Minium

Wzór chemiczny: Pb₂+₂Pb₄+O₄

Minia to tlenek ołowiu o intensywnej, czerwono-pomarańczowej barwie, powstający jako produkt utleniania innych minerałów ołowiu.

## Charakterystyka Minia jest tlenkiem ołowiu, znanym z niezwykle intensywnej, jaskrawoczerwonej do pomarańczowoczerwonej barwy. Najczęściej występuje w postaci drobnoziarnistych, ziemistych lub masywnych skupień, które tworzą się jako naloty i powłoki na innych minerałach. Dobrze wykształcone kryształy są bardzo rzadkie, zwykle mikroskopijnej wielkości i przyjmują formę tabliczkową lub igiełkową. Ze względu na swoją miękkość, okazy są zazwyczaj matowe i ziemiste w dotyku. ## Właściwości fizyczne Minia jest bardzo miękkim minerałem, osiągając twardość zaledwie 2.5 w skali Mohsa. Jej najbardziej charakterystyczną cechą fizyczną jest wyjątkowo duża gęstość, wynosząca około 9.0-9.2 g/cm³, co sprawia, że nawet małe okazy są zaskakująco ciężkie. Połysk na świeżych powierzchniach bywa tłusty do niemal diamentowego, jednak najczęściej jest matowy lub ziemisty. Jest minerałem nieprzezroczystym, jedynie w bardzo cienkich odłamkach może przeświecać. ## Barwy i odmiany Minerał ten nie tworzy odrębnych odmian barwnych. Jego kolor jest stały i waha się w wąskim zakresie od jaskrawoczerwonego, przez cynobrowy, do pomarańczowoczerwonego. Czasem może przybierać odcień czerwonobrązowy z powodu zanieczyszczeń. ## Historia i nazwa Nazwa minia (łac. *minium*) pochodzi od rzeki Minius (dziś Miño) w Galicji w Hiszpanii, gdzie w starożytności wydobywano ten minerał. Był on znany i używany od czasów antycznych jako pigment - minia ołowiana (czerwień ołowiana). To od jego jaskrawej barwy, używanej do zdobienia średniowiecznych manuskryptów, pochodzi słowo "miniatura". ## Zastosowania Historycznie minia była jednym z najważniejszych czerwonych pigmentów w malarstwie i iluminatorstwie. Używano jej także do produkcji szkła i emalii oraz jako kit uszczelniający. Obecnie jej zastosowanie jest marginalne z powodu wysokiej toksyczności ołowiu. Ma znaczenie głównie naukowe i kolekcjonerskie.

Właściwości

Twardość Mohsa: 2.5
Połysk: Dull
Rysa: Orange-yellow
Gęstość: 9.0-9.2
Łupliwość: Perfect on {110}
Przełam: Uneven
Przezroczystość: Opaque
Układ krystaliczny: Tetragonal

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Najważniejszymi cechami diagnostycznymi minii są jej jaskrawoczerwony lub pomarańczowoczerwony kolor, pomarańczowożółta rysa, bardzo duża gęstość (okaz jest nienaturalnie ciężki jak na swój rozmiar) oraz niska twardość. Zazwyczaj występuje w towarzystwie innych wtórnych minerałów ołowiu. ## Odróżnianie od podobnych Minię można pomylić z kilkoma innymi czerwonymi minerałami: - **Cynober (HgS):** Ma podobny kolor, ale jest nieco twardszy, ma intensywnie czerwoną rysę (u minii jest pomarańczowożółta) i jest lżejszy. - **Realgar (As₂S₂):** Jest znacznie lżejszy, bardziej pomarańczowy i niestabilny na świetle. Ma też niższą twardość (1.5-2). - **Krokoit (PbCrO₄):** Zwykle tworzy dobrze wykształcone, pryzmatyczne kryształy o szklistym połysku i jest znacznie lżejszy od minii. ## Formy kryształów Minia najczęściej tworzy ziemiste, proszkowe lub masywne skupienia. Rzadko spotykane kryształy są mikroskopijne, mają pokrój tabliczkowy, łuseczkowy lub krótkosłupowy i krystalizują w układzie tetragonalnym.

Środowisko występowania

## Geneza Minia jest typowym minerałem wtórnym, powstającym w strefach utleniania (wietrzenia) złóż rud ołowiu. Tworzy się w wyniku powolnego utleniania galeny (PbS), a także jako produkt przeobrażenia innych minerałów ołowiu, takich jak cerusyt (PbCO₃) i anglezyt (PbSO₄). ## Asocjacje mineralne Minerał ten często współwystępuje z minerałami, z których powstaje lub którym towarzyszy w strefie utleniania. Do najczęstszych asocjacji należą: galena, cerusyt, anglezyt, masykot, wulfenit, piromorfit i tlenki żelaza. ## Lokalizacje Znaczące złoża i wystąpienia minii znane są z wielu miejsc na świecie. Do klasycznych lokalizacji należą: Broken Hill (Nowa Południowa Walia, Australia), Tsumeb (Namibia), Leadville (Kolorado, USA), liczne stanowiska w górach Eifel (Niemcy), a także w Iranie, Meksyku i Chinach. Historyczne źródła pochodzą z Hiszpanii.

Rzadkość

Niezbyt pospolity

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z widocznymi, choćby mikroskopijnymi, dobrze wykształconymi kryształami minii, co jest dużą rzadkością. Wysoko oceniane są również bogate, intensywnie wybarwione naloty i skupienia na kontrastującym podłożu skalnym lub w asocjacji z innymi minerałami, np. z białym cerusytem. Ze względu na jej naturę, czystość i brak uszkodzeń są kluczowe, choć trudne do zachowania. ## Popularne stanowiska Za źródło najlepszych na świecie krystalicznych okazów minii uważa się kopalnię Broken Hill w Australii. Bardzo dobrej jakości okazy, często w formie mikrokryształów, pochodzą również z Tsumeb w Namibii oraz z niektórych lokalizacji w Arizonie (USA).

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Minia jest minerałem bardzo miękkim i toksycznym. Czyszczenie należy ograniczyć do absolutnego minimum. Do usuwania kurzu można użyć wyłącznie miękkiego pędzelka lub strumienia sprężonego powietrza z bezpiecznej odległości. Nigdy nie należy czyścić minii na mokro, używać myjek ultradźwiękowych ani żadnych środków chemicznych. ## Czego unikać Minerał jest silnie trujący. Należy unikać wdychania pyłu i bezpośredniego kontaktu ze skórą. Po każdym kontakcie z okazem należy dokładnie umyć ręce. Nie wolno go podgrzewać, kruszyć ani poddawać obróbce mechanicznej, która mogłaby wytworzyć pył. Chronić przed kwasami i innymi chemikaliami. ## Przechowywanie Okazy minii należy przechowywać w szczelnie zamkniętych, wyraźnie oznaczonych pojemnikach lub pudełkach klaserowych, aby zapobiec rozprzestrzenianiu się toksycznego pyłu. Trzymać z dala od dzieci, zwierząt domowych i żywności. Nie wymaga specjalnej ochrony przed światłem czy wilgocią.