Metacinnabar

Wzór chemiczny: Hg<sup>2+</sup>S<sup>2-</sup>

Metacynober to czarny siarczek rtęci, rzadsza, regularna odmiana polimorficzna cynobru, tworząca charakterystyczne, lśniące kryształy.

## Charakterystyka Metacynober jest siarczkiem rtęci i wysokotemperaturową, regularną odmianą polimorficzną znacznie bardziej pospolitego, trygonalnego cynobru. Zazwyczaj tworzy małe, dobrze wykształcone kryształy o kształcie czworościanów (tetraedrów), często z modyfikacjami innych ścian. Występuje również w formie skupień ziarnistych, nalotów i mas ziemistych. Jego barwa jest jednolicie czarna lub szaroczarna, a połysk metaliczny do submetalicznego, co nadaje mu wygląd małych, lśniących drobin metalu na skale macierzystej. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest stosunkowo miękki, o twardości 3 w skali Mohsa. Jego najbardziej charakterystyczną cechą jest bardzo duża gęstość, wynosząca około 7,65 g/cm³, co sprawia, że okazy są niezwykle ciężkie jak na swój rozmiar. Jest nieprzezroczysty, a jego rysa ma barwę czarną. Nie wykazuje łupliwości, a jego przełam jest nierówny do podmuszlowego. ## Barwy i odmiany Metacynober jest zawsze czarny lub stalowoszary. Nie posiada odmian barwnych. Jego nazwa i istnienie są z definicji powiązane z cynobrem - oba minerały mają ten sam wzór chemiczny (HgS), ale różną strukturę krystaliczną. Metacynober jest formą stabilną w wyższych temperaturach, podczas gdy czerwony cynober jest stabilny w niższych. ## Historia i nazwa Nazwa minerału, nadana w 1870 roku przez G.E. Moore'a, pochodzi od greckiego słowa "meta" (oznaczającego "po", "obok" lub "ponad") oraz nazwy "cynober" (ang. cinnabar), co bezpośrednio odnosi się do jego związku chemicznego i polimorficznego z cynobrem. Został opisany na podstawie okazów znalezionych w kopalni Redington w hrabstwie Napa w Kalifornii, USA. ## Zastosowania W miejscach, gdzie występuje w znacznych ilościach razem z cynobrem, może być podrzędną rudą rtęci. Ze względu na swoją rzadkość i formy występowania, jego główne znaczenie jest naukowe i kolekcjonerskie.

Właściwości

Twardość Mohsa
3
Połysk
Metallic to submetallic
Rysa
Black
Gęstość
7.6 - 7.7
Łupliwość
None
Przełam
Uneven to subconchoidal
Przezroczystość
Opaque
Układ krystaliczny
Isometric

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Kluczowe cechy diagnostyczne metacynobru to jego czarna barwa, czarna rysa, metaliczny połysk i bardzo duża gęstość (okaz jest zaskakująco ciężki). Charakterystyczne są również jego formy krystaliczne - małe, ostre czworościany. Występowanie w towarzystwie cynobru, rtęci rodzimej lub w obrębie złóż rtęci jest silną wskazówką diagnostyczną. ## Odróżnianie od podobnych Metacynober można pomylić z innymi czarnymi, metalicznymi minerałami: - **Sfaleryt (odmiana marmatyt):** Bywa czarny i lśniący, ale ma znacznie niższą gęstość i często wykazuje doskonałą łupliwość. - **Stybnit:** Ma podobny połysk, ale tworzy kryształy o pokroju igiełkowym lub słupkowym i ma doskonałą łupliwość wzdłuż jednej płaszczyzny. - **Akantyt:** Ma podobną barwę i jest również ciężki, ale zazwyczaj tworzy inne formy kryształów i jest plastyczny (daje się kroić nożem). Test gęstości (ciężaru właściwego) jest jedną z najlepszych metod odróżnienia metacynobru od jego imitatorów. ## Formy kryształów Krystalizuje w układzie regularnym, najczęściej tworząc kryształy o pokroju tetraedrycznym (czworościennym), czasami ze ściętymi krawędziami przez ściany sześcianu lub innych form. Występuje także w postaci skupień ziarnistych, mas zbitych oraz jako czarne naloty i powłoki na innych minerałach, zwłaszcza na cynobrze.

Środowisko występowania

## Geneza Metacynober jest minerałem pochodzenia hydrotermalnego, tworzącym się w warunkach niskich temperatur i ciśnień. Powstaje w pobliżu powierzchni ziemi, w żyłach i gniazdach w skałach osadowych i wulkanicznych, często w asocjacji z gorącymi źródłami i aktywnością wulkaniczną. Jest formą polimorficzną HgS stabilną w temperaturach powyżej 344°C, jednak może krystalizować metastabilnie w niższych temperaturach, często obok cynobru. ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje ze swoim polimorfem - cynobrem. Inne typowe minerały towarzyszące to rtęć rodzima, piryt, markasyt, stibnit, realgar, aurypigment, baryt, kalcyt, chalcedon i kwarc. ## Lokalizacje Najbardziej znane stanowiska, z których pochodzą klasyczne okazy, znajdują się w Kalifornii, USA (np. kopalnie Mount Diablo, Redington, New Almaden). Inne ważne lokalizacje na świecie to Idrija w Słowenii, Almadén w Hiszpanii, regiony Guizhou i Hunan w Chinach oraz Huancavelica w Peru.

Rzadkość

Niezbyt pospolity

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najwyżej cenione przez kolekcjonerów są okazy z ostrymi, dobrze wykształconymi, lśniącymi kryształami o pokroju tetraedrycznym. Im większy i bardziej wyizolowany kryształ, tym jego wartość jest wyższa. Atrakcyjność okazu znacznie podnosi jego umiejscowienie na kontrastującym podłożu, na przykład na białym kwarcu, dolomicie lub w towarzystwie intensywnie czerwonego cynobru. Czystość i brak uszkodzeń są kluczowe. ## Popularne stanowiska Za klasyczne i dostarczające najlepszych okazów uważa się historyczne lokalizacje w Kalifornii (USA), takie jak hrabstwo Contra Costa (kopalnia Mount Diablo) i hrabstwo Napa (kopalnia Redington). Okazy z tych miejsc są wzorcem dla gatunku i osiągają wysokie ceny na rynku kolekcjonerskim.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie **UWAGA: Minerał jest toksyczny.** Należy unikać tworzenia pyłu. Do usuwania kurzu najlepiej używać wyłącznie miękkiego pędzelka lub sprężonego powietrza z bezpiecznej odległości. Unikać czyszczenia na mokro, aby nie rozprzestrzeniać potencjalnie toksycznych cząstek. ## Czego unikać Metacynober zawiera rtęć i jest trujący w przypadku połknięcia lub wdychania pyłu. Należy bezwzględnie myć ręce po każdym kontakcie z minerałem. Nie wolno go podgrzewać, ponieważ wydziela wysoce toksyczne opary rtęci. Należy unikać kontaktu z kwasami. Przechowywać z dala od żywności i miejsc przygotowywania posiłków. ## Przechowywanie Okazy należy przechowywać w zamkniętych, szczelnych pojemnikach (np. plastikowych pudełkach), z dala od dzieci, zwierząt domowych i osób nieświadomych zagrożenia. Każdy pojemnik musi być wyraźnie oznaczony nazwą minerału i ostrzeżeniem o toksyczności. Zaleca się przechowywanie w dobrze wentylowanym pomieszczeniu, oddzielnie od głównej części kolekcji.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej