Metacalciouranoite

Wzór chemiczny: (Ca,Na,Ba)U<sup>6+</sup><sub>2</sub>O<sub>7</sub>·2H<sub>2</sub>O

Ekstremalnie rzadki, radioaktywny minerał wtórny wapnia i uranu, tworzący ziemiste, żółte naloty i skorupy.

## Charakterystyka Metacalciouranoit jest uwodnionym tlenkiem wapnia i uranu, należącym do grupy minerałów uranylowych. Występuje niezwykle rzadko, tworząc najczęściej ziemiste lub proszkowe skupienia, a także drobnoziarniste, krystaliczne naskorupienia i naloty. Jego typowy wygląd jest niepozorny, przypominając żółtą, pylastą substancję na powierzchni skały macierzystej. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest bardzo miękki, o twardości w skali Mohsa wynoszącej około 2-3. Połysk jest matowy lub ziemisty, co jest charakterystyczne dla jego form występowania. Jest przeświecający do nieprzezroczystego. Gęstość obliczona wynosi około 5,41 g/cm³, jednak ze względu na naturę skupień, jej zmierzenie jest praktycznie niemożliwe. ## Barwy i odmiany Metacalciouranoit przyjmuje barwy od żółtej do brunatnożółtej. Nie są znane żadne jego odmiany barwne ani handlowe. ## Historia i nazwa Minerał został po raz pierwszy opisany w 1973 roku przez grupę radzieckich mineralogów (K. V. Skvortsova, G. A. Sidorenko i inni). Jego nazwa nawiązuje do hipotetycznego, bardziej uwodnionego minerału "kalciouranoitu" (przedrostek "meta-" oznacza niższą zawartość wody) oraz do składu chemicznego, w którym dominuje wapń (łac. *calx*) i uran. ## Zastosowania Ze względu na swoją ekstremalną rzadkość, metacalciouranoit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania naukowego oraz jest cennym nabytkiem dla wyspecjalizowanych kolekcjonerów minerałów uranowych.

Właściwości

Twardość Mohsa
2-3
Połysk
Matowy, ziemisty
Rysa
Jasnożółta
Gęstość
~5.41 (obliczona)
Przezroczystość
Przeświecający do nieprzezroczystego
Układ krystaliczny
Rombowy

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Kluczową cechą diagnostyczną metacalciouranoitu jest jego silna radioaktywność, wykrywalna za pomocą licznika Geigera. W terenie identyfikuje się go na podstawie żółtej barwy, ziemistego lub proszkowego habitusu oraz występowania w strefach utleniania złóż uranu. Pewne rozpoznanie jest możliwe wyłącznie za pomocą analizy chemicznej i rentgenowskiej (XRD). ## Odróżnianie od podobnych Metacalciouranoit jest wizualnie niemożliwy do odróżnienia od wielu innych wtórnych minerałów uranu o żółtej barwie, takich jak karnotyt, tyujamunit czy minerały z grupy zippeitu. Karnotyt i tyujamunit zawierają wanad, a grupa zippeitu siarczany, których brak w metacalciouranoicie. Ostateczne rozróżnienie wymaga zaawansowanych metod analitycznych. ## Formy kryształów Minerał ten tworzy głównie skrytokrystaliczne, ziemiste i proszkowe agregaty. Bardzo rzadko obserwuje się mikroskopijne, słabo wykształcone kryształy o pokroju tabliczkowym lub listewkowym.

Środowisko występowania

## Geneza Metacalciouranoit jest minerałem wtórnym, powstającym w strefach utleniania (wietrzenia) złóż uranu, szczególnie tych zlokalizowanych w piaskowcach. Tworzy się w warunkach klimatu suchego w wyniku przeobrażenia pierwotnych minerałów uranu, głównie uraninitu. ## Asocjacje mineralne Współwystępuje z innymi minerałami strefy utleniania. Jego najczęstszymi towarzyszami są uraninit (jako minerał pierwotny), kalcyt, gips oraz inne wtórne tlenki i krzemiany uranu. ## Lokalizacje Jedyną potwierdzoną i opisaną lokalizacją występowania metacalciouranoitu na świecie jest złoże uranu Uchkuduk na pustyni Kyzył-kum w Uzbekistanie. Jest to jego lokalizacja typowa.

Rzadkość

Ekstremalnie rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości W przypadku tak rzadkiego minerału, głównym kryterium wartości jest sama obecność i możliwość identyfikacji okazu. Estetyka ma drugorzędne znaczenie. Najbardziej pożądane są okazy z wyraźnie widoczną warstwą minerału na skale macierzystej, najlepiej z potwierdzoną analitycznie tożsamością. Wartość naukowa wzrasta, gdy okazowi towarzyszą inne rzadkie minerały wtórne. ## Popularne stanowiska Jedynym źródłem okazów jest historyczna lokalizacja typowa w Uzbekistanie. Materiał z tego miejsca jest niezwykle trudny do zdobycia i pojawia się na rynku kolekcjonerskim sporadycznie, głównie w obiegu między wyspecjalizowanymi kolekcjonerami.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazów metacalciouranoitu absolutnie nie należy czyścić na mokro ani za pomocą narzędzi mechanicznych. Jest to minerał bardzo miękki, kruchy i pylący. Jakakolwiek próba czyszczenia może prowadzić do jego uszkodzenia i, co ważniejsze, do uwolnienia radioaktywnego pyłu. W razie potrzeby można bardzo ostrożnie użyć strumienia sprężonego powietrza z bezpiecznej odległości. ## Czego unikać **Minerał jest silnie radioaktywny.** Należy unikać bezpośredniego kontaktu, a przede wszystkim wdychania pyłu i jego spożycia. Mycie rąk po każdym kontakcie jest obowiązkowe. Należy go chronić przed wodą, wilgocią i chemikaliami, które mogą spowodować jego rozkład. Nie należy go podgrzewać ani narażać na zmiany temperatury. ## Przechowywanie Okazy należy przechowywać w szczelnym, przezroczystym pojemniku (np. typu "perky box"), wyraźnie oznaczonym międzynarodowym symbolem radioaktywności oraz pełną nazwą minerału. Pojemnik powinien być trzymany z dala od miejsc stałego przebywania ludzi, a także oddzielnie od innych minerałów, które mogłyby ulec uszkodzeniu (np. zaczernieniu) w wyniku promieniowania.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej