Monetite

Wzór chemiczny: Ca(PO<sub>3</sub>OH)

Monetyt to rzadki fosforan wapnia, znajdowany w jaskiniach bogatych w guano nietoperzy, tworzący najczęściej skupienia drobnych kryształów i naskorupienia.

## Charakterystyka Monetyt jest uwodnionym fosforanem wapnia, występującym zazwyczaj w postaci skorup, nalotów oraz skupień bardzo małych, tabliczkowych kryształów. Rzadko tworzy dobrze wykształcone, indywidualne kryształy, które mogą osiągać kilka milimetrów wielkości. Zwykle są one zebrane w rozetowe lub promieniste agregaty. Minerał jest najczęściej bezbarwny lub biały, bywa też szarawy lub żółtawy z powodu zanieczyszczeń. ## Właściwości fizyczne Kryształy monetytu wykazują twardość 3.5 w skali Mohsa. Mają połysk szklisty, a na powierzchniach przełamu lub płaszczyznach łupliwości może być on perłowy. Jest minerałem stosunkowo lekkim, o gęstości około 2.93 g/cm³. Jest przezroczysty do przeświecającego. ## Barwy i odmiany Monetyt jest zazwyczaj bezbarwny, biały, szarawy lub bladożółty. Nie wyróżnia się nazwanych odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Minerał został opisany po raz pierwszy w 1882 roku przez Charlesa Uphama Sheparda. Nazwa pochodzi od miejsca jego odkrycia - wysp Monito i Mona, leżących na zachód od Portoryko, gdzie występował w złożach guana. Wyspy te z kolei zostały nazwane przez Krzysztofa Kolumba. ## Zastosowania Monetyt, ze względu na swoje podobieństwo chemiczne do mineralnych składników kości i zębów, jest przedmiotem badań w inżynierii biomateriałów. Bada się jego potencjalne zastosowanie w produkcji cementów kostnych i materiałów do regeneracji tkanki kostnej. Nie ma zastosowania przemysłowego ani jubilerskiego, pozostając obiektem zainteresowania głównie kolekcjonerów specjalizujących się w rzadkich minerałach.

Właściwości

Twardość Mohsa
3.5
Połysk
Vitreous, Pearly
Rysa
White
Gęstość
2.93
Łupliwość
Perfect on {010}
Przełam
Uneven
Przezroczystość
Transparent to translucent
Układ krystaliczny
Triclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Monetyt najczęściej tworzy białe lub bezbarwne, drobne kryształy o tabliczkowym pokroju, zebrane w agregaty lub tworzące skorupy. Połysk bywa szklisty do perłowego. Kluczowe dla identyfikacji jest środowisko występowania - jaskinie z guano. Reaguje z kwasami. ## Odróżnianie od podobnych Można go pomylić z innymi fosforanami jaskiniowymi, takimi jak bruszyt, whitlockit czy hydroksyapatyt. Bruszyt często tworzy większe, listewkowe kryształy i jest nieco miększy. Hydroksyapatyt jest znacznie twardszy (5 w skali Mohsa). Dokładne odróżnienie tych minerałów często wymaga analizy chemicznej (np. XRD). ## Formy kryształów Kryształy monetytu są małe, tabliczkowe, często ułożone w rozety, wachlarzowate lub sferulityczne agregaty. Występuje także w postaci skorup, mas ziemistych i proszkowych nalotów.

Środowisko występowania

## Geneza Monetyt jest minerałem wtórnym, powstającym w specyficznych warunkach. Jego geneza jest związana z reakcją bogatych w fosfor roztworów, pochodzących z rozkładu guana (odchodów nietoperzy lub ptaków morskich), z bogatymi w wapń skałami węglanowymi (wapieniami, dolomitami) lub innymi źródłami wapnia w środowisku jaskiniowym. ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje z innymi fosforanami i minerałami jaskiniowymi, takimi jak bruszyt, hydroksyapatyt, whitlockit, wardyt, a także z gipsem i kalcytem. ## Lokalizacje Najważniejsze stanowiska znajdują się w jaskiniach. Poza lokalizacją typową (wyspy Mona i Monito, Portoryko), monetyt znajdowano m.in. w jaskiniach na wyspie Reunion, w Australii Południowej (Pig Hole Cave), na Słowacji (jaskinie koło Gombasek), w Namibii (jaskinia Arnhem) oraz w kilku jaskiniach w Stanach Zjednoczonych (np. w Wirginii).

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Dla kolekcjonerów najbardziej pożądane są okazy z dobrze wykształconymi, widocznymi gołym okiem kryształami, tworzącymi estetyczne rozety lub grupy na niewielkiej matrycy skalnej. Czystość i brak zanieczyszczeń (białe lub bezbarwne kryształy) podnoszą wartość okazu. Ze względu na rzadkość dobrze uformowanych kryształów, nawet bogate naskorupienia mogą być cenne. ## Popularne stanowiska Okazy pochodzące z klasycznej lokalizacji na wyspie Mona są historycznie ważne, ale rzadko dostępne. Wysokiej jakości krystaliczne agregaty pochodziły z jaskini Pig Hole w Australii Południowej oraz z wyspy Reunion.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy monetytu są bardzo wrażliwe i kruche. Należy je czyścić wyłącznie bardzo ostrożnie, używając miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. Kontakt z wodą, zwłaszcza gorącą, jest niewskazany, ponieważ minerał może ulec rekrystalizacji lub rozpuszczeniu. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z wodą i wszelkimi chemikaliami, w tym kwasami i zasadami. Monetyt jest wrażliwy na zmiany temperatury i wilgotności. Nie należy go wystawiać na bezpośrednie działanie promieni słonecznych, które mogą powodować jego kruchość. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów monetytu w stabilnych warunkach, w zamkniętych, wyściełanych pudełkach lub klaserach, z dala od źródeł wilgoci i wahań temperatury. Najlepiej trzymać go w suchym miejscu.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej