Montebrasite
Wzór chemiczny: LiAlPO<sub>4</sub>(OH)
Montebrasyt to bogaty w lit fosforan, ceniony za dobrze wykształcone kryształy o szklistym połysku, będący ważnym członkiem szeregu amblygonit-montebrasyt.
Właściwości
- Twardość Mohsa
- 5.5
- Połysk
- Szklisty, perłowy
- Rysa
- Biała
- Gęstość
- 3.04
- Łupliwość
- Doskonała wg {001}, dobra wg {100}, wyraźna wg {011}
- Przełam
- Nierówny do muszlowego
- Przezroczystość
- Przezroczysty do przeświecającego
- Układ krystaliczny
- Trójskośny
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Montebrasyt najłatwiej rozpoznać po jego występowaniu w pegmatytach granitowych, stosunkowo dużej gęstości jak na minerał o szklistym połysku oraz doskonałej łupliwości w jednym kierunku. Często tworzy duże, nieforemne masy o białawej barwie. Reaguje z kwasami. ## Odróżnianie od podobnych Montebrasyt jest trudny do odróżnienia od amblygonitu bez zaawansowanych badań (np. XRD, EDS), ponieważ tworzą one szereg. Zazwyczaj montebrasyt jest mniej gęsty niż amblygonit. Może być mylony z albitem lub innymi skaleniowcami, od których odróżnia go większa gęstość i pojedynczy kierunek doskonałej łupliwości. Od kwarcu odróżnia go niższa twardość i obecność łupliwości. ## Formy kryształów Kryształy są rzadkie, zazwyczaj krótkosłupowe, grubotabliczkowe lub izometryczne. Najczęściej spotykany jest w postaci zbitych, ziarnistych lub nieforemnych mas, często o znacznych rozmiarach.
Środowisko występowania
## Geneza Montebrasyt jest minerałem typowym dla pegmatytów granitowych bogatych w lit i fosfor. Powstaje w późnych stadiach krystalizacji magmy pegmatytowej, w warunkach podwyższonej aktywności wody i innych składników lotnych. ## Asocjacje mineralne Często współwystępuje z innymi minerałami pegmatytowymi, takimi jak kwarc, skaleń potasowy, albit, lepidolit, spodumen, turmalin (zwłaszcza elbait), kasyteryt, apatyt i beryl. ## Lokalizacje Najważniejsze światowe lokalizacje to kopalnia Montebras w Creuse (Francja) - miejsce typowe. Piękne kryształy pochodzą z Brazylii (stany Minas Gerais i Paraíba). Występuje także w USA (np. kopalnia Keystone w Dakocie Południowej, Kalifornia, Maine), Namibii, Mozambiku, Rwandzie i Hiszpanii.
Rzadkość
Niezbyt pospolity
Dla kolekcjonerów
## Kryteria jakości Najwyżej cenione okazy montebrasytu to te, które tworzą duże, dobrze wykształcone i częściowo przezroczyste kryształy. Atrakcyjność podnosi czysta, jasna barwa (bezbarwna, bladożółta) oraz brak pęknięć i inkluzji. Połączenia z innymi minerałami pegmatytowymi, takimi jak lepidolit czy elbait, również znacznie zwiększają wartość kolekcjonerską. ## Popularne stanowiska Kolekcjonerzy szczególnie poszukują przezroczystych, fasetowych kryształów z Brazylii, zwłaszcza z rejonu Linópolis i Governador Valadares w Minas Gerais. Historyczne znaczenie mają okazy z oryginalnej lokalizacji we Francji, a duże kryształy pochodzą także z kopalń w rejonie Black Hills w Dakocie Południowej (USA).
Pielęgnacja i przechowywanie
## Czyszczenie Okazy montebrasytu należy czyścić ostrożnie, używając miękkiej szczoteczki i wody destylowanej. Można stosować krótkie kąpiele w myjkach ultradźwiękowych, ale z dużą ostrożnością, zwłaszcza przy okazach z inkluzjami lub pęknięciami. ## Czego unikać Minerał jest wrażliwy na działanie kwasów, które mogą go uszkodzić. Należy unikać gwałtownych zmian temperatury, które mogą powodować wewnętrzne pęknięcia. Ze względu na stosunkowo niską twardość, trzeba chronić go przed zarysowaniem przez twardsze minerały (np. kwarc). ## Przechowywanie Montebrasyt najlepiej przechowywać w osobnych, wyściełanych pudełkach lub na miękkim podłożu w gablotach kolekcjonerskich, z dala od minerałów, które mogłyby go zarysować. Nie jest szczególnie wrażliwy na światło, ale długotrwała ekspozycja na bezpośrednie działanie promieni słonecznych nie jest zalecana.