Meridianiite
Wzór chemiczny: MgS<sup>6+</sup>O<sub>4</sub>·11H<sub>2</sub>O
Meridianit to uwodniony siarczan magnezu, który jest stabilny tylko w niskich temperaturach (poniżej 2°C) i pierwotnie został zidentyfikowany na Marsie.
Opis
## Charakterystyka Meridianit jest minerałem z grupy siarczanów, stanowiącym jedenastowodny siarczan magnezu (MgSO₄·11H₂O). Jego najbardziej charakterystyczną cechą jest niestabilność w warunkach panujących w temperaturze pokojowej. Jest stabilny wyłącznie w temperaturze poniżej około 2°C. Powyżej tej granicy termicznie rozkłada się, tracąc część wody krystalizacyjnej i przechodząc w epsomit (MgSO₄·7H₂O), który tworzy białe, proszkowe naloty na powierzchni kryształów. Okazy meridianitu są zazwyczaj bezbarwne i przezroczyste. Tworzy kryształy o pokroju igiełkowym lub listewkowym, które mogą być zebrane w promieniste agregaty. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest bardzo miękki i kruchy. Posiada szklisty połysk i jest w pełni przezroczysty, gdy jest świeży. Jego gęstość wynosi około 1.52 g/cm³, co czyni go minerałem bardzo lekkim. Jest łatwo rozpuszczalny w wodzie. ## Barwy i odmiany Meridianit jest bezbarwny. Nie wyróżnia się żadnych jego barwnych odmian ani nazw handlowych. ## Historia i nazwa Nazwa minerału, zatwierdzona w 2007 roku, pochodzi od miejsca jego pierwotnej identyfikacji - równiny Meridiani Planum na Marsie, gdzie jego obecność została wywnioskowana na podstawie danych zebranych przez łazik Opportunity. Na Ziemi został później zidentyfikowany w osadach słonych jezior i rdzeniach lodowych, co potwierdziło jego istnienie w przyrodzie. Ziemska lokalizacja typowa znajduje się nad jeziorem Paonga w Kolumbii Brytyjskiej (Kanada). ## Zastosowania Meridianit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jego znaczenie jest czysto naukowe, jako wskaźnik specyficznych, niskotemperaturowych warunków formowania się złóż ewaporatowych, zarówno na Ziemi, jak i na innych planetach.
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Najważniejszą cechą diagnostyczną meridianitu jest jego zachowanie w temperaturze pokojowej. Świeżo wydobyty, przezroczysty kryształ po krótkim czasie zaczyna mętnieć i pokrywać się białym, proszkowym nalotem (epsomit), co jest wynikiem jego rozkładu. Jest to cecha pozwalająca na jego szybką identyfikację. Dodatkowo jest bardzo lekki i rozpuszcza się w wodzie. ## Odróżnianie od podobnych Meridianit można pomylić z innymi uwodnionymi siarczanami, takimi jak epsomit czy mirabilit. Od epsomitu odróżnia go niestabilność termiczna - epsomit jest stabilny w temperaturze pokojowej. Mirabilit (siarczan sodu) również jest niestabilny i łatwo wietrzeje, ale ma inny skład chemiczny. W warunkach naturalnych (poniżej zera) może być mylony z lodem, od którego odróżnia go krystaliczna forma i nieco większa gęstość. ## Formy kryształów Meridianit krystalizuje w formie wydłużonych, igiełkowych lub spłaszczonych, listewkowych kryształów. Często tworzy promieniste lub chaotycznie ułożone skupienia.
Środowisko geologiczne
## Geneza Meridianit jest minerałem ewaporatowym, krystalizującym z silnie zasolonych roztworów (solanek) bogatych w siarczan magnezu w warunkach bardzo niskiej temperatury, poniżej 2°C. Powstaje w sezonowo zamarzających jeziorach słonych, wtrąceniach solanki w lodzie morskim oraz w rdzeniach lodowych. ## Asocjacje mineralne Na Ziemi meridianit współwystępuje z innymi minerałami ewaporatowymi, takimi jak epsomit (często jako produkt jego rozkładu), mirabilit, halit oraz gips. ## Lokalizacje Potwierdzone wystąpienia na Ziemi obejmują słone jeziora w Kanadzie (jezioro Paonga, Kolumbia Brytyjska), Hiszpanii (Kraj Basków) i Iranie. Został również znaleziony w rdzeniach lodowych z Antarktydy (stacja Wostok) i Grenlandii. Jego lokalizacją typową jest jednak Meridiani Planum na Marsie.
Rzadkość
Bardzo rzadki
Aspekty kolekcjonerskie
## Kryteria jakości Ze względu na naturę minerału, głównym kryterium wartości kolekcjonerskiej jest samo posiadanie poprawnie zakonserwowanego okazu. Najwyżej cenione są przezroczyste, dobrze wykształcone kryształy igiełkowe lub ich agregaty, zachowane w oryginalnej formie (bez śladów rozkładu). Wielkość kryształów rzadko jest duża, więc nawet niewielkie, ale dobrze uformowane okazy są wartościowe. Okazy pochodzące z dobrze udokumentowanych znalezisk naukowych mają dodatkową wartość. ## Popularne stanowiska Okazy kolekcjonerskie pochodzą głównie z kilku słonych jezior, przede wszystkim z lokalizacji w Kolumbii Brytyjskiej w Kanadzie oraz w Hiszpanii. Są one jednak niezwykle trudne do pozyskania i konserwacji, przez co trafiają niemal wyłącznie do kolekcji instytucjonalnych i bardzo wyspecjalizowanych kolekcjonerów prywatnych.
Pielęgnacja i przechowywanie
## Czyszczenie Okazów meridianitu nie należy czyścić na mokro, ponieważ minerał ten jest rozpuszczalny w wodzie. Czyszczenie mechaniczne, nawet przy użyciu miękkiej szczoteczki, jest bardzo ryzykowne ze względu na jego ekstremalną kruchość. Najbezpieczniej jest pozostawić okaz bez czyszczenia. ## Czego unikać Największym zagrożeniem dla meridianitu jest temperatura powyżej 2°C, która powoduje jego nieodwracalny rozkład do epsomitu i wody. Należy bezwzględnie unikać ogrzewania, a nawet ekspozycji w temperaturze pokojowej. Minerał jest także wrażliwy na niską wilgotność powietrza, która przyspiesza jego odwadnianie. Kontakt z wodą lub jakąkolwiek inną cieczą prowadzi do jego rozpuszczenia. ## Przechowywanie Meridianit wymaga specjalistycznych warunków przechowywania. Okazy muszą być trzymane w szczelnie zamkniętych pojemnikach w warunkach chłodniczych lub mroźniczych (w stałej temperaturze poniżej 2°C). Tylko takie postępowanie gwarantuje zachowanie ich pierwotnej formy. Nie nadaje się do ekspozycji w typowych warunkach kolekcjonerskich.