Mirabilite
Wzór chemiczny: Na₂S⁶⁺O₄·10H₂O
Mirabilit to uwodniony siarczan sodu, tworzący nietrwałe, bezbarwne kryształy, które w suchym powietrzu szybko tracą wodę i zmieniają się w biały proszek (thenardyt).
Właściwości
- Twardość Mohsa
- 1.5-2.5
- Barwa
- Colourless, white; colourless in transmitted light
- Połysk
- Vitreous
- Rysa
- White
- Gęstość
- 1.464
- Łupliwość
- On {100} perfect; also reported on {001}, {010}, and {011}.
- Przełam
- Conchoidal
- Przezroczystość
- Transparent,Opaque
- Układ krystaliczny
- Monoclinic
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Kluczową cechą diagnostyczną mirabilitu jest jego nietrwałość w suchym powietrzu - pozostawiony na otwartej przestrzeni szybko pokrywa się białym, proszkowym nalotem thenardytu. Inne cechy to niska twardość (daje się zarysować paznokciem), rozpuszczalność w wodzie, słono-gorzki smak oraz szklisty połysk. Często tworzy charakterystyczne wykwity i naskorupienia. ## Odróżnianie od podobnych - **Halit (sól kamienna)**: Ma podobny wygląd i jest rozpuszczalny w wodzie, ale ma słony smak (bez gorzkiego posmaku), doskonałą sześcienną łupliwość i jest stabilny w suchym powietrzu. - **Gips**: Jest również miękki, ale nierozpuszczalny w wodzie i stabilny w warunkach atmosferycznych. - **Thenardyt**: Jest produktem dehydratacji mirabilitu, zazwyczaj występuje jako proszkowe naloty na mirabilicie lub pseudomorfozy. Jest twardszy (2.5-3) i ma wyższą gęstość. - **Epsomit**: Również tworzy nietrwałe, rozpuszczalne w wodzie wykwity, ale krystalizuje w układzie rombowym i ma inny skład chemiczny (siarczan magnezu). ## Formy kryształów Mirabilit krystalizuje w układzie jednoskośnym, tworząc krótkie, pryzmatyczne lub tabliczkowe kryształy, często zakończone dwuspadowo. Powszechnie występuje w postaci skupień włóknistych, igiełkowych, ziarnistych oraz jako wykwity, naloty i skorupy na powierzchni skał lub gleby.
Środowisko występowania
## Geneza Mirabilit jest typowym minerałem ewaporatowym. Powstaje w wyniku odparowywania słonych jezior, solnisk i wód typu playa, szczególnie w klimacie suchym i chłodnym, ponieważ jego krystalizacja z roztworu jest efektywniejsza w niskich temperaturach (poniżej 32.4 °C). Tworzy się również jako produkt sublimacji wulkanicznej (ekshalacje), w jaskiniach (jako wykwity z przesiąkających wód bogatych w siarczany) oraz jako osad wokół gorących źródeł. ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje z innymi ewaporatami, takimi jak thenardyt (często jako produkt jego dehydratacji), gips, halit, epsomit, trona i boraks. ## Lokalizacje Znaczące złoża i wystąpienia mirabilitu znajdują się w wielu miejscach na świecie. Do najważniejszych należą słone jeziora w zachodnich stanach USA (np. Great Salt Lake w Utah, Searles Lake w Kalifornii), w Kanadzie (Saskatchewan), Hiszpanii (okolice Madrytu), Austrii (Hallstatt), Egipcie, Kazachstanie (Zatoka Kara-Bogaz-Goł) oraz na Syberii. Występuje także w osadach jezior wulkanicznych i na Antarktydzie (np. w suchych dolinach McMurdo).
Rzadkość
Niezbyt pospolity
Dla kolekcjonerów
## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są duże, dobrze wykształcone, przezroczyste i wolne od inkluzji kryształy mirabilitu. Ze względu na nietrwałość minerału, okazy, które zostały prawidłowo zakonserwowane i nie uległy dehydratacji, mają znacznie wyższą wartość. Atrakcyjne są również grupy krystaliczne i okazy pokazujące asocjację z innymi ewaporatami. Ponieważ większość okazów to białe lub bezbarwne skupienia, intensywność barwy nie jest kluczowym kryterium, chyba że jest to rzadki odcień spowodowany domieszkami. ## Popularne stanowiska Klasyczne okazy krystaliczne pochodzą z historycznych lokalizacji w Austrii (Hallstatt) i Hiszpanii (okolice Madrytu). Duże ilości mirabilitu, choć rzadziej w formie dobrze wykształconych kryształów kolekcjonerskich, pozyskiwane są z wysychających jezior w Kalifornii (Searles Lake) i Utah (Great Salt Lake) w USA.
Pielęgnacja i przechowywanie
## Czyszczenie Mirabilitu praktycznie nie czyści się na mokro, ponieważ jest rozpuszczalny w wodzie. Jakikolwiek kontakt z wodą, nawet wilgotną szmatką, uszkodzi lub rozpuści okaz. Dopuszczalne jest jedynie bardzo delikatne omiecenie suchym, miękkim pędzelkiem w celu usunięcia kurzu. ## Czego unikać Należy bezwzględnie unikać wody i wysokiej wilgotności, które prowadzą do rozpuszczenia minerału. Równie szkodliwe jest suche powietrze (wilgotność poniżej ~80%), które powoduje jego dehydratację i rozpad do thenardytu. Należy unikać zmian temperatury, bezpośredniego światła słonecznego i źródeł ciepła. Minerał jest bardzo miękki i kruchy, podatny na wszelkie uszkodzenia mechaniczne. ## Przechowywanie Okazy mirabilitu wymagają specjalistycznych warunków przechowywania. Najlepiej trzymać je w szczelnie zamkniętych pojemnikach (np. plastikowych pudełkach z uszczelką), które utrzymują stabilną, wysoką wilgotność. Wewnątrz pojemnika można umieścić mały zbiorniczek z wodą lub nasączony materiał, aby zapobiec wysychaniu. Przechowywać w chłodnym, ciemnym miejscu, z dala od wibracji i źródeł ciepła.