Metazeunerite

Wzór chemiczny: Cu₂+(U₆+O₂)₂(As₅+O₄)₂·₈H₂O

Metazeuneryt to minerał wtórny z grupy autunitu, będący uwodnionym arsenianem miedzi i uranylu, tworzący charakterystyczne, tabliczkowe kryształy o intensywnie zielonej barwie.

## Charakterystyka Metazeuneryt jest minerałem z grupy autunitu, należącym do gromady arsenianów. Chemicznie jest to uwodniony arsenian uranylu i miedzi. Powstaje jako minerał wtórny w strefach utleniania złóż uranu. Jego najbardziej charakterystyczną cechą wizualną są dobrze wykształcone, cienkie, tabliczkowe kryształy o kwadratowym zarysie, często ze ściętymi narożnikami. Kryształy te wykazują intensywną, szmaragdowozieloną lub żółtozieloną barwę i nierzadko tworzą wachlarzowate lub niemal kuliste skupienia. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest bardzo miękki, jego twardość w skali Mohsa wynosi 2 do 2.5, co oznacza, że można go zarysować paznokciem. Jest kruchy i ma doskonałą łupliwość w jednym kierunku, równolegle do podstawy tabliczkowych kryształów, co nadaje mu perłowy połysk na płaszczyznach łupliwości. Na innych powierzchniach połysk jest szklisty. Jest minerałem ciężkim, o gęstości około 3.64 g/cm³. Metazeuneryt jest silnie radioaktywny. ## Barwy i odmiany Metazeuneryt występuje w odcieniach od szmaragdowozielonego do trawiastozielonego i żółtozielonego. Nie wyróżnia się jego odmian barwnych ani handlowych. Jego nazwa jest bezpośrednio związana z zeunerytem, od którego różni się niższą zawartością wody w strukturze krystalicznej. W warunkach normalnej wilgotności powietrza zeuneryt samorzutnie przechodzi w metazeuneryt, dlatego większość okazów opisywanych jako zeuneryt to w rzeczywistości metazeuneryt. ## Historia i nazwa Nazwa minerału nawiązuje do jego związku z zeunerytem i niższego stopnia uwodnienia (przedrostek "meta"). Zeuneryt został nazwany na cześć Gustava Antona Zeunera (1828-1907), niemieckiego inżyniera i fizyka, dyrektora Akademii Górniczej we Freibergu. Metazeuneryt został po raz pierwszy opisany jako odrębny minerał w 1937 roku. ## Zastosowania Ze względu na swoją radioaktywność, metazeuneryt ma znaczenie naukowe i jest poszukiwany przez kolekcjonerów specjalizujących się w minerałach uranu. W miejscach o dużej koncentracji może być traktowany jako podrzędna ruda uranu.

Właściwości

Twardość Mohsa: 2-2.5
Połysk: Vitreous, Pearly on cleavage
Rysa: Pale green
Gęstość: 3.64
Łupliwość: Perfect on {001}
Przełam: Uneven
Przezroczystość: Transparent to Translucent
Układ krystaliczny: Tetragonal

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Najważniejszymi cechami diagnostycznymi metazeunerytu są jego charakterystyczny pokrój w formie kwadratowych, tabliczkowych kryształów, intensywnie zielona barwa, doskonała jednokierunkowa łupliwość oraz silna radioaktywność, którą można zmierzyć za pomocą licznika Geigera. Rysa ma barwę jasnozieloną. ## Odróżnianie od podobnych Metazeuneryt jest wizualnie niemożliwy do odróżnienia od metatorbernitu. Oba tworzą identyczne zielone, tabliczkowe kryształy. Pewne rozróżnienie wymaga analizy chemicznej - metazeuneryt jest arsenianem, a metatorbernit fosforanem. Od autunitu i metaautunitu różni się barwą (autunit jest zwykle jaskrawożółty lub żółtozielony) oraz brakiem lub bardzo słabą fluorescencją w świetle ultrafioletowym, podczas gdy autunit wykazuje silną, zieloną fluorescencję. Od zeunerytu, czyli swojej w pełni uwodnionej formy, jest w praktyce nieodróżnialny wizualnie. ## Formy kryształów Metazeuneryt krystalizuje w formie cienkich do grubych tabliczek o kwadratowym przekroju. Kryształy często tworzą listewkowe, blaszkowate lub niemal mikowe agregaty. Występują także w postaci rozetkowych lub wachlarzowatych skupień oraz jako naskorupienia.

Środowisko występowania

## Geneza Metazeuneryt jest minerałem wtórnym, powstającym w strefach utleniania (wietrzenia) hydrotermalnych złóż kruszców bogatych w uran, arsen i miedź. Tworzy się w wyniku przemian pierwotnych minerałów uranu, takich jak uraninit, w obecności roztworów zawierających jony miedzi i arsenianowe. Jest produktem dehydratacji (odwodnienia) zeunerytu. ## Asocjacje mineralne Minerał ten często współwystępuje z innymi wtórnymi minerałami uranu. Jego najczęstszymi towarzyszami są zeuneryt, metatorbernit, torbernit, uranofan, trögeryt, walpurgit oraz uranospinit. Może również występować w towarzystwie reliktów minerałów pierwotnych, takich jak uraninit, tennantyt czy arsenopiryt. ## Lokalizacje Do najważniejszych światowych lokalizacji metazeunerytu należą historyczne złoża w Niemczech (Schneeberg w Saksonii - lokalizacja typowa), Czechach (Jáchymov) oraz w Wielkiej Brytanii (Kornwalia). Znaczące okazy pochodzą również ze Stanów Zjednoczonych, głównie ze stanów Utah i Arizona.

Rzadkość

Niezbyt pospolity

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najwyżej cenione okazy metazeunerytu charakteryzują się ostro zarysowanymi, dużymi (powyżej 1 cm) kryształami o intensywnej, szmaragdowej barwie. Szczególnie poszukiwane są grupy krystaliczne tworzące estetyczne kompozycje, osadzone na niewielkiej, kontrastującej matrycy skalnej. Czystość kryształów (przezroczystość) oraz brak uszkodzeń mechanicznych znacząco podnoszą wartość kolekcjonerską okazu. ## Popularne stanowiska Za klasyczne i dostarczające najlepszych okazów uważa się historyczne stanowiska górnicze w Europie, takie jak Schneeberg w Niemczech i Jáchymov w Czechach. Okazy z tych lokalizacji są cenione za swoje znaczenie historyczne i doskonałą jakość kryształów. Na rynku kolekcjonerskim spotyka się również dobrej jakości metazeuneryty z kopalń w południowo-zachodnich stanach USA.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy metazeunerytu są niezwykle delikatne i wrażliwe. Do usuwania kurzu należy używać wyłącznie miękkiego pędzelka lub bardzo delikatnego strumienia sprężonego powietrza. Należy bezwzględnie unikać kontaktu z wodą i wszelkimi środkami chemicznymi, ponieważ mogą one spowodować uszkodzenie lub przemianę minerału. ## Czego unikać Metazeuneryt jest silnie radioaktywny. Należy ograniczyć bezpośredni kontakt z minerałem do minimum, a po każdym dotknięciu dokładnie umyć ręce. Nie należy go przechowywać w miejscach stałego przebywania ludzi (biurka, sypialnie). Minerał jest bardzo miękki i kruchy, dlatego należy chronić go przed uderzeniami, zarysowaniem i wibracjami. Jest również wrażliwy na podwyższoną temperaturę, która może prowadzić do dalszej dehydratacji. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów w zamkniętych, szczelnych pojemnikach (np. typu "membrane box" lub w pudełkach z pleksi), które chronią przed kurzem i uszkodzeniami mechanicznymi, a także ograniczają emisję radonu. Pojemniki powinny być wyraźnie oznakowane jako zawierające minerał radioaktywny. Należy je trzymać w dobrze wentylowanym pomieszczeniu, z dala od sypialni i miejsc pracy.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej