Murataite-(Y)

Wzór chemiczny: (Y,Na)₆Zn₂+(Zn₂+,Fe₃+)₄(Ti₄+,Nb₅+,Na)₁₂O₂₉(O,F,OH)₁₀F₄

Muratait-(Y) to niezwykle rzadki, czarny minerał tlenkowy o złożonym składzie chemicznym, znajdowany w pegmatytach agpaitowych.

## Charakterystyka Muratait-(Y) jest bardzo rzadkim minerałem z grupy tlenków, o wyjątkowo złożonym składzie chemicznym, zawierającym itr, cynk, tytan i niob. Tworzy niewielkie, czarne, izometryczne kryształy, zazwyczaj o rozmiarach nieprzekraczających 1 mm. Jego kryształy mają kształt sześcianów lub ośmiościanów, często ze zmodyfikowanymi ścianami. Występuje w formie pojedynczych, dobrze wykształconych kryształów wrosłych w matriks skalny. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się twardością około 5 w skali Mohsa i dużą gęstością, wynoszącą około 4,69 g/cm³. Ma czarną rysę i jest nieprzezroczysty. Połysk jest określany jako metaliczny do submetalicznego. Nie wykazuje łupliwości, a jego przełam jest muszlowy. ## Barwy i odmiany Muratait-(Y) jest jednorodny pod względem barwy - występuje wyłącznie w kolorze czarnym. Nie są znane jego odmiany barwne ani handlowe. ## Historia i nazwa Nazwa minerału pochodzi od nazwiska Kiyoshi Muraty (1909-1991), amerykańskiego chemika pracującego w United States Geological Survey (USGS), który wniósł znaczący wkład w badania nad geochemią pierwiastków ziem rzadkich. Człon -(Y) w nazwie wskazuje na dominację itru w jego składzie chemicznym. Minerał został opisany i zatwierdzony przez IMA w 1997 roku. ## Zastosowania Ze względu na swoją ekstremalną rzadkość i mikroskopijne rozmiary kryształów, muratait-(Y) nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania naukowego i jest cennym nabytkiem dla wyspecjalizowanych kolekcjonerów minerałów rzadkich.

Właściwości

Twardość Mohsa: 5
Połysk: Metaliczny do submetalicznego
Rysa: Czarna
Gęstość: 4.69
Łupliwość: Brak
Przełam: Muszlowy
Przezroczystość: Nieprzezroczysty
Układ krystaliczny: Regularny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Muratait-(Y) jest rozpoznawalny po swoich czarnych, izometrycznych kryształach o metalicznym połysku, występujących w bardzo specyficznym środowisku geologicznym - pegmatytach agpaitowych. Jego wysoka gęstość i twardość rzędu 5 są pomocne w identyfikacji. Ostateczne potwierdzenie wymaga jednak zaawansowanych metod analitycznych, takich jak spektroskopia rentgenowska (EDS/WDS), ze względu na podobieństwo do innych rzadkich tlenków. ## Odróżnianie od podobnych Można go pomylić z innymi czarnymi, nieprzezroczystymi minerałami występującymi w podobnych paragenezach, takimi jak pirochlor, mikrolit czy uraninit. Odróżnienie go od tych minerałów "na oko" jest praktycznie niemożliwe i wymaga specjalistycznej analizy chemicznej w celu określenia dominujących pierwiastków. ## Formy kryształów Kryształy murataitu-(Y) są izometryczne i przyjmują formę sześcianów, ośmiościanów oraz ich kombinacji. Zazwyczaj są dobrze wykształcone, ale mają mikroskopijne rozmiary, rzadko przekraczające 1 mm.

Środowisko występowania

## Geneza Muratait-(Y) powstaje w późnych stadiach krystalizacji pegmatytów agpaitowych, które są skrajnie nasycone pierwiastkami alkalicznymi i pierwiastkami ziem rzadkich. Krystalizuje w warunkach niskiej aktywności krzemionki. ## Asocjacje mineralne Minerał ten współwystępuje z innymi rzadkimi minerałami typowymi dla pegmatytów masywu Łowoziero, takimi jak eudialit, lorenzenit, nefelin, sodalit, ussyngit, vuonnemit, zorzyt, lomonosowit i steeenstrupina-(Ce). ## Lokalizacje Jedynym potwierdzonym miejscem występowania murataitu-(Y) na świecie jest jego lokalizacja typowa - góra Alluaiw w masywie Łowoziero na Półwyspie Kolskim w Rosji.

Rzadkość

Ekstremalnie rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najważniejszym kryterium oceny okazu murataitu-(Y) jest jakość i wielkość kryształów. Poszukiwane są okazy z ostrymi, dobrze wykształconymi kryształami, wyraźnie odcinającymi się od matrycy skalnej. Ze względu na mikroskopowy charakter minerału, nawet kryształy o wielkości 1 mm są uważane za wyjątkowe. Kontrast z jasnym minerałem towarzyszącym (np. ussyngitem) znacznie podnosi atrakcyjność wizualną okazu. ## Popularne stanowiska Jedyne źródło okazów murataitu-(Y) to masyw Łowoziero na Półwyspie Kolskim w Rosji. Okazy pochodzące z tej lokalizacji, a zwłaszcza z góry Alluaiw, są jedynymi dostępnymi na rynku kolekcjonerskim.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy z murataitem-(Y) należy czyścić bardzo ostrożnie, najlepiej używając sprężonego powietrza do usunięcia kurzu. Ze względu na mikroskopijne rozmiary kryształów, odradza się czyszczenie mechaniczne (np. szczoteczką) oraz kontakt z wodą, która mogłaby wejść w reakcje z towarzyszącymi minerałami. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z wszelkimi chemikaliami, w tym kwasami i zasadami. Nie należy poddawać okazów działaniu ultradźwięków. Minerał jest stabilny, ale należy chronić go przed ekstremalnymi zmianami temperatury i wilgoci. ## Przechowywanie Okazy należy przechowywać w stabilnych warunkach, w zamkniętych pudełkach kolekcjonerskich lub gablotach, aby chronić je przed kurzem i uszkodzeniami mechanicznymi. Ze względu na mały rozmiar kryształów, zalecane jest przechowywanie w pudełkach typu "micromount".

Powiązane minerały

Źródła

IMA Mineral List (CNMNC)

Czytaj więcej