Metaköttigite

Wzór chemiczny: (Zn2+,Fe3+)3(As5+O4)2·8(H2O,OH)

Uwodniony arsenian cynku, rzadki minerał wtórny tworzący delikatne, igiełkowe kryształy w strefach utleniania złóż kruszców.

Opis

## Charakterystyka Metaköttigit jest uwodnionym arsenianem cynku, należącym do grupy symplezytu. Tworzy charakterystyczne, drobne, igiełkowe lub włókniste kryształy, które często grupują się w promieniste agregaty, rozety lub tworzą skorupiaste naloty i naskorupienia. Poszczególne kryształy są zazwyczaj zbyt małe, aby można je było obserwować gołym okiem, a ich piękno ujawnia się dopiero pod powiększeniem. Okazy mają zazwyczaj wygląd delikatnych, jedwabistych lub filcowych skupień na powierzchni skały macierzystej (matrycy). ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest stosunkowo miękki, jego twardość w skali Mohsa wynosi 2,5-3. Jest kruchy i ma niewielką gęstość, wynoszącą około 3,35 g/cm³. Połysk na powierzchniach kryształów jest najczęściej jedwabisty, a na powierzchniach przełamu bywa też perłowy. Jest minerałem przeświecającym, a w grubszych agregatach staje się nieprzezroczysty. ## Barwy i odmiany Metaköttigit występuje zazwyczaj w odcieniach bieli - od czysto białej, przez szarawobiałą, aż po żółtawobiałą. Niektóre okazy mogą być bezbarwne. Nie wyróżnia się jego nazwanych odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Minerał został opisany po raz pierwszy w 1982 roku przez H-J. Leyerzapfa, W. Guse i G. Tremmela. Jego nazwa nawiązuje do bliskiego związku z köttigitem, od którego różni się niższą zawartością wody w strukturze krystalicznej (przedrostek "meta-" wskazuje na mniejsze uwodnienie). ## Zastosowania Metaköttigit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jest ceniony wyłącznie jako minerał kolekcjonerski i obiekt badań naukowych.

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Cechami charakterystycznymi metaköttigitu są jego pokrój (drobne, igiełkowe kryształy w promienistych skupieniach), jedwabisty połysk, niska twardość oraz środowisko występowania. Występuje w strefach utleniania złóż cynku i arsenu, często na limonitowej matrycy. ## Odróżnianie od podobnych Metaköttigit jest wizualnie niemożliwy do odróżnienia od köttigitu - wymaga to zaawansowanych analiz (np. rentgenowskich) w celu określenia stopnia uwodnienia. Może być mylony z innymi białymi, włóknistymi arsenianami, takimi jak parasymplezyt (żelazowy odpowiednik) czy erytryn (kobaltowy, ale zwykle różowy). Od włóknistego gipsu odróżnia go większa twardość i typowe towarzystwo innych minerałów arsenowych. ## Formy kryształów Kryształy są wydłużone, igiełkowe (pokrój acykularny) lub włókniste. Niemal zawsze występują w formie agregatów: promienistych, gwiaździstych, kulistych (sferolitów) lub w postaci skorup i nalotów.

Środowisko geologiczne

## Geneza Metaköttigit jest minerałem wtórnym, powstającym w strefach utleniania (wietrzenia) hydrotermalnych złóż polimetalicznych, bogatych w cynk i arsen. Tworzy się w wyniku przeobrażenia pierwotnych minerałów kruszcowych, takich jak sfaleryt (źródło cynku) i arsenopiryt lub innych arsenków (źródło arsenu). ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje z minerałem, od którego pochodzi jego nazwa - köttigitem. Towarzyszą mu również inne wtórne arseniany, takie jak adamit, leggrandyt, skorodyt i parasymplezyt, a także gips, kalcyt i tlenki żelaza (limonit, goethyt). ## Lokalizacje Jest to rzadki minerał. Najbardziej znane i cenione przez kolekcjonerów okazy pochodzą z kopalni Ojuela w Mapimí, w stanie Durango w Meksyku. Inne ważne stanowiska to rejon Schneeberg w Saksonii (Niemcy), który jest lokalizacją typową, oraz Lavrion w Grecji.

Rzadkość

Rzadki

Aspekty kolekcjonerskie

## Kryteria jakości Najwyżej cenione są okazy, na których metaköttigit tworzy bogate, gęste naskorupienia złożone z dobrze wykształconych, promienistych agregatów. Kontrastująca, często ciemna, limonitowa matryca podkreśla biel i jedwabisty połysk minerału. Ważna jest również wielkość agregatów oraz brak uszkodzeń delikatnych kryształów. ## Popularne stanowiska Zdecydowanie najbardziej pożądane na rynku kolekcjonerskim są okazy z kopalni Ojuela w Meksyku. Charakteryzują się one wyjątkowo estetycznymi, kulistymi agregatami o intensywnym jedwabistym połysku.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy metaköttigitu są bardzo delikatne i wrażliwe na wodę. Należy czyścić je wyłącznie na sucho, używając miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. Można również użyć sprężonego powietrza z bezpiecznej odległości, aby nie uszkodzić kruchych igieł. Absolutnie unikać myjek ultradźwiękowych. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z wodą i wszelkimi chemikaliami, ponieważ mogą one uszkodzić lub rozpuścić minerał. Jako arsenian, jest toksyczny - należy unikać wdychania pyłu i myć ręce po każdym kontakcie. Minerał jest wrażliwy na wysoką temperaturę, która może spowodować jego odwodnienie i zniszczenie. Należy chronić go przed bezpośrednim działaniem promieni słonecznych i fizycznymi uderzeniami. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów w zamkniętych, wyściełanych pudełkach typu "perky box", aby chronić je przed kurzem, wilgocią i uszkodzeniami mechanicznymi. Przechowywać w suchym miejscu o stabilnej temperaturze.