Monazite-(Nd)
Wzór chemiczny: NdPO<sub>4</sub>
Monazyt-(Nd) to neodymowy fosforan z grupy monazytu, tworzący czerwonobrązowe, żywiczne kryształy o wysokiej gęstości.
Właściwości
- Twardość Mohsa
- 5-5.5
- Połysk
- Żywiczny do szklistego
- Rysa
- Biała
- Gęstość
- 5.45
- Łupliwość
- Dobra wzdłuż {100}, słaba wzdłuż {010}
- Przełam
- Nierówny do podkonchoidalnego
- Przezroczystość
- Prześwitujący do nieprzezroczystego
- Układ krystaliczny
- Monokliniczny
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Monazyt-(Nd) można rozpoznać po jego charakterystycznym żywicznym połysku, czerwonobrązowej barwie, wysokiej gęstości oraz formie kryształów (krótkie pryzmaty, tabliczki). Ważną cechą diagnostyczną, wymagającą jednak specjalistycznego sprzętu, jest jego słaba radioaktywność. Występuje w typowych dla siebie asocjacjach skalnych, np. w granitowych pegmatytach. ## Odróżnianie od podobnych Monazyt-(Nd) bywa mylony z cyrkonem, który jest jednak znacznie twardszy (7.5 w skali Mohsa) i ma inne formy kryształów (długie, czworokątne pryzmaty). Można go również pomylić z tytanitem (sfenem), który często tworzy charakterystyczne, klinowate kryształy. Od innych minerałów z grupy monazytu można go odróżnić jedynie za pomocą zaawansowanych analiz chemicznych (np. EDS). ## Formy kryształów Kryształy monazytu-(Nd) są zazwyczaj niewielkie, dobrze wykształcone, o pokroju tabliczkowym, pryzmatycznym lub ekwiwalentnym. Ściany kryształów bywają prążkowane. Często tworzy skupienia ziarniste, wrosłe w skałę macierzystą, lub występuje w postaci zaokrąglonych ziaren w osadach rzecznych i plażowych.
Środowisko występowania
## Geneza Monazyt-(Nd) jest minerałem pochodzenia magmowego i metamorficznego. Krystalizuje jako minerał akcesoryczny w kwaśnych skałach magmowych, takich jak granity i sjenity, a zwłaszcza w związanych z nimi pegmatytach. Powstaje również w trakcie procesów metamorfizmu regionalnego w gnejsach i łupkach krystalicznych. Ze względu na swoją twardość i odporność chemiczną, gromadzi się w złożach okruchowych (piaski monacytowe) wraz z innymi ciężkimi minerałami. ## Asocjacje mineralne Minerał ten często współwystępuje z kwarcem, skaleniami (albit, mikroklin), mikami (biotyt, muskowit), cyrkonem, apatytem, ilmenitem oraz innymi minerałami ziem rzadkich, takimi jak ksenotym, allanit czy bastnezyt. ## Lokalizacje Najważniejsze i klasyczne stanowisko, będące lokalizacją typową dla monazytu-(Nd), to masywy alkaliczne Półwyspu Kolskiego w Rosji (szczególnie masyw Chibiny). Znaczące wystąpienia znane są również z pegmatytów w Norwegii, Brazylii (Minas Gerais), USA (Kolorado, Karolina Północna) oraz na Madagaskarze. W Polsce jego obecność stwierdzono w postaci mikroskopijnych ziaren w piaskach plażowych Bałtyku oraz w granitoidach i gnejsach Sudetów.
Rzadkość
Niezbyt pospolity
Dla kolekcjonerów
## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są dobrze wykształcone, ostre i nieuszkodzone kryształy o intensywnej, czerwonobrązowej barwie i silnym połysku. Wysoko oceniane są okazy, w których kryształy monazytu-(Nd) są osadzone na kontrastującym tle skały macierzystej (np. na białym alicie lub kwarcu). Rozmiar ma duże znaczenie - kryształy przekraczające centymetr należą do rzadkości. Czystość i brak pęknięć wewnętrznych również podnoszą wartość okazu. ## Popularne stanowiska Za najlepsze dla kolekcjonerów uchodzą okazy pochodzące z pegmatytów Półwyspu Kolskiego w Rosji, skąd pochodzą ostre, dobrze uformowane kryształy. Cenione są również brązowe, tabliczkowe kryształy z Norwegii (np. z okolic Arendal) oraz okazy z Brazylii i Madagaskaru.
Pielęgnacja i przechowywanie
## Czyszczenie Okazy monazytu-(Nd) należy czyścić bardzo ostrożnie. Najlepiej używać miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. W przypadku silniejszych zabrudzeń można zastosować wodę destylowaną i delikatną szczoteczkę. Należy unikać myjek ultradźwiękowych, które mogą powodować pęknięcia w kruchych kryształach. ## Czego unikać Minerał jest wrażliwy na działanie silnych kwasów. Ze względu na potencjalną radioaktywność, należy unikać wdychania pyłu powstającego przy obróbce lub czyszczeniu. Nie wymaga specjalnej ochrony przed światłem, ale długotrwałe przechowywanie z minerałami wrażliwymi na promieniowanie (np. niektórymi odmianami kwarcu) jest niewskazane. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów w osobnych, zamykanych pudełkach z etykietą informującą o minerale i jego potencjalnej radioaktywności. Kolekcje zawierające wiele radioaktywnych minerałów powinny być przechowywane w dobrze wentylowanym miejscu. Należy ograniczać bezpośredni, długotrwały kontakt ze skórą i myć ręce po pracy z okazami.