Monazite-(La)

Wzór chemiczny: LaPO<sub>4</sub>

Monazyt-(La) to lantanowy fosforan z grupy monazytu, tworzący żywiczne, czerwonobrązowe kryształy, będący rudą lantanowców i minerałem cenionym przez kolekcjonerów.

## Charakterystyka Monazyt-(La) jest minerałem z grupy monazytu, w którym lantan jest dominującym pierwiastkiem ziem rzadkich. Tworzy zazwyczaj niewielkie, tabliczkowe lub krótkosłupowe kryształy o barwie od czerwonobrązowej i brunatnej do żółtawej. Charakteryzuje się silnym, żywicznym lub szklistym połyskiem. Jest minerałem stosunkowo gęstym i twardym. Ze względu na częstą obecność toru i uranu w jego strukturze, monazyt-(La) wykazuje naturalną promieniotwórczość, co jest jego ważną cechą diagnostyczną. ## Właściwości fizyczne Twardość monazytu-(La) w skali Mohsa wynosi około 5. Jego gęstość jest znaczna i waha się w przedziale 5,1-5,3 g/cm³, co sprawia, że nawet niewielkie okazy są ciężkie w stosunku do swojej wielkości. Połysk jest najczęściej żywiczny, przechodzący w szklisty. Minerał ten jest zazwyczaj przeświecający do nieprzezroczystego, a przezroczyste kryształy należą do rzadkości. ## Barwy i odmiany Dominującymi barwami są odcienie brązu, czerwieni i żółci. Spotykane są okazy czerwonobrązowe, żółtobrązowe, różowawe, a niekiedy zielonkawe. Minerał nie tworzy odrębnych odmian barwnych o nazwach handlowych; jego nazwa jest ściśle zdefiniowana przez dominujący pierwiastek ziem rzadkich - w tym przypadku lantan. ## Historia i nazwa Nazwa "monazyt" pochodzi od greckiego słowa *monazein* (μονάζειν), oznaczającego "być samotnym", co nawiązywało do rzadkości pierwszych znajdowanych okazów. Przyrostek "-(La)" został dodany zgodnie z zasadami nazewnictwa minerałów z dominującym pierwiastkiem ziem rzadkich, wskazując na przewagę lantanu. Monazyt-(La) został formalnie uznany za odrębny gatunek mineralny w 1964 roku. ## Zastosowania Monazyt-(La), podobnie jak inne minerały z tej grupy, jest ważnym źródłem przemysłowego pozyskiwania pierwiastków ziem rzadkich, w szczególności lantanu i ceru. Ma również znaczenie naukowe i jest cenionym minerałem kolekcjonerskim, zwłaszcza w formie dobrze wykształconych kryształów.

Właściwości

Twardość Mohsa
5
Połysk
Resinous to Vitreous
Rysa
White
Gęstość
5.1-5.3
Łupliwość
Good on {100}
Przełam
Conchoidal to Uneven
Przezroczystość
Translucent to Opaque
Układ krystaliczny
Monoclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Monazyt-(La) można rozpoznać po jego charakterystycznym żywicznym połysku, stosunkowo dużej gęstości (jest ciężki jak na swój rozmiar) oraz typowych czerwonobrązowych lub żółtawych barwach. Najpewniejszą cechą diagnostyczną, możliwą do zweryfikowania za pomocą licznika Geigera, jest jego promieniotwórczość. Występuje w formie tabliczkowych lub pryzmatycznych kryształów. ## Odróżnianie od podobnych Monazyt-(La) bywa mylony z cyrkonem, który jest jednak znacznie twardszy (7,5 w skali Mohsa) i krystalizuje w układzie tetragonalnym. Można go również pomylić z ksenotymem, który także krystalizuje w układzie tetragonalnym i często ma inny pokrój kryształów. Tytanit (sfen) ma odmienny, klinowaty kształt kryształów i wyższy połysk. Odróżnienie monazytu-(La) od innych minerałów z grupy monazytu (np. monazytu-(Ce)) jest niemożliwe bez zaawansowanych analiz chemicznych (np. EDS). ## Formy kryształów Kryształy monazytu-(La) są jednoskośne, często o pokroju tabliczkowym, spłaszczone równolegle do płaszczyzny {100}, lub krótkosłupowym. Ściany kryształów bywają prążkowane. Występuje także w formie skupień ziarnistych oraz jako obtoczone ziarna w złożach okruchowych (piaskach ciężkich).

