający do nieprzezroczystego
Układ krystaliczny
Trójskośny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Kluczowe cechy diagnostyczne murmanitu to jego blaszkowy lub płytkowy pokrój, doskonała łupliwość w jednym kierunku, charakterystyczna fioletoworóżowa barwa (na świeżych powierzchniach) oraz tendencja do wietrzenia i zmiany koloru na czarny. Jest stosunkowo miękki i kruchy. ## Odróżnianie od podobnych Murmanit bywa mylony z lomonosowitem, z którym jest blisko spokrewniony. Lomonosowit ma jednak zazwyczaj barwę od brązowej do zielonkawożółtej i jest rozpuszczalny w wodzie, w przeciwieństwie do murmanitu. Zwietrzały, czarny murmanit może przypominać niektóre rudy manganu (np. piroluzyt), ale różni się od nich znacznie niższą twardością i genezą. ## Formy kryształów Kryształy murmanitu są tabliczkowe lub blaszkowate, o pokroju mikowym. Zazwyczaj występują w postaci promienistych, wachlarzowatych lub rozetowych agregatów, a także jako nieregularne blaszki i łuski wrośnięte w skałę macierzystą. Rzadko tworzy dobrze wykształcone, pojedyncze kryształy.

Środowisko występowania

## Geneza Murmanit jest minerałem charakterystycznym dla ultra-alkalicznych kompleksów magmowych, zwłaszcza nefelinowych syenitów i związanych z nimi pegmatytów. Powstaje w późnych stadiach krystalizacji magmy, bogatej w sód, tytan i pierwiastki ziem rzadkich. Jest minerałem niestabilnym, łatwo wietrzejącym w warunkach powierzchniowych. ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje z minerałami typowymi dla masywów alkalicznych, takimi jak eudialit, lorenzenit, nefelin, mikroklin, egiryn, arfvedsonit, lomonosowit i lamprofyllit. ## Lokalizacje Najważniejsze i klasyczne lokalizacje murmanitu znajdują się w Rosji, w masywach alkalicznych na Półwyspie Kolskim (Masyw Chibiński i Łowozierski), skąd pochodzą najlepsze okazy. Znany jest również z kompleksu Ilimaussaq na Grenlandii oraz z Mont Saint-Hilaire w Quebecu w Kanadzie. Są to jedyne miejsca, gdzie występuje w znaczących ilościach.

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dobrze wykształconymi, ostrymi kryształami tworzącymi estetyczne, wachlarzowate lub rozetowe agregaty. Kluczowa jest intensywna, fioletoworóżowa barwa świeżego, niezwietrzałego minerału. Kontrast z jasną skałą macierzystą (np. nefelinem) również podnosi atrakcyjność okazu. Duże, nieuszkodzone agregaty o żywym kolorze są poszukiwane najbardziej. ## Popularne stanowiska Zdecydowanie najlepsze i najbardziej pożądane okazy murmanitu pochodzą z Masywu Łowozierskiego na Półwyspie Kolskim w Rosji. Stanowiska takie jak góry Karnasurt, Kedykwyrpach (Kedykverpakhk) i Alluaiv dostarczyły światowej klasy materiału. Okazy z Grenlandii i Kanady są znacznie rzadsze na rynku kolekcjonerskim.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy murmanitu należy czyścić wyłącznie mechanicznie, używając miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. Stosowanie wody jest absolutnie niewskazane, ponieważ minerał łatwo wietrzeje i ulega rozkładowi w kontakcie z wilgocią, co prowadzi do utraty koloru i połysku. ## Czego unikać Należy unikać wszelkiego kontaktu z wodą, kwasami i innymi chemikaliami. Minerał jest niestabilny w warunkach atmosferycznych i wrażliwy na wilgoć. Długotrwała ekspozycja na powietrze, zwłaszcza wilgotne, powoduje jego ciemnienie i przejście w czarną, matową formę. Należy go również chronić przed urazami mechanicznymi ze względu na jego miękkość i doskonałą łupliwość. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie murmanitu w szczelnych, zamykanych pojemnikach (np. typu "membrane box") lub w pudełkach z pochłaniaczem wilgoci, aby zminimalizować jego kontakt z powietrzem i wilgocią. Ekspozycja powinna odbywać się w stabilnych warunkach, z dala od źródeł wilgoci i gwałtownych zmian temperatury.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej