Metanatroautunite

Wzór chemiczny: Na(U<sup>6+</sup>O<sub>2</sub>)(PO<sub>4</sub>)·3H<sub>2</sub>O

Metanatroautunit to uwodniony fosforan sodu i uranylu, minerał wtórny z grupy autunitu, wyróżniający się intensywnie żółtozieloną barwą i silną fluorescencją.

## Charakterystyka Metanatroautunit jest minerałem należącym do grupy autunitu, chemicznie klasyfikowanym jako uwodniony fosforan sodu i uranylu. Tworzy charakterystyczne, tabliczkowe kryształy o kwadratowym lub ośmiokątnym zarysie, często ze ściętymi narożnikami. Kryształy są zazwyczaj bardzo małe i rzadko przekraczają kilka milimetrów. Występuje w postaci cienkich, kruchych blaszek, rozetowych skupień, a także jako naloty i powłoki na skałach macierzystych. Jego najbardziej rozpoznawalną cechą jest intensywna, jaskrawa, żółtozielona barwa oraz silna fluorescencja w świetle ultrafioletowym. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest bardzo miękki, jego twardość w skali Mohsa wynosi od 2 do 2.5, co oznacza, że można go zarysować paznokciem. Jest kruchy, a jego kryształy łatwo ulegają uszkodzeniu. Ma połysk szklisty, a na powierzchniach łupliwości perłowy. Jest przezroczysty do przeświecającego. Gęstość wynosi około 3.63 g/cm³. Podobnie jak inne minerały uranowe, jest radioaktywny. ## Barwy i odmiany Metanatroautunit występuje w charakterystycznych odcieniach koloru żółtego i zielonego. Jego barwa może być cytrynowożółta, jaskrawożółta, żółtozielona lub zielonkawa. Nie wyróżnia się nazwanych odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Nazwa minerału nawiązuje do jego składu chemicznego i struktury. Przedrostek "meta-" wskazuje na niższy stopień uwodnienia w porównaniu do hipotetycznego, w pełni uwodnionego natroautunitu. Człon "natro-" odnosi się do obecności sodu (łac. *natrium*), a "autunit" do jego strukturalnego i chemicznego podobieństwa do autunitu. Minerał został po raz pierwszy opisany przez A.A. Chernikova w 1957 roku. ## Zastosowania Ze względu na swoją rzadkość i niewielkie rozmiary kryształów, metanatroautunit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Ma znaczenie wyłącznie naukowe i jest ceniony przez wyspecjalizowanych kolekcjonerów minerałów uranowych.

Właściwości

Twardość Mohsa
2-2.5
Połysk
Szklisty, Perłowy
Rysa
Jasnożółta
Gęstość
3.63
Łupliwość
Doskonała wg {001}
Przełam
Nierówny
Przezroczystość
Przezroczysty do przeświecającego
Układ krystaliczny
Tetragonalny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Metanatroautunit najłatwiej rozpoznać po jego charakterystycznej, jaskrawej, żółtozielonej barwie, tabliczkowej formie kryształów oraz bardzo silnej, zielonej fluorescencji w świetle ultrafioletowym (zarówno krótko-, jak i długofalowym). Doskonała łupliwość w jednym kierunku, powodująca oddzielanie się cienkich, kwadratowych blaszek, jest również kluczową cechą. Test na radioaktywność za pomocą licznika Geigera natychmiast potwierdzi obecność uranu. ## Odróżnianie od podobnych Metanatroautunit jest wizualnie niemal identyczny z wieloma innymi minerałami z grupy autunitu, takimi jak autunit, metaautunit, torbernit, metatorbernit czy uranocircyt. Odróżnienie go od autunitu i metaautunitu (odpowiedniki wapniowe) jest niemożliwe bez zaawansowanych analiz chemicznych (EDS/WDS) w celu potwierdzenia dominacji sodu nad wapniem. Od torbernitu i metatorbernitu (minerały miedzi) różni się kolorem - torbernit jest zazwyczaj czysto zielony, a nie żółtozielony. ## Formy kryształów Kryształy są cienkotabliczkowe, o pokroju kwadratowym lub ośmiokątnym, często ze ściętymi narożnikami. Zwykle tworzą wachlarzowate lub rozetowe agregaty. Występują także w formie łuskowych skupień, nalotów i powłok na powierzchni skał.

