Metathénardite

Wzór chemiczny: Na₂S⁶⁺O₄

Metatenardyt to bezwodny siarczan sodu, minerał powstający w wyniku dehydratacji tenardytu, często spotykany w klimacie suchym i gorącym.

## Charakterystyka Metatenardyt jest bezwodnym siarczanem sodu, powstającym najczęściej w wyniku odwodnienia (dehydratacji) tenardytu. Proces ten zachodzi pod wpływem zmian temperatury i wilgotności. Zazwyczaj tworzy ziarniste, proszkowe lub ziemiste skupienia, a także naskorupienia i wykwity. Rzadko obserwuje się go w formie dobrze wykształconych kryształów, które, jeśli występują, są dziedziczone po pierwotnej formie tenardytu (pseudomorfozy). ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się twardością w zakresie 3-4 w skali Mohsa. Ma szklisty połysk i jest zazwyczaj przezroczysty do przeświecającego. Jego gęstość wynosi około 2.67 g/cm³. Jest kruchy, a jego przełam jest nierówny do muszlowego. ## Barwy i odmiany Metatenardyt jest najczęściej bezbarwny lub biały. Zanieczyszczenia mogą nadawać mu odcienie szare, żółtawe lub brązowawe. Nie wyróżnia się jego nazwanych odmian. ## Historia i nazwa Nazwa "metatenardyt" (ang. metathénardite) została wprowadzona przez A. Lacroix w 1905 roku. Nawiązuje ona do jego związku z tenardytem (gr. *meta* - po, obok) oraz do francuskiego chemika Louisa Jacques'a Thénarda, na cześć którego nazwano tenardyt. Minerał był znany wcześniej, ale Lacroix formalnie opisał jego związek z tenardytem i proces transformacji. ## Zastosowania Metatenardyt, podobnie jak tenardyt, jest źródłem siarczanu sodu, używanego w przemyśle chemicznym, m.in. do produkcji detergentów, papieru (proces siarczanowy) oraz szkła. Ma jednak głównie znaczenie naukowe i kolekcjonerskie.

Właściwości

Twardość Mohsa: 3
Barwa: Colorless, white, light-blue, greenish, yellowish, grayish or brownish,
Połysk: Vitreous
Rysa: White
Gęstość: 2.72
Łupliwość: Good on {111}
Przełam: Irregular/Uneven
Przezroczystość: Transparent
Układ krystaliczny: Hexagonal

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Kluczową cechą diagnostyczną metatenardytu jest jego rozpuszczalność w wodzie. W warunkach polowych można go rozpoznać po występowaniu w postaci białych, proszkowych wykwitów w suchych, pustynnych środowiskach. Często tworzy pseudomorfozy po kryształach tenardytu. ## Odróżnianie od podobnych Metatenardyt można pomylić z tenardytem, mirabilitem, gipsem czy halitem, z którymi często współwystępuje. Od tenardytu różni się układem krystalograficznym (rombowy vs. jednoskośny tenardytu w niskich temperaturach). Od mirabilitu odróżnia go brak "wody" w strukturze i większa stabilność w suchym powietrzu. Od gipsu jest znacznie bardziej miękki. Od halitu odróżnia go gorzki, a nie słony smak. ## Formy kryształów Metatenardyt krystalizuje w układzie rombowym. Rzadko tworzy własne, dobrze wykształcone kryształy. Najczęściej występuje jako pseudomorfoza po rombowych kryształach tenardytu (stabilnych powyżej 32.4 °C), zachowując ich zewnętrzną formę, np. piramidalną lub tabliczkową.

Środowisko występowania

## Geneza Metatenardyt jest minerałem wtórnym, powstającym w wyniku dehydratacji (odwodnienia) tenardytu w warunkach niskiej wilgotności i podwyższonej temperatury. Jest typowym minerałem dla środowisk ewaporatowych, takich jak wysychające słone jeziora (playas), solniska i pustynie. Może również tworzyć się jako produkt ekshalacji wulkanicznych (fumaroli). ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje z tenardytem, mirabilitem, blödytem, epsomitem, gipsem i halitem. ## Lokalizacje Znaczące złoża i wystąpienia metatenardytu znajdują się w rejonach pustynnych i w złożach ewaporatów. Ważne lokalizacje to m.in. Soda Lake i Searles Lake w Kalifornii (USA); Camp Verde w Arizonie (USA); Wielkie Jezioro Słone w Utah (USA); dolina rzeki Ałdan na Syberii (Rosja); Wadi el-Natrun w Egipcie; a także w suchych regionach Chile, Peru i Włoch (Wezuwiusz).

Rzadkość

Niezbyt pospolity

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są dobrze wykształcone pseudomorfozy metatenardytu po dużych, ostrych kryształach tenardytu. Ważna jest przezroczystość, czystość (brak inkluzji błota lub iłu) oraz estetyczne połączenie z innymi minerałami solnymi, takimi jak czerwony halit. Okazy w formie sypkich skupień mają niewielką wartość kolekcjonerską. ## Popularne stanowiska Do najbardziej znanych lokalizacji, z których pochodzą wysokiej jakości okazy kolekcjonerskie, należą złoża boranów i soli w Kalifornii, zwłaszcza Searles Lake w hrabstwie San Bernardino. Okazy z tej lokalizacji są często wzorcowe dla tego minerału.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Metatenardyt jest rozpuszczalny w wodzie, dlatego do jego czyszczenia nie wolno używać wody ani żadnych płynów na bazie wody. Okazy można czyścić wyłącznie na sucho, używając miękkiego pędzelka lub sprężonego powietrza do usunięcia kurzu. ## Czego unikać Należy bezwzględnie unikać kontaktu z wodą, parą wodną i wysoką wilgotnością powietrza, które mogą spowodować jego rozpuszczenie lub przemianę w inne minerały. Należy go również chronić przed gwałtownymi zmianami temperatury. ## Przechowywanie Okazy metatenardytu wymagają przechowywania w suchych warunkach. Najlepiej umieścić je w szczelnym, zamykanym pojemniku (np. pudełku membranowym lub pudełku z tworzywa sztucznego) wraz ze środkiem pochłaniającym wilgoć (np. żelem krzemionkowym).