Metalodèvite

Wzór chemiczny: Zn₂+(U₆+O₂)₂(As₅+O₄)₂·₁₀H₂O

Uwodniony arsenian cynku i uranylu z grupy autunitu, tworzący charakterystyczne, żółte, tabliczkowe kryształy o silnej fluorescencji.

## Charakterystyka Metalodèvit jest minerałem wtórnym z grupy autunitu, należącym do gromady arsenianów. Tworzy typowe dla tej grupy, cienkie do grubych, tabliczkowe kryształy o kwadratowym zarysie. Występuje najczęściej w formie rozetowych skupień, blaszkowatych agregatów przypominających mikę oraz jako naskorupienia. Jego najbardziej charakterystyczną cechą wizualną jest intensywna, żółta do zielonkawożółtej barwa. Jest minerałem silnie radioaktywnym. ## Właściwości fizyczne Metalodèvit jest stosunkowo miękki, jego twardość w skali Mohsa wynosi 2-2.5. Ma doskonałą, jednokierunkową łupliwość zgodną z płaszczyzną podstawy kryształu {001}, co powoduje jego łatwe rozdzielanie się na cienkie blaszki. Połysk jest szklisty, a na powierzchniach łupliwości staje się perłowy. Jest minerałem przezroczystym do przeświecającego. Wykazuje bardzo silną, żółtozieloną fluorescencję w świetle ultrafioletowym (zarówno krótko-, jak i długofalowym). ## Barwy i odmiany Minerał ten występuje w odcieniach od cytrynowożółtego do zielonkawożółtego. Nie wyróżnia się jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Nazwa metalodèvit nawiązuje do jego lokalizacji typowej - miasta Lodève we Francji - oraz do jego stanu uwodnienia. Przedrostek "meta-" wskazuje na niższy stopień hydratacji w porównaniu do hipotetycznego, w pełni uwodnionego odpowiednika (analogicznie do pary meta-autunit i autunit). Minerał został opisany i zatwierdzony jako nowy gatunek w 1964 roku. ## Zastosowania Ze względu na swoją rzadkość, radioaktywność i niewielkie nagromadzenia, metalodèvit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania kolekcjonerów i naukowców.

Właściwości

Twardość Mohsa: 2-2.5
Połysk: Vitreous, Pearly
Rysa: Light yellow
Gęstość: 3.65
Łupliwość: Perfect on {001}
Przełam: Uneven
Przezroczystość: Transparent to translucent
Układ krystaliczny: Tetragonal

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Kluczowe cechy diagnostyczne metalodèvitu to jego charakterystyczna forma cienkich, tabliczkowych kryształów, intensywnie żółta barwa, doskonała łupliwość blaszkowa oraz bardzo silna żółtozielona fluorescencja w świetle UV. Pomiar radioaktywności za pomocą licznika Geigera jest również istotną wskazówką. ## Odróżnianie od podobnych Metalodèvit jest wizualnie niemal niemożliwy do odróżnienia od innych żółtych minerałów z grupy meta-autunitu, takich jak meta-autunit (nie zawiera cynku) czy metakahlerit (zawiera żelazo zamiast cynku). Można go pomylić z metazeunerytem, który zawiera miedź i ma zwykle bardziej zielony odcień. Pewna identyfikacja wymaga zaawansowanych analiz chemicznych (np. EDS). ## Formy kryształów Kryształy są tabliczkowe, o kwadratowym przekroju, rozwinięte zgodnie z płaszczyzną {001}. Zwykle tworzą wachlarzowate lub rozetowe agregaty, a także blaszkowate naskorupienia i masy ziemiste.

Środowisko występowania

## Geneza Metalodèvit jest minerałem wtórnym, powstającym w strefach utleniania (wietrzenia) złóż uranu. Jego krystalizacja wymaga obecności w roztworach wodnych jonów cynku i arsenu, które pochodzą z wietrzenia towarzyszących minerałów, takich jak sfaleryt (minerał cynku) i arsenopiryt lub inne arsenki (minerały arsenu). ## Asocjacje mineralne Minerał ten często współwystępuje z innymi wtórnymi minerałami uranu, takimi jak uranopilit, oraz z minerałami pochodzącymi z pierwotnej mineralizacji, jak uraninit, gips, farmakolit, erytryn i nikielskutterudyt. ## Lokalizacje Najważniejsze i klasyczne stanowisko tego minerału to kamieniołom Rabejac w pobliżu Lodève (Hérault, Oksytania) we Francji. Znaczące okazy pochodzą również z kopalni Sophia w dolinie Schapbach w Schwarzwaldzie (Badenia-Wirtembergia), Niemcy.

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dobrze wykształconymi, ostrymi kryształami o intensywnej, cytrynowożółtej barwie i dobrej przezroczystości. Wysoko oceniane są również bogate skupienia kryształów w formie rozet lub wachlarzy, osadzone na kontrastującym podłożu skalnym. Rozmiar kryształów rzadko przekracza kilka milimetrów, więc większe egzemplarze są poszukiwane. ## Popularne stanowiska Okazy pochodzące z lokalizacji typowej w Lodève we Francji oraz z kopalni Sophia w niemieckim Schwarzwaldzie są uważane za klasyczne i najbardziej reprezentatywne dla tego gatunku.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy należy czyścić wyłącznie na sucho, używając miękkiego pędzelka lub sprężonego powietrza do usunięcia kurzu. Kontakt z wodą jest niewskazany, gdyż może prowadzić do zmiany stopnia uwodnienia i uszkodzenia kryształów. ## Czego unikać Metalodèvit jest minerałem kruchym i miękkim, podatnym na uszkodzenia mechaniczne. Jako minerał uwodniony, jest wrażliwy na zmiany temperatury i wilgotności - przechowywanie w zbyt suchym otoczeniu (np. pod silnym oświetleniem) może spowodować jego dehydratację, prowadzącą do utraty przezroczystości i pękania. Jest silnie radioaktywny i zawiera toksyczny arsen - należy unikać wdychania pyłu i myć ręce po każdym kontakcie z okazem. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów w zamkniętych, szczelnych pojemnikach (np. typu "perky box"), aby ustabilizować wilgotność i ograniczyć emisję radonu. Pojemnik powinien być wyraźnie oznakowany jako materiał radioaktywny. Należy go trzymać z dala od miejsc stałego przebywania ludzi, zwłaszcza sypialni i salonów.

Powiązane minerały

Źródła

IMA Mineral List (CNMNC)

Czytaj więcej