Mercury

Wzór chemiczny: Hg

Rtęć rodzima to jedyny minerał będący ciekłym metalem w temperaturze pokojowej, występujący w postaci srebrzystych, ruchliwych kropel.

## Charakterystyka Rtęć rodzima jest pierwiastkiem chemicznym i minerałem z grupy pierwiastków rodzimych. Jej najbardziej niezwykłą cechą jest płynny stan skupienia w standardowej temperaturze i ciśnieniu. Występuje w postaci małych, srebrzystobiałych, metalicznych kropel rozproszonych w skale macierzystej. W niższych temperaturach (poniżej -38.8°C) krystalizuje, tworząc metaliczne kryształy o romboedrycznej strukturze, podobne do kryształów cynobru. ## Właściwości fizyczne Jako ciecz, rtęć nie posiada twardości w skali Mohsa. Ma bardzo wysokie napięcie powierzchniowe, co sprawia, że tworzy kuliste krople. Jest niezwykle gęsta, około 13.5 razy gęstsza od wody. Charakteryzuje się silnym, metalicznym połyskiem. Jest nieprzezroczysta. W stanie stałym (zamrożona) jest metalem kowalnym i ciągliwym. ## Barwy i odmiany Rtęć rodzima ma charakterystyczną, srebrzystobiałą barwę z lekkim niebieskawym odcieniem. Nie tworzy odmian barwnych. Amalgamaty, czyli jej naturalne stopy z innymi metalami (głównie srebrem i złotem), są czasami uznawane za jej odmiany, choć formalnie klasyfikuje się je jako odrębne minerały. ## Historia i nazwa Rtęć znana jest od starożytności. Jej nazwa w wielu językach (w tym angielska *mercury*) pochodzi od rzymskiego boga Merkurego, patrona handlu i posłańców, co nawiązuje do jej ruchliwości. Symbol chemiczny Hg pochodzi od greckiego słowa *hydrargyrum*, oznaczającego "płynne srebro" (od *hydor* - woda i *argyros* - srebro). Ze względu na toksyczność, jej wydobycie i użycie zostały znacznie ograniczone. ## Zastosowania Historycznie rtęć była głównym źródłem do produkcji luster, w termometrach, barometrach, lampach rtęciowych oraz w procesie amalgamacji do odzyskiwania złota i srebra z rud. Obecnie jej zastosowanie jest mocno ograniczone ze względów ekologicznych i zdrowotnych. Dla kolekcjonerów stanowi głównie ciekawostkę ze względu na swój unikalny stan skupienia.

Właściwości

Połysk
Metaliczny
Rysa
Biały cynowy
Gęstość
13.59
Łupliwość
Brak
Przezroczystość
Nieprzezroczysty
Układ krystaliczny
Trygonalny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Rtęć rodzima jest absolutnie unikalna i niemożliwa do pomylenia z żadnym innym minerałem w temperaturze pokojowej. Jej płynny stan, srebrzystobiała metaliczna barwa i bardzo duża gęstość są cechami jednoznacznie identyfikującymi. ## Odróżnianie od podobnych Nie istnieją minerały, które można by pomylić z ciekłą rtęcią rodzimą. W stanie zamrożonym jej kryształy mogą przypominać inne metale rodzime, ale po ogrzaniu do temperatury pokojowej natychmiast się topi, co jest cechą diagnostyczną. ## Formy kryształów W warunkach naturalnych rtęć krystalizuje niezwykle rzadko, wyłącznie w klimacie arktycznym lub na dużych wysokościach. Tworzy wtedy kryształy trygonalne (romboedryczne), często zniekształcone lub w formie nalotów. Najczęściej spotykana jest w postaci płynnych kropel i kuleczek.

Środowisko występowania

## Geneza Rtęć rodzima powstaje w wyniku niskotemperaturowych procesów hydrotermalnych. Jest produktem utleniania siarczku rtęci - cynobru (HgS), który jest głównym minerałem kruszcowym rtęci. Występuje w skałach osadowych (wapienie, dolomity, łupki) oraz wulkanicznych, często w pobliżu gorących źródeł i fumaroli. ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje z cynobrem, od którego bezpośrednio powstaje. Towarzyszą jej również kalcyt, dolomit, kwarc, chalcedon, baryt, piryt, markasyt, a także inne, rzadsze minerały rtęci jak kalomel czy eglestonit. W niektórych złożach występuje razem ze złotem i srebrem rodzimym. ## Lokalizacje Najważniejsze historyczne i współczesne lokalizacje to Almadén w Hiszpanii (największe złoża na świecie), Idrija w Słowenii, Monte Amiata we Włoszech, a także złoża w regionie Kuskokwim na Alasce (USA), New Almaden i New Idria w Kalifornii (USA), Terlingua w Teksasie (USA) oraz w prowincji Guizhou w Chinach.

Rzadkość

Niezbyt pospolity

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Atrakcyjność kolekcjonerska okazu rtęci rodzimej zależy od ilości i wielkości widocznych, płynnych kropel na tle skały macierzystej. Najbardziej cenione są okazy z licznymi, dużymi kroplami (o średnicy kilku milimetrów) wyraźnie osadzonymi w druzach kwarcu lub kalcytu, często w towarzystwie czerwonego cynobru, co tworzy atrakcyjny kontrast. Ze względu na toksyczność, okazy muszą być bezpiecznie zamknięte w szczelnym pojemniku. ## Popularne stanowiska Klasyczne i najbardziej pożądane okazy pochodzą z historycznych kopalń w USA, takich jak kopalnie w hrabstwie San Benito w Kalifornii (np. New Idria) oraz w hrabstwie Brewster w Teksasie (Terlingua). Okazy z tych lokalizacji, często z cynobrem, są uważane za standard dla tego minerału.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Rtęć rodzima jako taka nie wymaga czyszczenia. Okazy skał z widocznymi kroplami rtęci należy traktować z najwyższą ostrożnością. Nie wolno ich dotykać gołymi rękami. Wszelkie manipulacje powinny odbywać się nad kuwetą, aby zapobiec rozproszeniu toksycznych kropel. ## Czego unikać Należy unikać ogrzewania okazu, ponieważ opary rtęci są skrajnie toksyczne. Unikać kontaktu ze skórą, oczami i drogami oddechowymi. Nie przechowywać w miejscach o słabej wentylacji. Trzymać z dala od aluminium, z którym tworzy amalgamat, oraz od złota i srebra. Nie dopuszczać do kontaktu z dziećmi i zwierzętami. ## Przechowywanie Okazy z rtęcią rodzimą muszą być przechowywane w szczelnych, nietłukących się pojemnikach, najlepiej z przezroczystego tworzywa sztucznego (np. pudełka perky box), aby zapobiec parowaniu i przypadkowemu rozlaniu. Pojemnik powinien być wyraźnie oznaczony jako toksyczny. Przechowywać w chłodnym, dobrze wentylowanym i bezpiecznym miejscu, niedostępnym dla osób niepowołanych.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej