Monohydrocalcite

Wzór chemiczny: CaCO<sub>3</sub>·H<sub>2</sub>O

Uwodniony węglan wapnia, tworzący najczęściej kuliste lub włókniste agregaty w środowiskach niskotemperaturowych, często związanych z aktywnością biologiczną.

## Charakterystyka Monohydrokalcyt to uwodniony węglan wapnia, będący chemicznie monohydratem kalcytu. Rzadko tworzy wyraźne, pojedyncze kryształy, najczęściej występując w formie sferulitycznych (kulistych) lub włóknistych agregatów. Bywa również spotykany w postaci drobnoziarnistych, miękkich i porowatych mas przypominających kredę lub mleczne nacieki. Jego struktura jest niestabilna i z czasem może ulegać rekrystalizacji do bardziej stabilnego kalcytu lub aragonitu, tracąc przy tym wodę. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest stosunkowo miękki, jego twardość w skali Mohsa wynosi od 2 do 3. Ma szklisty lub matowy połysk, w zależności od formy występowania. Jest przeświecający do nieprzezroczystego. Gęstość jest niższa niż w przypadku bezwodnego kalcytu i wynosi około 2.4-2.5 g/cm³. ## Barwy i odmiany Monohydrokalcyt jest zazwyczaj biały, bezbarwny, szarawy lub żółtawy. Nie wyróżnia się jego nazwanych odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Nazwa minerału, nadana w 1964 roku przez George'a M. Stanleya i Richarda C. Tenanta, nawiązuje bezpośrednio do jego składu chemicznego - jest to monohydrat kalcytu, czyli kalcyt z jedną cząsteczką wody. Został po raz pierwszy opisany na podstawie materiału z jeziora Issyk-kul w Kirgistanie oraz jeziora Lahontan w Nevadzie, USA. ## Zastosowania Monohydrokalcyt nie ma znaczącego zastosowania przemysłowego. Jest przede wszystkim obiektem zainteresowania naukowego (jako wskaźnik specyficznych warunków sedymentacyjnych i biomineralizacji) oraz kolekcjonerskiego, choć jego okazy są rzadko spotykane na rynku.

Właściwości

Twardość Mohsa
2-3
Połysk
Szklisty, Jedwabisty, Matowy
Rysa
Biała
Gęstość
2.4-2.5
Łupliwość
Doskonała według {1011}
Przełam
Nierówny
Przezroczystość
Przeświecający do nieprzezroczystego
Układ krystaliczny
Trigonalny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Monohydrokalcyt najłatwiej rozpoznać po jego charakterystycznych formach - kulistych lub włóknistych agregatach. Jest bardzo miękki i lekki. Kluczową cechą diagnostyczną jest jego gwałtowna reakcja z kwasem solnym (burzy się), co potwierdza obecność węglanu wapnia. W warunkach laboratoryjnych można potwierdzić obecność wody w jego strukturze. ## Odróżnianie od podobnych Można go pomylić z kalcytem, aragonitem lub kredą. Od kalcytu i aragonitu różni się znacznie niższą twardością i gęstością. Kreda jest zazwyczaj bardziej porowata i mniej skonsolidowana. W przeciwieństwie do gipsu, monohydrokalcyt gwałtownie reaguje z kwasami. ## Formy kryształów Dobrze wykształcone, pojedyncze kryształy są ekstremalnie rzadkie i mają formę trygonalnych skalenoedrów lub romboedrów. Zazwyczaj tworzy sferulity (agregaty o promienistym lub koncentrycznym układzie włókien), skupienia włókniste, a także miękkie, ziemiste lub kredopodobne masy.

Środowisko występowania

## Geneza Monohydrokalcyt jest minerałem niskotemperaturowym, powstającym w wyniku wytrącania z wód bogatych w jony wapnia i magnezu. Jego powstawanie jest często związane z procesami biochemicznymi, np. aktywnością mikroorganizmów (bakterii, sinic) w środowiskach alkalicznych jezior, lagun czy gleb. Tworzy się również w jaskiniach jako składnik niektórych nacieków (tzw. mleka wapiennego) oraz w osadach dennych słonych jezior. ## Asocjacje mineralne Często współwystępuje z kalcytem, aragonitem, hydromagnezytem, gipsem oraz nesquehonitem. ## Lokalizacje Znaczące wystąpienia monohydrokalcytu odnotowano w osadach wielu słonych i alkalicznych jezior na świecie, m.in. w jeziorze Issyk-kul (Kirgistan), Wielkim Jeziorze Słonym i jeziorze Mono (USA), jeziorze Van (Turcja) oraz w jeziorach wulkanicznych w Australii. Występuje także w jaskiniach w Belgii, Francji i RPA. W Polsce jego obecność stwierdzono w osadach jeziora Szmaragdowego w Szczecinie.

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dobrze wykształconymi, kulistymi sferulitami o jedwabistym połysku. Atrakcyjne są również grupy kryształów, choć te należą do ogromnych rzadkości. Wielkość agregatów i estetyczne rozmieszczenie na matrycy skalnej znacząco podnoszą wartość okazu. Ze względu na niestabilność minerału, okazy dobrze zachowane, bez śladów rekrystalizacji, są szczególnie poszukiwane. ## Popularne stanowiska Do klasycznych i najbardziej znanych lokalizacji, z których pochodzą okazy kolekcjonerskie, należą okolice jeziora Issyk-kul w Kirgistanie oraz jeziora Lahontan w stanie Nevada, USA. Okazy z jaskiń, np. z belgijskiej groty "Grotte de la Clamouse", również są cenione.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy monohydrokalcytu są bardzo delikatne i wrażliwe na wodę. Należy czyścić je wyłącznie na sucho, używając miękkiego pędzelka lub sprężonego powietrza z bezpiecznej odległości. Każdy kontakt z wodą, zwłaszcza ciepłą, może prowadzić do uszkodzenia lub transformacji minerału. ## Czego unikać Należy bezwzględnie unikać kontaktu z kwasami (nawet słabymi, jak ocet), które powodują gwałtowne rozpuszczanie. Minerał jest wrażliwy na podwyższoną temperaturę, która przyspiesza jego dehydratację (utratę wody) i przemianę w kalcyt. Należy chronić go przed wilgocią i bezpośrednim światłem słonecznym. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów w suchych, stabilnych warunkach, najlepiej w zamkniętych pojemnikach lub gablotach z dala od źródeł ciepła i wilgoci. Ze względu na jego miękkość i kruchość, należy unikać kontaktu z twardszymi minerałami.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej