Michenerite

Wzór chemiczny: Pd<sup>3+</sup>(BiTe)<sup>3-</sup>

Micheneryt to rzadki tellurobizmutek palladu, tworzący drobne, metaliczne wrostki w rudach niklu i miedzi.

## Charakterystyka Micheneryt jest rzadkim minerałem z grupy siarczków, a dokładniej tellurobizmutkiem palladu. Występuje zazwyczaj w postaci bardzo małych, zaokrąglonych lub nieregularnych ziaren, rzadko przekraczających 0.1 mm średnicy. Najczęściej tworzy wrostki w innych minerałach kruszcowych. Jest nieprzezroczysty i ma metaliczny połysk, a jego barwa na świeżej powierzchni jest cynowobiała do srebrzystobiałej, często z różowawym odcieniem. Z czasem może matowieć i pokrywać się nalotem. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się twardością w skali Mohsa wynoszącą 2.5, co oznacza, że jest stosunkowo miękki. Jego gęstość jest wysoka i wynosi około 10 g/cm³. Ma wyraźny, metaliczny połysk. Jest kruchy i wykazuje nierówny przełam. ## Barwy i odmiany Micheneryt jest minerałem idiochromatycznym, co oznacza, że jego skład chemiczny determinuje jego barwę. Jest cynowobiały do srebrzystobiałego, czasami z różowawym lub żółtawym odcieniem. Nie wyróżnia się jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Minerał został po raz pierwszy opisany w 1958 roku przez J.E. Hawleya i L.G. Berry'ego. Nazwa pochodzi od nazwiska kanadyjskiego geologa Charlesa Edwarda Michenera (1907-2004), który jako pierwszy znalazł ten minerał w kopalni Frood w rejonie Sudbury w Kanadzie. Lokalizacja ta jest uznawana za miejsce typowe (type locality) dla michenerytu. ## Zastosowania Ze względu na swoją rzadkość i występowanie w postaci mikroskopijnych ziaren, micheneryt nie ma bezpośredniego zastosowania przemysłowego. Stanowi jednak podrzędne źródło palladu, który jest pozyskiwany przy okazji przerobu bogatych rud niklowo-miedziowych, w których współwystępuje.

Właściwości

Twardość Mohsa
2.5
Połysk
Metaliczny
Rysa
Czarna
Gęstość
10
Łupliwość
Brak
Przełam
Nierówny
Przezroczystość
Nieprzezroczysty
Układ krystaliczny
Regularny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Identyfikacja michenerytu bez specjalistycznego sprzętu jest praktycznie niemożliwa ze względu na mikroskopijne rozmiary jego ziaren. W polerowanych zgładach pod mikroskopem rudnym można go rozpoznać po cynowobiałej barwie z różowawym odcieniem, wysokim współczynniku odbicia światła i izotropowości. Ostateczne potwierdzenie wymaga zaawansowanych metod, takich jak analiza mikrosondą elektronową (EDS/WDS). ## Odróżnianie od podobnych Można go pomylić z innymi minerałami z grupy platynowców (PGM), takimi jak sperrylit, kotulskit czy merenskyit, które często z nim współwystępują i mają podobny wygląd w zgładach. Różnią się one subtelnie odcieniem, twardością oraz, co najważniejsze, składem chemicznym, który jest kluczowy do ich rozróżnienia. ## Formy kryształów Micheneryt krystalizuje w układzie regularnym. Rzadko tworzy słabo wykształcone, drobne kryształy o formie sześcianów. Zazwyczaj występuje w postaci nieregularnych, zaokrąglonych ziaren i skupień anhedralnych (ksenomorficznych).

Środowisko występowania

## Geneza Micheneryt jest minerałem pochodzenia magmowego. Powstaje w wyniku krystalizacji z resztkowych, bogatych w pierwiastki z grupy platynowców, siarczki i tellurki stopów krzemianowo-siarczkowych. Jest typowym składnikiem magmowych złóż niklu, miedzi i platynowców, związanych z intruzjami skał maficznych i ultramaficznych, takich jak noryty i piroksenity. ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje z innymi minerałami kruszcowymi, takimi jak chalkopiryt, pentlandyt, pirotyn, a także z innymi minerałami platynowców, np. sperrylitem, moncheitem, merenskyitem, kotulskitem i złotem rodzimym. ## Lokalizacje Najważniejsze stanowiska michenerytu na świecie związane są z wielkimi kompleksami magmowymi. Główne lokalizacje to m.in. rejon Sudbury w Ontario (Kanada), kompleks Bushveld w RPA, złoża w rejonie Norylska na Syberii (Rosja), a także kompleks Stillwater w Montanie (USA).

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Okazy michenerytu nie są przedmiotem typowego handlu kolekcjonerskiego ze względu na mikroskopijny charakter. Wartość naukową i kolekcjonerską mają polerowane zgłady rud, w których micheneryt został zidentyfikowany i jest widoczny pod mikroskopem. W takich przypadkach o wartości decyduje bogactwo paragenezy mineralnej (obecność innych rzadkich minerałów PGM) oraz pochodzenie z klasycznej, dobrze udokumentowanej lokalizacji. ## Popularne stanowiska Z naukowego i kolekcjonerskiego punktu widzenia najbardziej cenione są okazy z lokalizacji typowej - kopalni Frood w Sudbury (Kanada), a także z kompleksu Bushveld (RPA) i Norylska (Rosja), skąd pochodzą najlepiej wykształcone i zbadane przykłady tego minerału.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy z widocznym michenerytem, najczęściej w postaci polerowanych zgładów, należy czyścić wyłącznie bardzo delikatnie, używając miękkiej, suchej szmatki z mikrofibry do usunięcia kurzu. Należy unikać jakiegokolwiek kontaktu z wodą i środkami chemicznymi. ## Czego unikać Minerał jest wrażliwy na działanie kwasów i innych chemikaliów. Należy unikać wilgoci, która może przyspieszać proces utleniania i matowienia powierzchni. Nie należy go podgrzewać ani narażać na gwałtowne zmiany temperatury. ## Przechowywanie Próbki z michenerytem, zwłaszcza polerowane zgłady, najlepiej przechowywać w zamkniętych, suchych pojemnikach lub klaserach, z dala od wilgoci i zanieczyszczeń. Warto je odizolować od innych minerałów, które mogłyby je porysować.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej