Moissanite

Wzór chemiczny: Si<sup>4+</sup>C<sup>4-</sup>

Moissanit to naturalny węglik krzemu, ekstremalnie rzadki minerał o twardości i brylancji zbliżonej do diamentu, znany głównie z syntetycznych imitacji.

## Charakterystyka Moissanit, czyli naturalnie występujący węglik krzemu (SiC), jest jednym z najrzadszych minerałów na Ziemi. Jego naturalne kryształy są zazwyczaj bardzo małe, rzadko przekraczając kilka milimetrów, i występują w formie drobnych, heksagonalnych płytek lub wrostków w innych minerałach. Okazy mają najczęściej barwę czarną lub ciemnozieloną, choć mogą być też niebieskawe, żółtawe lub bezbarwne. Ze względu na swoją ekstremalną rzadkość, większość dostępnych na rynku moissanitów to materiał syntetyczny, stworzony w laboratoriach. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się wyjątkową twardością wynoszącą 9.25 w skali Mohsa, co czyni go drugą najtwardszą naturalną substancją po diamencie. Posiada bardzo wysoki współczynnik załamania światła (2.65-2.69) i silną dyspersję (0.104), przewyższającą pod tym względem diament, co skutkuje wyjątkowo intensywną grą barw (tzw. "ogniem"). Połysk moissanitu określa się jako metaliczny do diamentowego. ## Barwy i odmiany Naturalny moissanit jest najczęściej nieprzezroczysty i czarny lub ciemnozielony. Rzadziej spotykane są okazy niebieskie, zielone, żółte lub niemal bezbarwne. W przeciwieństwie do naturalnych kryształów, syntetyczny moissanit produkowany na potrzeby jubilerskie jest zazwyczaj w pełni przezroczysty i bezbarwny, choć technologia pozwala na tworzenie kamieni o praktycznie dowolnej barwie. ## Historia i nazwa Minerał został po raz pierwszy zidentyfikowany przez francuskiego chemika i laureata Nagrody Nobla, Henriego Moissana, w 1904 roku. Odkrył on niewielkie kryształy w próbkach skał z krateru meteorytowego Canyon Diablo w Arizonie (USA). Początkowo sądził, że znalazł diamenty, lecz później poprawnie zidentyfikował je jako węglik krzemu. Minerał nazwano na jego cześć "moissanitem" w 1905 roku. ## Zastosowania Naturalny moissanit, ze względu na swoją rzadkość i niewielkie rozmiary kryształów, ma znaczenie wyłącznie naukowe i kolekcjonerskie. Jego syntetyczny odpowiednik jest natomiast szeroko stosowany w jubilerstwie jako popularna imitacja diamentu. Ze względu na wysoką twardość i przewodnictwo cieplne, syntetyczny węglik krzemu jest również ważnym materiałem w przemyśle, używanym do produkcji materiałów ściernych, półprzewodników i elementów odpornych na wysokie temperatury.

Właściwości

Twardość Mohsa
9.25
Połysk
Metaliczny, Diamentowy
Rysa
Zielonoszara
Gęstość
3.218
Łupliwość
Niewyraźna wg {0001}
Przełam
Muszlowy
Przezroczystość
Przezroczysty do nieprzezroczystego
Układ krystaliczny
Hexagonal

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Naturalny moissanit jest najczęściej rozpoznawany po swoim metalicznym połysku, heksagonalnym kształcie kryształów (jeśli są widoczne) oraz ekstremalnej twardości. Występuje w specyficznym środowisku geologicznym - głównie w meteorytach lub jako inkluzje w kimberlitach. Syntetyczne kamienie jubilerskie wyróżniają się charakterystyczną, bardzo silną dyspersją (ogniem) oraz podwojeniem krawędzi faset widocznym pod lupą (efekt dwójłomności). ## Odróżnianie od podobnych - **Diament**: Moissanit jest bardzo podobny, ale można go odróżnić za pomocą specjalistycznych testerów (mierzących przewodnictwo elektryczne, którego diament nie posiada). Moissanit wykazuje dwójłomność, a diament jest pojedynczo refrakcyjny. "Ogień" moissanitu jest bardziej tęczowy i intensywny niż w diamencie. - **Cyrkon/Cyrkonia (syntetyczna)**: Cyrkonia jest znacznie bardziej miękka (ok. 8-8.5 w skali Mohsa) i gęstsza od moissanitu. Ma też słabszą brylancję i ogień. ## Formy kryształów Naturalny moissanit tworzy najczęściej bardzo małe, sześcioboczne, tabliczkowe kryształy. Występuje również w formie nieregularnych ziaren i wrostków w innych minerałach.

Środowisko występowania

## Geneza Naturalny moissanit jest minerałem formującym się w warunkach ekstremalnie redukcyjnych (niskiej dostępności tlenu) i wysokich temperatur. Jego główne środowiska powstawania to: - **Meteoryty**: Szczególnie chondryty węgliste i meteoryty żelazne, gdzie został odkryty po raz pierwszy. Uważa się, że formuje się w otoczkach gwiazd bogatych w węgiel (np. gwiazd typu AGB). - **Skały ziemskie**: Niezwykle rzadko spotykany w skałach głębinowych, takich jak kimberlity i lamproity, gdzie występuje jako drobne inkluzje w diamentach i innych minerałach płaszcza Ziemi. ## Asocjacje mineralne W meteorytach współwystępuje z żelazem, niklem, grafitem i różnymi krzemianami. W skałach ziemskich towarzyszy diamentom, piropom, oliwinom i innym minerałom ultrazasadowych intruzji. ## Lokalizacje Najbardziej znanym stanowiskiem jest krater meteorytowy Canyon Diablo w Arizonie, USA. Naturalny moissanit został również zidentyfikowany w kimberlitach w Jakucji (Rosja) oraz w kilku innych lokalizacjach na świecie, jednak zawsze w mikroskopijnych ilościach.

Rzadkość

Ekstremalnie rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Jakość naturalnych okazów moissanitu jest oceniana przede wszystkim na podstawie wielkości i wykształcenia kryształów, co jest zjawiskiem ekstremalnie rzadkim. Każdy widoczny gołym okiem, dobrze uformowany kryształ jest cennym nabytkiem. W przypadku syntetycznych kamieni jubilerskich, najwyżej cenione są te o jak najlepszej czystości (braku inkluzji) i idealnie bezbarwne (klasy kolorów D-E-F w skali gemmologicznej). ## Popularne stanowiska Dla kolekcjonerów minerałów jedynym istotnym źródłem naturalnych okazów jest Canyon Diablo w Arizonie, USA. Okazy stamtąd, nawet mikroskopijne, są historycznie ważne i poszukiwane. Praktycznie wszystkie inne "okazy" moissanitu na rynku, zwłaszcza te fasetowane, to produkty syntetyczne.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy moissanitu, zarówno naturalne, jak i syntetyczne, można bezpiecznie czyścić ciepłą wodą z mydłem i miękką szczoteczką. Czyszczenie ultradźwiękowe i parowe jest również uważane za bezpieczne dla syntetycznych kamieni jubilerskich. ## Czego unikać Moissanit jest niezwykle odporny na chemikalia i wysoką temperaturę. Mimo swojej wielkiej twardości, należy unikać silnych uderzeń mechanicznych, które mogą spowodować pęknięcie wzdłuż płaszczyzn łupliwości, choć jest to mało prawdopodobne. ## Przechowywanie Ze względu na ekstremalną twardość, moissanit może zarysować praktycznie każdy inny minerał (poza diamentem). Należy go przechowywać osobno, w miękkim woreczku lub w dedykowanej przegródce w pudełku kolekcjonerskim, aby uniknąć uszkodzenia innych, bardziej miękkich okazów.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej