Mitridatite

Wzór chemiczny: Ca₂Fe³⁺₃O₂(PO₄)₃(H₂O)₂·H₂O

Mitrydatyt to rzadki minerał fosforanowy, tworzący charakterystyczne, matowe, ziemiste naloty i skorupy w odcieniach od zieleni do brązu.

## Charakterystyka Mitrydatyt jest uwodnionym fosforanem wapnia i żelaza, należącym do grupy mitrydatytu. Najczęściej występuje w postaci bardzo drobnoziarnistych, ziemistych lub matowych nalotów, skorup i mas wypełniających szczeliny w skałach. Rzadko tworzy rozetkowe lub sferyczne agregaty złożone z mikroskopijnych, tabliczkowych kryształów. Ze względu na swoją strukturę, poszczególne kryształy są zazwyczaj nierozpoznawalne gołym okiem, a okazy mają wygląd zbitych, porowatych lub proszkowych skupień. ## Właściwości fizyczne Kryształy mitrydatytu są bardzo miękkie, z twardością w skali Mohsa wynoszącą około 2.5, co oznacza, że można je zarysować paznokciem. Minerał jest stosunkowo lekki. Połysk jest zazwyczaj matowy lub ziemisty, czasami woskowy w bardziej zbitych agregatach. Jest nieprzezroczysty lub co najwyżej przeświecający na cienkich krawędziach. ## Barwy i odmiany Mitrydatyt prezentuje szeroką gamę barw, najczęściej w odcieniach zieleni: od oliwkowozielonej, przez zielonobrązową, po żółtozieloną. Występują również okazy brązowe, czerwonobrązowe i żółte. Zmienność barw wynika głównie ze stopnia utlenienia żelaza w strukturze minerału. Nie wyróżnia się jego nazwanych odmian. ## Historia i nazwa Minerał został po raz pierwszy opisany w 1914 roku przez P. A. Dwojczenko. Jego nazwa pochodzi od góry Mitrydat na Półwyspie Kerczeńskim na Krymie (Ukraina), gdzie znajduje się jego lokalizacja typowa. Nazwa góry z kolei honoruje Mitrydatesa VI Eupatora, króla Pontu, który według legend interesował się truciznami i odtrutkami, a w regionie tym występują złoża żelaza, z których utleniania powstaje ten minerał. ## Zastosowania Mitrydatyt nie ma żadnego znaczenia przemysłowego. Jest natomiast ceniony przez kolekcjonerów specjalizujących się w rzadkich minerałach fosforanowych oraz w minerałach z konkretnych lokalizacji (tzw. "locality collecting").

Właściwości

Twardość Mohsa: 2.5
Barwa: Greenish-yellow, olive green, brownish-green, etc.
Połysk: Earthy, Resinous
Rysa: pale green
Gęstość: 0
Łupliwość: {100} observed on crystals from Gap Lode Pegmatite, South Dakota
Przełam: Irregular/Uneven
Przezroczystość: Translucent
Układ krystaliczny: Monoclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Mitrydatyt rozpoznaje się na podstawie jego charakterystycznego wyglądu: matowych, ziemistych lub woskowych nalotów i skorup w odcieniach zieleni i brązu. Kluczowe cechy to niska twardość (około 2.5) oraz występowanie jako produkt utleniania innych minerałów fosforanowych w pegmatytach lub skałach osadowych. ## Odróżnianie od podobnych Może być mylony z innymi wtórnymi minerałami fosforanowymi o podobnych barwach, takimi jak rockbridgeit, dufrenit czy kakoksen. Odróżnienie często wymaga zaawansowanych metod analitycznych (np. XRD). W formie zielonych nalotów bywa też mylony z niektórymi minerałami miedzi, jednak mitrydatyt jest związany z fosforanami żelaza, a nie siarczkami miedzi. ## Formy kryształów Dobrze wykształcone kryształy są niezwykle rzadkie i mają postać mikroskopijnych, cienkich tabliczek. Zazwyczaj tworzy sferolityczne lub rozetkowe agregaty, a najczęściej występuje jako zbite, ziemiste masy, skorupy i naloty.

Środowisko występowania

## Geneza Mitrydatyt jest minerałem wtórnym. Powstaje głównie w wyniku hydrotermalnych przeobrażeń lub wietrzenia pierwotnych minerałów fosforanowych, zwłaszcza tych zawierających żelazo, jak tryfylit i lithiofilit, w strefach utleniania pegmatytów granitowych. Może również tworzyć się w osadach oolitowych bogatych w żelazo i fosfor. ## Asocjacje mineralne Często współwystępuje z minerałami, z których powstaje lub którym towarzyszy w procesie wietrzenia. Typowe minerały towarzyszące to m.in. rockbridgeit, strengit, hureaulit, vivianit, cyrklerit, wardyt, eosphoryt, a także tlenki żelaza (goethyt, limonit) i kwarc. ## Lokalizacje Najważniejsze stanowiska na świecie, z których pochodzą dobrze wykształcone okazy, to m.in. kopalnia Palermo i Fletcher w North Groton, New Hampshire (USA); kopalnia Tip Top w Południowej Dakocie (USA); Bull Moose Mine, również w Południowej Dakocie. Występuje także na Półwyspie Kerczeńskim na Ukrainie (lokalizacja typowa), w Mangualde w Portugalii oraz w rejonie Hagendorf w Bawarii (Niemcy).

Rzadkość

Niezbyt pospolity

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy, na których mitrydatyt tworzy wyraźne, sferolityczne lub rozetkowe agregaty o intensywnej, oliwkowozielonej barwie. Wysoko oceniane są również bogate pokrycia na kontrastującym podłożu skalnym. Okazy z dobrze zdefiniowanymi kryształami, choć mikroskopijnymi, są wyjątkowo rzadkie i poszukiwane. Ważna jest też asocjacja z innymi rzadkimi minerałami fosforanowymi. ## Popularne stanowiska Za klasyczne i dostarczające najlepszych jakościowo okazów uważa się amerykańskie lokalizacje, zwłaszcza kopalnie Tip Top i Bull Moose w Południowej Dakocie oraz kopalnię Palermo w New Hampshire. Okazy z tych miejsc charakteryzują się dobrym wykształceniem agregatów i intensywną barwą.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy mitrydatytu są bardzo delikatne i porowate. Należy czyścić je wyłącznie na sucho, używając miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. Z uwagi na jego miękkość i często ziemistą formę, mycie wodą jest odradzane - może to prowadzić do rozpadu lub uszkodzenia okazu. ## Czego unikać Należy bezwzględnie unikać kontaktu z wodą, kwasami i innymi chemikaliami. Minerał jest wrażliwy na wstrząsy i otarcia z powodu niskiej twardości. Nie należy go podgrzewać ani wystawiać na nagłe zmiany temperatury. ## Przechowywanie Okazy mitrydatytu najlepiej przechowywać w zamkniętych, wyściełanych pudełkach kolekcjonerskich, aby chronić je przed kurzem, uszkodzeniami mechanicznymi i wilgocią. Ze względu na swoją kruchość, nie nadaje się do ekspozycji w otwartych gablotach bez odpowiedniego zabezpieczenia.