Środowisko występowania

## Geneza Monazyt-(La) jest minerałem akcesoryjnym w skałach magmowych, takich jak granity, sjenity i związane z nimi pegmatyty. Powstaje również w wyniku procesów metamorficznych w gnejsach i łupkach krystalicznych. Dzięki swojej odporności na wietrzenie chemiczne i dużej gęstości, koncentruje się w aluwialnych i morskich złożach okruchowych, tworząc tzw. piaski monacytowe. ## Asocjacje mineralne Minerał ten często współwystępuje z innymi minerałami ciężkimi i zawierającymi pierwiastki rzadkie. Do jego typowych asocjacji należą cyrkon, ksenotym, apatyt, rutyl, ilmenit, allanit, a także inne minerały z grupy monazytu. ## Lokalizacje Lokalizacją typową dla monazytu-(La) są pegmatyty tundrowe na Półwyspie Kolskim w Rosji. Ogólnie minerały z grupy monazytu są szeroko rozpowszechnione. Znaczące złoża i okazy pochodzą z Brazylii (Minas Gerais), Indii (wybrzeże stanu Kerala), Madagaskaru, Republiki Południowej Afryki, Australii oraz Stanów Zjednoczonych (Karolina Północna, Kolorado).

Rzadkość

Niezbyt pospolity

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są dobrze wykształcone, ostre i nieuszkodzone kryształy o wyraźnym, żywicznym połysku. Wysoko oceniane są okazy o intensywnej, czerwonobrązowej barwie oraz te, które wykazują pewien stopień przezroczystości. Duże rozmiary kryształów (powyżej 1-2 cm) znacząco podnoszą wartość okazu. Atrakcyjności dodaje również występowanie monazytu-(La) na matrycy skalnej, w towarzystwie innych minerałów. ## Popularne stanowiska Za klasyczne i dostarczające najlepszych okazów monazytu-(La) uważa się jego lokalizację typową na Półwyspie Kolskim w Rosji. Dobrej jakości kryształy monazytów (zwykle monazytu-(Ce), ale czasem także -(La)) pochodzą z pegmatytów w Norwegii (np. Evje og Hornnes), na Madagaskarze oraz w Brazylii.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy monazytu-(La) należy czyścić bardzo ostrożnie, używając miękkiego pędzelka i wody destylowanej. Należy unikać myjek ultradźwiękowych, które mogą powodować pęknięcia wewnątrz kryształów. Po kontakcie z minerałem zaleca się umycie rąk ze względu na jego potencjalną promieniotwórczość. ## Czego unikać Minerał jest wrażliwy na działanie silnych kwasów. Najważniejszym aspektem jest jego promieniotwórczość - należy unikać długotrwałego, bliskiego kontaktu oraz wdychania pyłu, który mógłby powstać przy obróbce. Nie należy przechowywać go w bezpośrednim sąsiedztwie minerałów, których barwa może ulec zmianie pod wpływem promieniowania (np. kwarc dymny, niektóre fluoryty). ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów monazytu-(La) w osobnych, zamykanych pojemnikach, z dala od miejsc stałego przebywania ludzi, zwłaszcza sypialni i salonów. Większe lub bardziej aktywne okazy powinny być trzymane w wentylowanych gablotach lub specjalistycznych pojemnikach z osłonami. Każdy okaz powinien być wyraźnie oznaczony jako minerał promieniotwórczy.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej