Metauranocircite

Wzór chemiczny: Ba(U⁶⁺O₂)₂(PO₄)₂(H₂O)₄·₂H₂O

Metauranocircyt to uwodniony fosforan uranylu i baru, minerał wtórny stref utleniania złóż uranu, tworzący charakterystyczne, tabliczkowe kryształy o intensywnej, żółtozielonej barwie.

## Charakterystyka Metauranocircyt jest minerałem z grupy metaautunitu, należącym do klasy fosforanów. Tworzy charakterystyczne, cienkotabliczkowe, kwadratowe lub prostokątne kryształy, często ze ściętymi narożnikami. Kryształy te zwykle występują w postaci promienistych lub wachlarzowatych skupień, a także jako rozety, naskorupienia i naloty na skale macierzystej. Jest minerałem silnie radioaktywnym i wykazuje intensywną, zielonożółtą fluorescencję w świetle ultrafioletowym. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest stosunkowo miękki, jego twardość w skali Mohsa wynosi 2-2.5. Jest kruchy, a jego gęstość to około 3.94 g/cm³. Kryształy wykazują doskonałą, jednokierunkową łupliwość, co sprawia, że łatwo dzielą się na cienkie blaszki. Połysk jest szklisty, a na powierzchniach łupliwości perłowy. ## Barwy i odmiany Metauranocircyt występuje w odcieniach od zielonkawożółtego do żółtozielonego. Jego barwa jest charakterystyczna i stosunkowo stała. Nie wyróżnia się jego nazwanych odmian barwnych czy handlowych. ## Historia i nazwa Nazwa minerału nawiązuje do jego składu chemicznego (uran) oraz podobieństwa do uranocircytu, z przedrostkiem "meta-" wskazującym na niższy stopień uwodnienia. Został opisany po raz pierwszy w 1904 roku. Jako lokalizację typową (miejsce pierwszego znalezienia) podaje się złoże uranu w dolinie Krunkelbach, w rejonie Menzenschwand w Niemczech. ## Zastosowania Ze względu na swoją radioaktywność i skład, metauranocircyt ma znaczenie głównie naukowe i kolekcjonerskie. Nie posiada zastosowań przemysłowych.

Właściwości

Twardość Mohsa: 2-2.5
Połysk: Szklisty, Perłowy
Rysa: Żółtawobiała
Gęstość: 3.94
Łupliwość: {001}
Przełam: Nierówny
Przezroczystość: Przezroczysty, Prześwitujący
Układ krystaliczny: Monokliniczny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Kluczowymi cechami diagnostycznymi metauranocircytu są jego charakterystyczna żółtozielona barwa, cienkotabliczkowa forma kryształów tworzących wachlarzowate agregaty oraz bardzo silna, zielona fluorescencja w świetle UV. Ważną cechą jest również jego wysoka radioaktywność, mierzalna za pomocą licznika Geigera. ## Odróżnianie od podobnych Metauranocircyt można pomylić z innymi minerałami z grupy autunitu, takimi jak autunit, metaautunit czy uranocircyt. Autunit jest bardziej uwodniony i często mniej stabilny w warunkach pokojowych. Uranocircyt ma bardzo podobny wygląd, ale krystalizuje w układzie tetragonalnym. Precyzyjne odróżnienie tych minerałów często wymaga zaawansowanych badań, np. metodą dyfrakcji rentgenowskiej (XRD). ## Formy kryształów Kryształy są zazwyczaj cienkotabliczkowe, o kwadratowym lub prostokątnym zarysie. Najczęściej tworzą wachlarzowate, promieniste lub gwiaździste agregaty, a także rozety i cienkie naskorupienia na powierzchni skał.

Środowisko występowania

## Geneza Metauranocircyt jest minerałem wtórnym, powstającym w strefach utleniania (wietrzenia) hydrotermalnych i osadowych złóż uranu. Tworzy się w wyniku przeobrażenia pierwotnych minerałów uranowych, takich jak uraninit, w obecności wód bogatych w bar i fosforany. ## Asocjacje mineralne Często współwystępuje z innymi wtórnymi minerałami uranu, takimi jak autunit, torbernit, metaautunit, uranofan, a także z uraninitem, fluorytem, kwarcem, hematytem i goethytem. ## Lokalizacje Najważniejsze stanowiska występowania metauranocircytu na świecie to m.in. lokalizacja typowa w Menzenschwand (Schwarzwald, Niemcy), a także Wölsendorf w Bawarii. Znany jest również z licznych wystąpień w Czechach, Francji (m.in. Masyw Centralny), Portugalii, Wielkiej Brytanii (Kornwalia), USA (Dakota Południowa, Utah, Nevada) oraz Australii.

Rzadkość

Niezbyt pospolity

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dobrze wykształconymi, ostrymi kryształami tworzącymi estetyczne, wachlarzowate lub gwiaździste agregaty. Ważny jest intensywny, żywy kolor oraz brak uszkodzeń mechanicznych. Kontrastowe umiejscowienie żółtozielonych kryształów na ciemnej skale macierzystej znacznie podnosi atrakcyjność wizualną okazu. ## Popularne stanowiska Klasyczne i najbardziej cenione okazy pochodzą z historycznych lokalizacji w Niemczech, zwłaszcza z Menzenschwand w Schwarzwaldzie. Dobrej jakości materiał kolekcjonerski dostarczały również niektóre złoża we Francji i Czechach.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy metauranocircytu są bardzo delikatne i kruche. Czyszczenie powinno być ograniczone do absolutnego minimum. Jeśli jest to konieczne, można użyć miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. Należy unikać kontaktu z wodą, która może zmienić stopień uwodnienia minerału i uszkodzić okaz. ## Czego unikać Należy bezwzględnie unikać kontaktu z wodą i chemikaliami. Minerał jest wrażliwy na zmiany wilgotności i temperatury, które mogą prowadzić do jego dehydratacji i rozpadu. Jako minerał uranu, jest silnie radioaktywny - należy ograniczyć ekspozycję, myć ręce po każdym kontakcie i nie przechowywać go w miejscach stałego przebywania ludzi (biurko, sypialnia). ## Przechowywanie Okazy należy przechowywać w suchych, stabilnych warunkach, najlepiej w szczelnych, zamykanych pojemnikach (np. typu "perky box"), aby chronić je przed uszkodzeniami mechanicznymi i zmianami wilgotności. Ze względu na radioaktywność, zaleca się przechowywanie w osobnych, oznaczonych pudełkach, z dala od innych minerałów wrażliwych na promieniowanie i w miejscu z ograniczonym dostępem.