Meta-aluminite
Wzór chemiczny: Al<sub>2</sub>S<sup>6+</sup>O<sub>4</sub>(OH)<sub>4</sub>·5H<sub>2</sub>O
Meta-aluminit to rzadki, uwodniony siarczan glinu, tworzący białe, ziemiste skupienia będące produktem dehydratacji aluminitu.
Opis
## Charakterystyka Meta-aluminit jest wtórnym minerałem z grupy siarczanów, chemicznie uwodnionym siarczanem glinu. Występuje w postaci bardzo drobnoziarnistych, zwartych mas o wyglądzie kredy lub gliny. Jego skupienia są zazwyczaj białe, matowe i nieprzezroczyste. Ze względu na swoją strukturę i niewielką twardość jest minerałem bardzo kruchym i delikatnym w dotyku. Często tworzy naskorupienia i wykwity na powierzchni skał. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest niezwykle miękki, a jego twardość jest zbyt niska, by precyzyjnie określić ją w skali Mohsa, choć szacuje się ją na około 1. Jest bardzo lekki, o gęstości około 1,89 g/cm³. Charakteryzuje się matowym lub ziemistym połyskiem i jest nieprzezroczysty. Nie wykazuje łupliwości, a jego przełam jest ziemisty. ## Barwy i odmiany Meta-aluminit występuje niemal wyłącznie w kolorze białym, rzadziej z odcieniem szarawym lub żółtawym, spowodowanym domieszkami. Nie tworzy odmian barwnych ani nie posiada nazw handlowych. ## Historia i nazwa Nazwa minerału nawiązuje do jego składu chemicznego (glin, łac. *aluminium*) oraz do bliskiego związku z aluminitem. Przedrostek "meta-" wskazuje na niższy stopień uwodnienia w stosunku do aluminitu. Minerał został po raz pierwszy opisany w 1968 roku przez Clifforda Frondela na podstawie okazów znalezionych w Temple Mountain w hrabstwie Emery, w stanie Utah (USA). ## Zastosowania Meta-aluminit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jego znaczenie jest wyłącznie naukowe i kolekcjonerskie, jako rzadki produkt procesów wietrzeniowych.
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Meta-aluminit najczęściej tworzy białe, matowe i ziemiste agregaty przypominające kredę. Jest bardzo miękki, lekki i kruchy. Charakterystyczną cechą, podobnie jak w przypadku aluminitu, jest jego tendencja do przylegania do języka z powodu porowatej struktury. Rozpuszcza się w kwasach. ## Odróżnianie od podobnych Makroskopowe odróżnienie meta-aluminitu od aluminitu jest praktycznie niemożliwe i wymaga zaawansowanych metod analitycznych, takich jak dyfrakcja rentgenowska (XRD), w celu określenia stopnia uwodnienia. Może być również mylony z innymi białymi, ziemistymi minerałami, np. kaolinitem, który jednak nie rozpuszcza się w kwasach. ## Formy kryształów Dobrze wykształcone kryształy są niezwykle rzadkie i mają postać mikroskopijnych włókien lub listewek. Zazwyczaj minerał ten występuje w formie zbitych, ziemistych lub kredopodobnych mas.
Środowisko geologiczne
## Geneza Meta-aluminit jest minerałem wtórnym, powstającym w wyniku dehydratacji (odwodnienia) aluminitu. Tworzy się w strefach wietrzenia skał bogatych w glin, takich jak iły, gliny czy łupki, pod wpływem wód zasobnych w siarczany. Wody te często pochodzą z utleniania minerałów siarczkowych, głównie pirytu. Spotykany jest jako wykwity i naskorupienia w kopalniach węgla, na ścianach wyrobisk oraz w spękaniach skał osadowych. ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje ze swoim prekursorem - aluminitem. Towarzyszą mu również inne minerały siarczanowe powstające w podobnych warunkach, takie jak gips, epsomit, alunogen, a także piryt i markasyt. ## Lokalizacje Najważniejszym i klasycznym miejscem występowania jest jego lokalizacja typowa - Temple Mountain w Utah, USA. Notowany był również w kilku miejscach w Europie, między innymi w kopalniach węgla brunatnego w okolicach Tatabánya na Węgrzech oraz w Niemczech.
Rzadkość
Rzadki
Aspekty kolekcjonerskie
## Kryteria jakości Jako minerał rzadki i nieefektowny wizualnie, meta-aluminit jest ceniony głównie przez kolekcjonerów systematycznych. Wartość okazu zależy przede wszystkim od potwierdzenia jego tożsamości metodami analitycznymi. Atrakcyjność podnosi bogactwo skupienia na matrycy skalnej oraz współwystępowanie z innymi rzadkimi siarczanami wtórnymi. ## Popularne stanowiska Najbardziej pożądane przez kolekcjonerów okazy, stanowiące materiał odniesienia dla tego gatunku, pochodzą z lokalizacji typowej w Temple Mountain w stanie Utah, USA.
Pielęgnacja i przechowywanie
## Czyszczenie Okazy meta-aluminitu są ekstremalnie wrażliwe na wodę i uszkodzenia mechaniczne. Czyszczenie powinno ograniczać się wyłącznie do bardzo delikatnego usunięcia kurzu za pomocą miękkiego pędzelka lub zdmuchnięcia go strumieniem powietrza z gruszki fotograficznej. Absolutnie nie wolno używać wody ani żadnych środków chemicznych. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z wodą i innymi płynami, w których minerał może się rozpuścić. Jest bardzo miękki i kruchy, dlatego trzeba chronić go przed uderzeniami, zarysowaniem i ścieraniem. Wrażliwy jest również na zmiany wilgotności - przechowywanie w zbyt suchym lub zbyt wilgotnym otoczeniu może prowadzić do jego dalszych przemian. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów w zamkniętych, wyściełanych pojemnikach lub pudełkach typu "micromount", które chronią je przed uszkodzeniami fizycznymi, kurzem oraz wahaniami wilgotności otoczenia.