Środowisko występowania

## Geneza Metanatroautunit jest minerałem wtórnym, powstającym w strefach utleniania (wietrzenia) złóż uranu. Tworzy się w wyniku przeobrażenia pierwotnych minerałów uranowych, takich jak uraninit, w obecności wód bogatych w fosforany i sód. Jest minerałem niskotemperaturowym, krystalizującym w szczelinach i spękaniach skał osadowych (piaskowców, łupków) lub granitów zawierających uran. ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje z innymi wtórnymi minerałami uranu, takimi jak autunit, metaautunit, uranofan, schoepit, a także z gipsem, limonitem i minerałami ilastymi. Może towarzyszyć również pierwotnym minerałom kruszcowym, takim jak uraninit i piryt. ## Lokalizacje Znaczące okazy pochodzą z kilku miejsc na świecie. Do najważniejszych należą złoża w rejonie jeziora Czkałowskoje w Rosji (miejsce odkrycia). Występuje także w Stanach Zjednoczonych, głównie w piaskowcach formacji Morrison w stanach Utah, Kolorado i Arizona, na przykład w kopalniach w hrabstwie San Juan (Utah). Znany jest również z kopalni uranu w rejonie Menzenschwand w Schwarzwaldzie (Niemcy).

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dobrze wykształconymi, ostrymi kryształami o intensywnej, jaskrawej barwie. Wysoko oceniane są bogate grupy kryształów tworzące rozety lub wachlarze na kontrastującej matrycy skalnej. Wielkość kryształów jest również istotna, chociaż rzadko przekraczają one kilka milimetrów. Czystość i brak uszkodzeń mechanicznych kruchych blaszek znacząco podnoszą wartość okazu. ## Popularne stanowiska Dla kolekcjonerów specjalizujących się w minerałach uranowych, najbardziej pożądane okazy metanatroautunitu pochodzą z klasycznych lokalizacji w USA, zwłaszcza z kopalń w hrabstwie San Juan w Utah. Okazy z tych miejsc często charakteryzują się pięknymi, wachlarzowatymi agregatami na piaskowcu. Również okazy z Menzenschwand w Niemczech są cenione za jakość kryształów.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy metanatroautunitu są niezwykle delikatne i kruche. Czyszczenie powinno być ograniczone do absolutnego minimum. Jeśli jest to konieczne, można użyć bardzo miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. Należy unikać kontaktu z wodą, która może zmienić stan uwodnienia minerału i doprowadzić do jego rozpadu. ## Czego unikać Należy bezwzględnie unikać wody i innych płynów, w tym ultradźwiękowych myjek chemicznych. Minerał jest wrażliwy na zmiany wilgotności i temperatury, które mogą powodować jego dehydratację lub dalsze uwodnienie, prowadzące do zniszczenia kryształów. Należy chronić go przed bezpośrednim światłem słonecznym, które może powodować blaknięcie. Jako minerał uranu jest radioaktywny - należy unikać wdychania pyłu i myć ręce po każdym kontakcie. ## Przechowywanie Okazy należy przechowywać w stabilnych warunkach, najlepiej w szczelnie zamkniętych pojemnikach (np. typu "micromount"), które chronią przed uszkodzeniami mechanicznymi i wahaniami wilgotności. Ze względu na radioaktywność, powinien być przechowywany z dala od miejsc stałego przebywania ludzi i oddzielnie od innych minerałów, które mogłyby ulec uszkodzeniu przez promieniowanie.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej