Metavivianite

Wzór chemiczny: Fe²⁺Fe³⁺₂(PO₄)₂(OH)₂·6H₂O

Metawiwianit to rzadki, wtórny minerał fosforanowy o charakterystycznej, ciemnoniebieskiej lub zielonoczarnej barwie, powstający w wyniku utleniania wiwianitu.

## Charakterystyka Metawiwianit jest uwodnionym fosforanem żelaza, blisko spokrewnionym z wiwianitem. Tworzy się jako produkt jego utleniania, co prowadzi do zmiany części żelaza (II) na żelazo (III). Typowe okazy mają postać skupień drobnych, listewkowych lub włóknistych kryształów, często tworzących naloty i powłoki na innych minerałach lub w szczelinach skalnych. Jego barwa jest intensywna, od ciemnoniebieskiej do niebieskoczarnej lub od ciemnozielonej do zielonoczarnej. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest bardzo miękki, jego twardość w skali Mohsa wynosi zaledwie 1.5-2, co oznacza, że można go zarysować paznokciem. Jest przeświecający i ma połysk określany jako szklisty do matowego, w zależności od formy występowania. Ze względu na jego kruchość i niewielkie rozmiary kryształów, jest minerałem delikatnym. ## Barwy i odmiany Metawiwianit występuje w odcieniach ciemnego błękitu, granatu, a także ciemnej zieleni, często przechodzącej w niemal czerń. Różnice w barwie wynikają ze stosunku żelaza dwu- i trójwartościowego w strukturze. Nie wyróżnia się jego nazwanych odmian handlowych ani barwnych. ## Historia i nazwa Nazwa "metawiwianit" nawiązuje do jego bliskiego związku z wiwianitem i faktu, że jest jego produktem przemiany (greckie "meta" - po, obok). Minerał został formalnie opisany i uznany w 1974 roku. Jego lokalizacją typową jest kopalnia Big Chief w hrabstwie Pennington w Południowej Dakocie, USA. ## Zastosowania Metawiwianit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jego znaczenie jest wyłącznie naukowe i kolekcjonerskie, jako interesujący przykład minerału wtórnego i członek grupy wiwianitu.

Właściwości

Twardość Mohsa
1.5-2
Połysk
Szklisty do matowego
Rysa
Niebieska lub zielonkawoniebieska
Gęstość
0
Łupliwość
{110}
Przezroczystość
Prześwitujący
Układ krystaliczny
Trójskośny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Metawiwianit można rozpoznać po jego charakterystycznej, ciemnoniebieskiej lub zielonoczarnej barwie, bardzo niskiej twardości (1.5-2 w skali Mohsa) oraz występowaniu w formie drobnych, listewkowych lub włóknistych kryształów. Często tworzy naloty i powłoki w paragenezie z wiwianitem i innymi fosforanami. ## Odróżnianie od podobnych Najczęściej mylony jest z wiwianitem, od którego pochodzi. Wiwianit w świeżej formie jest bezbarwny lub jasnoniebieski i ciemnieje pod wpływem światła, podczas gdy metawiwianit jest z definicji minerałem ciemnym. Ostateczne rozróżnienie wymaga zaawansowanych metod analitycznych (np. XRD). Może być też mylony z innymi ciemnymi minerałami wtórnymi, jak ludlamit czy rockbridgeit, od których odróżnia go niższa twardość i specyficzna forma kryształów. ## Formy kryształów Kryształy metawiwianitu są zazwyczaj bardzo małe, o pokroju listewkowym lub igiełkowym. Najczęściej tworzą promieniste lub splątane agregaty, a także skupienia włókniste i ziemiste. Rzadko występują jako dobrze wykształcone, izolowane kryształy.

Środowisko występowania

## Geneza Metawiwianit jest minerałem wtórnym. Powstaje w strefie utleniania złóż zawierających minerały fosforanowe, w wyniku przemian (oksydacji) wcześniej uformowanego wiwianitu. Proces ten zachodzi pod wpływem działania tlenu atmosferycznego, co prowadzi do zmiany stopnia utlenienia żelaza w strukturze krystalicznej. ## Asocjacje mineralne Współwystępuje z minerałami, w towarzystwie których powstaje. Najczęściej są to wiwianit (jako minerał macierzysty), a także inne wtórne fosforany żelaza i manganu, takie jak ludlamit, rockbridgeit, strengit czy hureaulit. Może towarzyszyć mu również goethyt i inne tlenki żelaza. ## Lokalizacje Najważniejsze stanowiska tego rzadkiego minerału znajdują się w USA, w tym w lokalizacji typowej - kopalni Big Chief w Południowej Dakocie. Notowany był również w kopalniach w stanie New Hampshire. Poza USA jego wystąpienia potwierdzono m.in. w Kamerunie (okolice N'gaoundéré), Japonii (kopalnia Ashio, prefektura Tochigi) oraz w Boliwii (kopalnie w departamencie Potosí).

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dobrze wykształconymi, choćby niewielkimi, kryształami o intensywnej, głęboko niebieskiej barwie. Atrakcyjność podnosi kontrastowe umiejscowienie na jasnej matrycy skalnej. Ze względu na naturę minerału, nawet bogate naloty i skupienia włókniste są uważane za wartościowe, jeśli mają żywy kolor i nie są zanieczyszczone. ## Popularne stanowiska Okazy pochodzące z lokalizacji typowej w Południowej Dakocie (USA) oraz z boliwijskich kopalń (np. Siglo XX, Llallagua) są najbardziej znane w kręgach kolekcjonerskich. Japońskie okazy z kopalni Ashio również należą do klasycznych materiałów dla tego gatunku.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy metawiwianitu są ekstremalnie delikatne i wrażliwe. Czyszczenie powinno być ograniczone do absolutnego minimum. Jeśli jest to konieczne, można użyć bardzo miękkiego pędzelka do usunięcia luźnego kurzu. Należy unikać wody i jakichkolwiek środków chemicznych. ## Czego unikać Minerał jest bardzo miękki i kruchy, dlatego należy unikać jakiegokolwiek kontaktu fizycznego, ultradźwięków i czyszczenia mechanicznego. Jest wrażliwy na zmiany wilgotności i temperatury. Należy chronić go przed bezpośrednim światłem słonecznym, które może powodować dalsze zmiany chemiczne i degradację okazu. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów w zamkniętych, stabilnych warunkach, najlepiej w pudełkach typu "micromount" lub w gablotach chroniących przed kurzem, światłem i nagłymi zmianami wilgotności. Należy unikać przechowywania w miejscach o wysokiej wilgotności.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej