Morelandite

Wzór chemiczny: Ca<sub>2</sub>Ba<sub>3</sub>(As<sup>5+</sup>O<sub>4</sub>)<sub>3</sub>Cl

Bardzo rzadki arsenian wapnia i baru z grupy apatytu, występujący w postaci niewielkich, heksagonalnych kryształów.

## Charakterystyka Morelandyt jest złożonym arsenianem wapnia i baru, należącym do grupy hedyfanu w obrębie supergrupy apatytu. Stanowi wapniowy analog hedyfanu. Tworzy niewielkie, sześcioboczne, pryzmatyczne kryształy, które rzadko osiągają rozmiary przekraczające kilka milimetrów. Najczęściej występuje w formie ziarnistych skupień lub pojedynczych ziaren wrośniętych w skałę macierzystą, głównie w kalcycie. Jego kryształy bywają dobrze wykształcone, lecz ze względu na rozmiar, często wymagają powiększenia do obserwacji. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się stosunkowo dużą gęstością, wynikającą z obecności baru w jego strukturze. Twardość w skali Mohsa wynosi 4.5, co czyni go podatnym na zarysowania. Połysk jest szklisty, niekiedy z tendencją do żywicznego. Jest minerałem kruchym, o przełamie muszlowym do nierównego. ## Barwy i odmiany Morelandyt jest zazwyczaj bezbarwny lub biały. Może przyjmować również bladożółte, różowawe lub szarawe odcienie. Nie wyróżnia się jego handlowych ani gemmologicznych odmian. ## Historia i nazwa Minerał został opisany w 1978 roku przez Pete'a J. Dunna i Rolanda C. Rouse'a. Jego nazwa honoruje Forresta G. Morelanda (1927–2013), technika i preparatora z Smithsonian Institution, w uznaniu jego wkładu w preparatykę mineralogiczną. Miejscem typowym (locus typicus) jest kopalnia Sterling Hill w Ogdensburgu, New Jersey, USA. ## Zastosowania Ze względu na swoją rzadkość i niewielkie rozmiary kryształów, morelandyt nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania kolekcjonerów rzadkich minerałów i naukowców.

Właściwości

Twardość Mohsa
4.5
Połysk
Vitreous to resinous
Rysa
White
Gęstość
4.9-4.98
Łupliwość
Indistinct on {0001}
Przełam
Conchoidal to uneven
Przezroczystość
Transparent to translucent
Układ krystaliczny
Hexagonal

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Identyfikacja morelandytu jest trudna. Kluczowymi cechami diagnostycznymi są: wysoka gęstość (łatwo wyczuwalna w dłoni nawet przy małym okazie), heksagonalna forma kryształów (jeśli jest widoczna) oraz występowanie w specyficznym środowisku geologicznym. Pozytywna identyfikacja niemal zawsze wymaga zaawansowanych metod analitycznych, takich jak spektroskopia dyspersji energii (EDS) lub dyfrakcja rentgenowska (XRD). ## Odróżnianie od podobnych Morelandyt jest wizualnie niemal niemożliwy do odróżnienia od innych bezbarwnych lub białych minerałów z supergrupy apatytu, takich jak hedyfan, mimetyt, piromorfit czy fluorapatyt, które mogą występować w podobnych formach. Różni się od nich składem chemicznym (dominacja baru i wapnia). Od większości apatytów odróżnia go znacznie wyższa gęstość. ## Formy kryształów Tworzy krótkie, pryzmatyczne kryształy o przekroju sześciobocznym, zakończone płaskimi pinakoidami. Występuje także w formie skupień ziarnistych, promienistych agregatów lub jako pojedyncze, wrośnięte ziarna.

Środowisko występowania

## Geneza Morelandyt jest minerałem pochodzenia metamorficznego. Powstaje w zmetamorfizowanych, stratoidalnych złożach rud cynku, żelaza i manganu. W lokalizacji typowej (Sterling Hill) występuje w obrębie silnie zmetamorfizowanych soczewek rudnych w marmurach (tzw. Franklin Marble). ## Asocjacje mineralne Minerał ten współwystępuje z innymi, często rzadkimi minerałami. W Sterling Hill są to: franklinit, willemit, kalcyt, andradyt, hardystonit i baryt. W Långban w Szwecji towarzyszą mu: berzeliit, braunit, hausmanit i kalcyt. ## Lokalizacje Najważniejsze i historycznie najistotniejsze stanowiska tego bardzo rzadkiego minerału to kopalnia Sterling Hill w New Jersey (USA) oraz złoża w Långban (Värmland, Szwecja). Są to jedyne miejsca, z których pochodzą dobrze udokumentowane okazy.

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najwyżej cenione są okazy z dobrze wykształconymi, ostrymi i przezroczystymi kryształami, nawet jeśli są one niewielkie. Duże znaczenie ma kontrast z matrycą, na przykład białe kryształy morelandytu na ciemnym frankliniecie. Ze względu na rzadkość, nawet mikroskopijne, ale dobrze uformowane kryształy w bogatej asocjacji mineralnej są uważane za wartościowe. ## Popularne stanowiska Zdecydowanie najbardziej poszukiwane przez kolekcjonerów są okazy z dwóch klasycznych lokalizacji: Sterling Hill w USA i Långban w Szwecji. Materiał z tych miejsc jest uważany za wzorcowy dla gatunku.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy należy czyścić z dużą ostrożnością, używając miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. W razie potrzeby można użyć wody destylowanej. Należy unikać myjek ultradźwiękowych, które mogą uszkodzić kruche kryształy. ## Czego unikać Morelandyt jest arsenianem, co oznacza, że zawiera toksyczny arsen. Należy unikać wdychania pyłu podczas czyszczenia lub preparacji okazu. Po każdym kontakcie z minerałem należy dokładnie umyć ręce. Nie wolno go podgrzewać ani poddawać działaniu kwasów, które mogą go rozłożyć, uwalniając toksyczne związki. Ze względu na twardość 4.5, jest podatny na zarysowania przez twardsze minerały (np. kwarc). ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów w osobnych, zamykanych pudełkach kolekcjonerskich, aby chronić je przed uszkodzeniami mechanicznymi i kurzem. Etykieta powinna zawierać ostrzeżenie o toksyczności minerału. Przechowywać w miejscu niedostępnym dla dzieci i zwierząt.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej