Monipite

Wzór chemiczny: MoNiP

Monipit to ekstremalnie rzadki fosforek niklu i molibdenu, tworzący mikroskopijne, metaliczne wrostki w meteorytach żelaznych.

## Charakterystyka Monipit jest minerałem z gromady fosforków, opisanym po raz pierwszy w meteorycie żelaznym Agpalilik, będącym fragmentem większego meteorytu Cape York znalezionego na Grenlandii. Występuje w postaci niezwykle małych, anhedralnych (nieprawidłowo wykształconych) ziaren, zwykle o wielkości nieprzekraczającej 100 mikrometrów. Jest nieprzezroczysty i ma metaliczny wygląd. Jego identyfikacja wymaga zaawansowanych technik analitycznych, takich jak mikrosonda elektronowa (EMPA), ze względu na mikroskopijny rozmiar i współwystępowanie z innymi rzadkimi fosforkami. ## Właściwości fizyczne Ze względu na mikroskopijny rozmiar ziaren, większość właściwości fizycznych monipitu nie została precyzyjnie zmierzona. Twardość jest szacowana na około 6-7 w skali Mohsa na podstawie porównań z syntetycznymi odpowiednikami i podobnymi minerałami. Połysk jest metaliczny. Gęstość obliczona na podstawie składu chemicznego i parametrów komórki elementarnej wynosi 8.35 g/cm³. ## Historia i nazwa Nazwa minerału "monipit" nawiązuje do jego składu chemicznego - jest akronimem od pierwiastków, które go tworzą: molibdenu (Mo), niklu (Ni) i fosforu (P). Został zatwierdzony jako nowy minerał przez Międzynarodową Asocjację Mineralogiczną (IMA) w 1994 roku (numer IMA1994-038). Opisali go naukowcy D.I. Biriukow i J.A. Iwanow na podstawie badań próbek z meteorytu Agpalilik.

Właściwości

Twardość Mohsa
6-7
Połysk
Metaliczny
Rysa
Czarna
Gęstość
8.35
Łupliwość
Brak
Przełam
Nierówny
Przezroczystość
Nieprzezroczysty
Układ krystaliczny
Heksagonalny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Rozpoznanie monipitu jest niemożliwe bez specjalistycznego sprzętu. W polerowanym szlifie meteorytu, pod mikroskopem odbiciowym, jawi się jako jasne, kremowo-białe ziarno o metalicznym połysku. Ostateczna identyfikacja wymaga analizy składu chemicznego za pomocą mikrosondy elektronowej (EMPA) lub podobnych technik mikroanalizy. ## Odróżnianie od podobnych Monipit współwystępuje z innymi fosforkami niklu i żelaza, takimi jak schreibersyt ((Fe,Ni)₃P) i nikelfosforyt ((Ni,Fe)₃P), a także z innymi rzadkimi minerałami meteorytowymi. Odróżnienie go od nich opiera się wyłącznie na precyzyjnej analizie chemicznej, która wykazuje obecność i stechiometrię molibdenu, niklu i fosforu. ## Formy kryształów Monipit tworzy wyłącznie anhedralne, nieregularne ziarna i agregaty, będące wrostkami w metalicznej masie meteorytu. Nie zaobserwowano jego prawidłowo wykształconych kryształów.

Środowisko występowania

## Geneza Monipit jest minerałem pochodzenia pozaziemskiego. Powstaje w warunkach ekstremalnie redukcyjnych wewnątrz ciał macierzystych planetoid, z których pochodzą meteoryty żelazne. Krystalizuje z pierwotnego stopu metalicznego (żelazo-nikiel) bogatego w fosfor i pierwiastki śladowe, takie jak molibden, w trakcie bardzo powolnego stygnięcia jądra planetoidy. ## Asocjacje mineralne Minerał ten występuje w paragenezie z głównymi składnikami meteorytów żelaznych, czyli kamacytem i taenitem (odmiany stopu Fe-Ni). Współwystępuje także z innymi fosforkami, głównie schreibersytem, a także z troilitem (FeS) i grafitem (C). ## Lokalizacje Jedynym potwierdzonym miejscem występowania monipitu na Ziemi jest meteoryt Cape York, a konkretnie jego największy fragment o nazwie Agpalilik, znaleziony w 1963 roku w północno-zachodniej Grenlandii. Jest to jego lokalizacja typowa.

Rzadkość

Ekstremalnie rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Monipit nie występuje w formie samodzielnych okazów kolekcjonerskich. Jego wartość jest czysto naukowa i jest on integralną, mikroskopijną częścią meteorytu, w którym został znaleziony. Dla kolekcjonerów meteorytów, wartość okazu (szlifu lub fragmentu) podnosi sama potwierdzona obecność tak rzadkiego minerału, udokumentowana przez instytucję naukową. Wartość wizualna jest zerowa, gdyż minerał jest niewidoczny gołym okiem.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy zawierające monipit (zwykle polerowane szlify meteorytów) należy czyścić wyłącznie suchą, miękką szmatką z mikrofibry lub sprężonym powietrzem w celu usunięcia kurzu. Jakikolwiek kontakt z wodą lub chemikaliami jest niewskazany. ## Czego unikać Należy bezwzględnie unikać kontaktu z wodą, kwasami, zasadami i wszelkimi środkami chemicznymi, które mogą wywołać korozję metalicznej matrycy meteorytu (kamacytu i taenitu) oraz samego monipitu. Należy chronić okaz przed wilgocią i gwałtownymi zmianami temperatury. ## Przechowywanie Próbki meteorytów z monipitem powinny być przechowywane w suchym środowisku, najlepiej w szczelnym pojemniku z pochłaniaczem wilgoci (np. żelem krzemionkowym). Ekspozycja powinna odbywać się w zamkniętej gablocie, z dala od bezpośredniego światła słonecznego i źródeł ciepła.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej