Metavariscite

Wzór chemiczny: AlPO<sub>4</sub>·2H<sub>2</sub>O

Metawaryscyt to uwodniony fosforan glinu, rzadszy polimorf waryscytu, tworzący najczęściej drobne kryształy i naskorupienia.

## Charakterystyka Metawaryscyt jest uwodnionym fosforanem glinu, chemicznie identycznym z waryscytem, lecz krystalizującym w innym układzie krystalograficznym (jest jego polimorfem). Występuje znacznie rzadziej od waryscytu. Zazwyczaj tworzy bardzo małe, tabliczkowe lub pryzmatyczne kryształy, które rzadko osiągają rozmiary widoczne gołym okiem. Najczęściej spotykany jest w formie drobnoziarnistych agregatów, naskorupień, żyłek lub sferolitów (kulistych skupień) o promienistej budowie wewnętrznej. Jego wygląd jest często niepozorny, a identyfikacja bez zaawansowanych metod bywa trudna. ## Właściwości fizyczne Kryształy metawaryscytu wykazują połysk szklisty, natomiast jego skupienia mogą być matowe lub ziemiste. Jest minerałem stosunkowo miękkim, o twardości około 3.5 w skali Mohsa. Jest kruchy i przeświecający, rzadziej przezroczysty. Jego gęstość jest zbliżona do gęstości waryscytu. ## Barwy i odmiany Metawaryscyt najczęściej jest bezbarwny, biały, bladozielony lub niebieskozielony. Jego barwa jest zazwyczaj delikatna i mniej intensywna niż w przypadku waryscytu. Nie wyróżnia się nazwanych odmian handlowych ani barwnych. ## Historia i nazwa Minerał został po raz pierwszy opisany w 1937 roku przez Duncana McConnella na podstawie materiału z kopalni Utahlite w Lucin, w hrabstwie Box Elder w stanie Utah, USA. Nazwa "metawaryscyt" nawiązuje do jego związku z waryscytem i odmiennej struktury krystalicznej (przedrostek "meta-" w mineralogii często oznacza związek o tym samym składzie chemicznym, ale innej strukturze lub niższym stopniu uwodnienia, choć w tym przypadku stopień uwodnienia jest taki sam).

Właściwości

Twardość Mohsa
3.5
Połysk
Szklisty
Rysa
Biała
Gęstość
2.54
Łupliwość
Doskonała wzdłuż {010}
Przełam
Muszlowy
Przezroczystość
Przezroczysty do przeświecającego
Układ krystaliczny
Jednoskośny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Rozpoznanie metawaryscytu jest trudne i często wymaga analizy laboratoryjnej (np. dyfrakcji rentgenowskiej), aby odróżnić go od waryscytu i innych podobnych fosforanów. W terenie jego cechą wskazującą może być występowanie w postaci drobnych, promienistych agregatów lub naskorupień o jasnej, zielonkawej barwie w typowym dla fosforanów glinu środowisku geologicznym. ## Odróżnianie od podobnych Metawaryscyt jest najczęściej mylony z waryscytem. Makroskopowo są one praktycznie niemożliwe do odróżnienia. Pomylić go można również z innymi zielonkawymi minerałami wtórnymi, takimi jak wavellit (który często tworzy większe sferolity) czy faustyt. Pewne rozróżnienie wymaga badań krystalograficznych. ## Formy kryształów Krystalizuje w układzie jednoskośnym. Tworzy drobne, tabliczkowe kryształy, często wydłużone i prążkowane. Najczęściej występuje w formie promienistych lub sferolitycznych agregatów, a także jako masywne, ziemiste lub kryptokrystaliczne naskorupienia i żyłki.

Środowisko występowania

## Geneza Metawaryscyt jest minerałem wtórnym, powstającym w strefie utleniania złóż bogatych w fosfor i glin. Tworzy się w wyniku działania wód powierzchniowych na skały glinonośne i fosforanowe, często w pustkach i szczelinach. Może również powstawać w jaskiniach w wyniku reakcji roztworów bogatych w fosforany (pochodzących np. z guana nietoperzy) ze skałami ilastymi. ## Asocjacje mineralne Współwystępuje z minerałami takimi jak waryscyt (z którym często tworzy przerosty), wavellit, strengit, fosfosyderyt, crandallit, montgomeryit, a także z minerałami ilastymi i tlenkami żelaza (limonitem). ## Lokalizacje Najważniejsze stanowiska na świecie to m.in. Lucin i Fairfield w stanie Utah, USA (miejsce odkrycia); kopalnia Tom w Terytorium Jukonu w Kanadzie; okolice Canbery w Australii; a także niektóre stanowiska w Niemczech i Brazylii. Jest to minerał znacznie rzadszy i mniej rozpowszechniony niż waryscyt.

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Jako minerał rzadki, metawaryscyt jest ceniony przez kolekcjonerów specjalizujących się w systematyce minerałów lub minerałach fosforanowych. Najbardziej pożądane są okazy z dobrze wykształconymi, choćby mikroskopijnymi, kryształami o wyraźnej barwie. Atrakcyjne są również dobrze uformowane sferolity i naskorupienia na kontrastującej matrycy skalnej. Kluczowa jest jednak pewna identyfikacja, często potwierdzona analizą. ## Popularne stanowiska Najbardziej klasyczne i cenione okazy pochodzą z lokalizacji w stanie Utah w USA, zwłaszcza z rejonu Lucin i Fairfield, gdzie minerał ten został odkryty i gdzie występuje w asocjacji z innymi rzadkimi fosforanami.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy metawaryscytu należy czyścić bardzo ostrożnie, używając miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. W razie konieczności można użyć wody destylowanej, ale należy unikać długotrwałego moczenia. Zawsze należy dokładnie wysuszyć okaz w temperaturze pokojowej. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z chemikaliami, zwłaszcza kwasami i zasadami, które mogą uszkodzić minerał. Metawaryscyt jest wrażliwy na wysoką temperaturę, która może prowadzić do jego odwodnienia i zniszczenia struktury. Należy chronić go przed intensywnym światłem słonecznym, które może powodować blaknięcie koloru. ## Przechowywanie Okazy należy przechowywać w stabilnych warunkach, z dala od źródeł ciepła i wilgoci. Najlepiej trzymać je w zamykanych pudełkach lub gablotach, aby chronić je przed kurzem i uszkodzeniami mechanicznymi. Ze względu na jego miękkość, nie powinien być przechowywany w kontakcie z twardszymi minerałami.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej