Metavanuralite
Wzór chemiczny: Al(U<sup>6+</sup>O<sub>2</sub>)<sub>2</sub>(V<sup>5+</sup>O<sub>4</sub>)<sub>2</sub>(OH)·8H<sub>2</sub>O
Metawanuralit to rzadki, silnie radioaktywny minerał wtórny z grupy wanadanów uranylu, tworzący charakterystyczne, cytrynowożółte naloty i agregaty.
Opis
## Charakterystyka Metawanuralit jest uwodnionym wanadanianem uranylu i glinu, należącym do minerałów wtórnych. Występuje w strefach utleniania złóż uranowo-wanadowych. Tworzy najczęściej ziemiste lub proszkowe naloty, a także drobnoziarniste agregaty i skupienia niewielkich, listewkowych kryształów. Jego najbardziej charakterystyczną cechą jest intensywna, cytrynowa lub kanarkowożółta barwa. Jest minerałem silnie radioaktywnym. ## Właściwości fizyczne Metawanuralit jest bardzo miękki, jego twardość w skali Mohsa wynosi około 2. Jest kruchy, a jego gęstość to około 3.63 g/cm³. Wykazuje doskonałą łupliwość w jednym kierunku, co nadaje jego skupieniom perłowy połysk na powierzchniach oddzielności. Poza tymi powierzchniami połysk jest matowy lub ziemisty. Jest przeświecający i nie wykazuje fluorescencji w świetle ultrafioletowym. ## Barwy i odmiany Minerał ten występuje w jednolitych, jasnożółtych odcieniach, od cytrynowożółtego po kanarkowożółty. Nie wyróżnia się jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Metawanuralit został opisany po raz pierwszy w 1970 roku przez Fabiena Cesbrona. Jego nazwa nawiązuje do składu chemicznego (wanad, uran, glin) oraz do faktu, że jest on niżej uwodnioną formą wanuralitu (prefix "meta-" wskazuje na mniejszą zawartość wody). Miejscem typowym jest kopalnia Mounana w Gabonie. ## Zastosowania Ze względu na rzadkość występowania oraz niewielkie rozmiary skupień, metawanuralit nie ma zastosowania przemysłowego. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania naukowego oraz jest cenionym minerałem kolekcjonerskim.
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Kluczowymi cechami pozwalającymi zidentyfikować metawanuralit są jego intensywnie cytrynowożółta barwa, występowanie w formie nalotów i mikrokrystalicznych agregatów na piaskowcach oraz bardzo silna radioaktywność, łatwa do wykrycia za pomocą licznika Geigera. Perłowy połysk na powierzchniach łupliwości również jest cechą pomocniczą. ## Odróżnianie od podobnych Metawanuralit można pomylić z innymi wtórnymi minerałami uranu o żółtej barwie, takimi jak karnotyt, tyujamunit czy francevillit. Karnotyt jest zazwyczaj bardziej matowy i proszkowy. Tyujamunit często wykazuje zielonkawe odcienie i fluoryzuje w świetle UV, w przeciwieństwie do metawanuralitu. Ostateczne odróżnienie tych minerałów często wymaga zaawansowanych badań, np. dyfrakcji rentgenowskiej (XRD). ## Formy kryształów Metawanuralit tworzy skupienia bardzo małych, blaszkowatych lub listewkowych kryształów, które często układają się w formy przypominające rozety. Rzadziej występuje w postaci promienistych agregatów lub po prostu jako ziemiste naloty na skale macierzystej.
Środowisko geologiczne
## Geneza Metawanuralit jest minerałem wtórnym, powstającym w wyniku wietrzenia i utleniania pierwotnych rud uranu i wanadu (takich jak uraninit) w złożach osadowych, głównie piaskowcach. Krystalizuje z roztworów wodnych w warunkach bliskich powierzchni ziemi. ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje z innymi wtórnymi minerałami uranu i wanadu, takimi jak wanuralit (którego jest produktem dehydratacji), francevillit, curienit, a także z karnotytem i tyujamunitem. Minerałem towarzyszącym bywa również gips. ## Lokalizacje Najważniejszym i klasycznym miejscem występowania metawanuralitu, skąd pochodzą najlepsze okazy, jest kopalnia uranu Mounana w pobliżu Franceville w Gabonie. Znany jest również z niektórych złóż w rejonie San Rafael w stanie Utah, USA.
Rzadkość
Rzadki
Aspekty kolekcjonerskie
## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z bogatymi, intensywnie wybarwionymi pokryciami na kontrastującej matrycy piaskowcowej. Wysoko oceniane są również próbki z widocznymi, choćby pod powiększeniem, mikrokryształami tworzącymi rozetkowe skupienia. Wartość okazu podnosi obecność innych, rzadkich minerałów wtórnych z tej samej asocjacji. ## Popularne stanowiska Zdecydowanie najbardziej poszukiwane i najwyżej cenione na rynku kolekcjonerskim są okazy pochodzące z miejsca typowego - kopalni Mounana w Gabonie. Materiał z tej lokalizacji uchodzi za światowy standard dla tego minerału.
Pielęgnacja i przechowywanie
## Czyszczenie Okazy metawanuralitu należy czyścić wyłącznie na sucho, używając miękkiego pędzelka lub delikatnego strumienia sprężonego powietrza do usuwania kurzu. Należy bezwzględnie unikać kontaktu z wodą i wszelkimi środkami chemicznymi, ponieważ mogą one uszkodzić lub chemicznie zmienić ten delikatny minerał. ## Czego unikać Metawanuralit jest silnie radioaktywny. Należy unikać bezpośredniego, długotrwałego kontaktu ze skórą, a po każdym kontakcie z okazem dokładnie umyć ręce. Nie wolno dopuszczać do wdychania pyłu lub spożycia jego drobin. Minerał jest bardzo miękki, kruchy i wrażliwy na zmiany wilgotności, dlatego należy chronić go przed uszkodzeniami mechanicznymi, wstrząsami i gwałtownymi zmianami warunków otoczenia. ## Przechowywanie Z uwagi na radioaktywność, okazy należy przechowywać w szczelnie zamkniętych, ołowianych lub szklanych pojemnikach, z dala od miejsc stałego przebywania ludzi (zwłaszcza sypialni i salonów). Pojemnik musi być wyraźnie oznaczony symbolem promieniotwórczości. Nie należy przechowywać go w bezpośrednim sąsiedztwie innych minerałów, które mogą być wrażliwe na promieniowanie (np. powodujące ciemnienie kwarcu dymnego).