Messelite

Wzór chemiczny: Ca<sub>2</sub>Fe<sup>2+</sup>(PO<sub>4</sub>)<sub>2</sub>·2H<sub>2</sub>O

Messelit to uwodniony fosforan wapnia i żelaza, tworzący charakterystyczne promieniste agregaty i kuliste skupienia drobnych kryształów.

## Charakterystyka Messelit jest uwodnionym fosforanem należącym do grupy fairfieldytu. Tworzy kryształy o pokroju tabliczkowym lub pryzmatycznym, które najczęściej występują w formie promienistych, rozchodzących się wachlarzowo agregatów. Często formuje także kuliste lub półkuliste skupienia, a niekiedy występuje w postaci skupień włóknistych lub zbitych mas. Jest minerałem stosunkowo miękkim i kruchym. ## Właściwości fizyczne Jego twardość w skali Mohsa wynosi 3.5, a gęstość to około 3.16 g/cm³. Kryształy wykazują połysk szklisty, a na powierzchniach łupliwości perłowy. Jest przezroczysty do przeświecającego. Wykazuje doskonałą łupliwość w jednym kierunku. ## Barwy i odmiany Messelit jest najczęściej bezbarwny, biały, szarawy lub ma odcień zielonkawobiały do bladożółtego. Pod wpływem utleniania zawartego w nim żelaza może ulegać przemianie w inne minerały, takie jak anapait, co często wiąże się ze zmianą barwy na zielonkawą lub brązowawą. Nie wyróżnia się jego odmian handlowych. ## Historia i nazwa Nazwa messelitu pochodzi od miejsca jego odkrycia i pierwszego opisu – kopalni odkrywkowej łupków bitumicznych Messel (Grube Messel) koło Darmstadt w Hesji, w Niemczech. Minerał został opisany po raz pierwszy w 1890 roku przez niemieckiego chemika Wilhelma Muthmanna. ## Zastosowania Messelit nie ma zastosowań przemysłowych. Jest ceniony wyłącznie jako minerał kolekcjonerski, poszukiwany ze względu na swoje charakterystyczne formy i występowanie w paragenezie z innymi rzadkimi fosforanami.

Właściwości

Twardość Mohsa
3.5
Połysk
Vitreous, Pearly
Rysa
White
Gęstość
3.16
Łupliwość
Perfect on {001}, Good on {010}
Przełam
Uneven
Przezroczystość
Transparent to translucent
Układ krystaliczny
Triclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Najbardziej charakterystyczną cechą messelitu jest jego forma występowania – promieniste, wachlarzowate agregaty oraz kuliste skupienia. Pomocna w identyfikacji jest także jego stosunkowo niska twardość, perłowy połysk na płaszczyznach łupliwości oraz środowisko występowania (późnoetapowe strefy pegmatytów lub osady bogate w materię organiczną). ## Odróżnianie od podobnych Może być mylony z innymi fosforanami z grupy fairfieldytu, takimi jak fairfieldyt (z manganem zamiast żelaza) czy collinsyt (z magnezem). Ostateczne rozróżnienie tych minerałów często wymaga analizy chemicznej. Messelit jest także prekursorem anapaitu, w który może się przekształcać; anapait ma jednak zazwyczaj intensywnie zieloną barwę i często tworzy kryształy wypełniające muszle skamieniałości. ## Formy kryształów Kryształy są tabliczkowe lub krótkopryzmatyczne, ale rzadko występują jako pojedyncze, dobrze wykształcone osobniki. Najczęściej tworzą wachlarzowate, promieniste agregaty, sferolityczne (kuliste) skupienia oraz masy włókniste.

Środowisko występowania

## Geneza Messelit jest minerałem wtórnym, powstającym w niskich temperaturach. Formuje się w dwóch głównych typach środowisk. Pierwszym są granitowe pegmatyty, gdzie krystalizuje w późnych stadiach procesów hydrotermalnych. Drugim, charakterystycznym dla lokalizacji typowej, są osady sedymentacyjne, zwłaszcza łupki bitumiczne bogate w materię organiczną i fosfor pochodzący z rozkładu szczątków organizmów. ## Asocjacje mineralne W pegmatytach granitowych messelit współwystępuje z takimi minerałami jak tryfylit, zwłaszcza w strefach jego przemian, a także z ludlamitem, wiwianitem i fosforanami manganu. W osadach ilastych i łupkach jego minerałem towarzyszącym jest często syderyt, piryt oraz anapait, który powstaje w wyniku jego alteracji. ## Lokalizacje Najważniejsze stanowiska tego minerału na świecie to m.in. kopalnia Messel w Niemczech (lokalizacja typowa), liczne pegmatyty w rejonie Hagendorf w Bawarii (Niemcy), kopalnie w rejonie Custer w Dakocie Południowej (USA), takie jak Tip Top Mine, a także słynne stanowisko Rapid Creek w Terytorium Jukon w Kanadzie, skąd pochodzą jedne z najlepszych okazów na świecie.

Rzadkość

Niezbyt pospolity

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najwyżej cenione okazy messelitu to te, które tworzą dobrze zdefiniowane, kuliste lub wachlarzowate agregaty o ostrych, nieuszkodzonych kryształach. Ważna jest również wielkość skupień oraz ich umiejscowienie na estetycznej matrycy skalnej. Okazy przezroczyste, o czystej barwie (białej lub bezbarwnej), bez śladów przemian w inne minerały, są bardziej poszukiwane. Dużą wartość mają także asocjacje z innymi rzadkimi fosforanami. ## Popularne stanowiska Za najlepsze na świecie uchodzą okazy pochodzące z lokalizacji Rapid Creek w Jukonie (Kanada), które wyróżniają się ostrymi kryształami i atrakcyjnymi formami. Klasyczne, choć często mniej efektowne wizualnie, są okazy z lokalizacji typowej w Messel (Niemcy). Wysoko cenione są również okazy z pegmatytów w Dakocie Południowej (USA).

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy messelitu należy czyścić bardzo ostrożnie, używając miękkiego pędzelka i wody destylowanej. Należy unikać silnego strumienia wody, który mógłby uszkodzić delikatne agregaty. Nie zaleca się stosowania myjek ultradźwiękowych. ## Czego unikać Minerał jest wrażliwy na działanie kwasów, które mogą go uszkodzić. Jako minerał uwodniony, jest także podatny na zmiany strukturalne pod wpływem wysokiej temperatury, która prowadzi do utraty wody. Należy chronić go przed zarysowaniem przez twardsze minerały. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów w suchym miejscu, w zamkniętych pudełkach lub klaserach, aby chronić je przed kurzem i uszkodzeniami mechanicznymi. Najlepiej przechowywać go oddzielnie od innych, twardszych minerałów.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej