Montbrayite

Wzór chemiczny: (Au,Ag,Sb,Bi,Pb)<sub>23</sub>(Te,Sb,Bi,Pb)<sub>38</sub>

Montbrayit to niezwykle rzadki tellurek złota, ceniony za metaliczny połysk i występowanie w asocjacji z innymi rzadkimi minerałami.

## Charakterystyka Montbrayit jest tellurkiem złota, występującym niemal wyłącznie w formie masywnych, ziarnistych skupień wtopionych w skałę macierzystą. Dobrze wykształcone kryształy są ekstremalnie rzadkie. Świeże powierzchnie minerału mają barwę od kremowobiałej do bladozłotożółtej i charakteryzują się silnym, metalicznym połyskiem. Z czasem jego powierzchnia matowieje i pokrywa się nalotem o odcieniach żółtawych lub czerwonobrązowych. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest bardzo gęsty, a jego gęstość właściwa wynosi około 9,94 g/cm³, co jest efektem wysokiej zawartości złota. Jest przy tym stosunkowo miękki - jego twardość w skali Mohsa wynosi zaledwie 2.5. Jest całkowicie nieprzezroczysty i wykazuje muszlowy przełam. Nie obserwuje się w nim łupliwości. ## Barwy i odmiany Podstawową barwą montbrayitu jest kremowobiała do bladożółtej. Nie tworzy on odmian barwnych ani handlowych, a jego wygląd jest stosunkowo jednolity. Różnice w odcieniu wynikają głównie ze stopnia utlenienia powierzchni. ## Historia i nazwa Nazwa minerału pochodzi od jego lokalizacji typowej - kopalni Robb-Montbray w gminie Montbray w Quebecu w Kanadzie. Został on opisany po raz pierwszy w 1946 roku przez M.A. Peacocka i R.M. Thompsona. Choć jego idealny wzór to Au₂Te₃, naturalne okazy niemal zawsze zawierają domieszki srebra, antymonu, bizmutu i ołowiu. ## Zastosowania Ze względu na swoją ogromną rzadkość, montbrayit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Stanowi on wyłącznie obiekt zainteresowania naukowego oraz jest wysoko cenionym minerałem kolekcjonerskim.

Właściwości

Twardość Mohsa
2.5
Połysk
Metallic
Rysa
Gray-black
Gęstość
9.94
Łupliwość
None
Przełam
Conchoidal
Przezroczystość
Opaque
Układ krystaliczny
Triclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Kluczowymi cechami diagnostycznymi montbrayitu są jego bardzo wysoka gęstość, niska twardość (można go zarysować miedzianym drutem), metaliczny połysk oraz kremowo-żółta barwa na świeżym przełamie. Charakterystyczny jest również muszlowy przełam i brak łupliwości. Jego asocjacja z innymi tellurkami i złotem rodzimym jest silną wskazówką. ## Odróżnianie od podobnych Montbrayit można pomylić z innymi rzadkimi tellurkami złota, takimi jak kalaweryt czy krenneryt. Rozróżnienie ich na podstawie cech wizualnych jest często niemożliwe i wymaga zaawansowanych analiz chemicznych (np. EDS). Od znacznie pospolitszego pirytu odróżnia go niższa twardość, inna barwa (piryt jest mosiężnożółty) oraz szaroczarna rysa (rysa pirytu jest zielonoczarna). ## Formy kryształów Montbrayit krystalizuje w układzie trójskośnym. Prawie zawsze spotykany jest w formie bezpostaciowych (anhedralnych) ziaren i masywnych skupień. Wyraźnie wykształcone, widoczne gołym okiem kryształy należą do ekstremalnych rzadkości.

Środowisko występowania

## Geneza Montbrayit jest minerałem pochodzenia hydrotermalnego, tworzącym się w niskich temperaturach. Powstaje w żyłach kwarcowo-złotonośnych, bogatych w tellur. ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje z innymi tellurkami, takimi jak altait, petzyt, coloradoit, kalaweryt i krenneryt. Towarzyszą mu również złoto rodzime, piryt, chalkopiryt, sfaleryt oraz kwarc. ## Lokalizacje Najważniejszym i historycznym miejscem występowania jest kopalnia Robb-Montbray w Quebecu w Kanadzie, skąd pochodzą najlepsze znane okazy. Minerał ten znajdowano również w niewielkich ilościach w rejonie Kalgoorlie w Australii Zachodniej oraz w historycznym zagłębiu górniczym Săcărâmb (dawniej Nagyág) w Rumunii.

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Wartość kolekcjonerska montbrayitu zależy przede wszystkim od jego ilości w skale macierzystej. Najwyżej cenione są bogate, masywne wrostki o wyraźnej, kremowej barwie. Dodatkowym atutem jest współwystępowanie z dobrze widocznym złotem rodzimym lub innymi rzadkimi tellurkami. Ponieważ kryształy praktycznie nie występują, forma nie jest kluczowym kryterium. ## Popularne stanowiska Zdecydowanie najbardziej pożądane przez kolekcjonerów są okazy z lokalizacji typowej - kopalni Robb-Montbray w Kanadzie. Materiał z tego miejsca jest uważany za klasyczny dla tego gatunku i osiąga najwyższe ceny na rynku.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Montbrayit jest bardzo miękki i kruchy, dlatego należy czyścić go z najwyższą ostrożnością. Najbezpieczniej jest używać miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu lub sprężonego powietrza. W razie potrzeby można przemyć okaz wodą destylowaną i natychmiast dokładnie osuszyć. ## Czego unikać Należy bezwzględnie unikać myjek ultradźwiękowych, wszelkich środków chemicznych, a zwłaszcza kwasów. Minerał łatwo matowieje w kontakcie z powietrzem i wilgocią, dlatego nie powinien być przechowywany w wilgotnych warunkach. Należy chronić go przed uderzeniami i kontaktem z twardszymi minerałami, które mogą go zarysować. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów w zamkniętych, szczelnych pojemnikach (np. pudełkach typu perky box), aby ograniczyć proces utleniania i matowienia. Ekspozycja powinna odbywać się w stabilnych warunkach, z dala od źródeł zanieczyszczeń i wilgoci.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej