Mellite

Wzór chemiczny: Al₂C₆(COO)₆·₁₆H₂O

Mellit, czyli solny minerał organiczny, wyróżnia się miodowożółtą barwą i występowaniem w złożach węgla brunatnego.

## Charakterystyka Mellit, znany również jako kamień miodowy, jest rzadkim minerałem z grupy substancji organicznych. Jego nazwa nawiązuje do charakterystycznej, miodowożółtej barwy. Tworzy najczęściej dobrze wykształcone, izometryczne lub piramidalne kryształy, które mogą osiągać kilka centymetrów wielkości. Kryształy te są zazwyczaj narosłe na podłożu, którym najczęściej jest węgiel brunatny (lignit) lub rzadziej węgiel kamienny. Okazy są zazwyczaj przezroczyste do przeświecających i cechują się silnym, szklistym lub żywicznym połyskiem. ## Właściwości fizyczne Mellit jest minerałem bardzo miękkim, jego twardość w skali Mohsa wynosi zaledwie 2-2.5, co oznacza, że można go zarysować paznokciem. Jest również bardzo lekki, z gęstością około 1.6 g/cm³, niewiele większą od gęstości wody. Cechuje się niewyraźną łupliwością i muszlowym przełamem. Jest kruchy i należy się z nim obchodzić ostrożnie. ## Barwy i odmiany Dominującą i w zasadzie jedyną spotykaną barwą mellitu jest miodowożółta, od której pochodzi jego nazwa. Spotykane są również odcienie żółtobrązowe, czerwonawobrązowe, a sporadycznie okazy bezbarwne. Minerał ten nie tworzy nazwanych odmian barwnych czy handlowych. ## Historia i nazwa Nazwa mellitu pochodzi od greckiego słowa "meli" (μέλι) oznaczającego miód, co jest bezpośrednim nawiązaniem do jego typowej barwy. Minerał ten został po raz pierwszy opisany naukowo w 1793 roku przez niemieckiego mineraloga Abrahama Gottloba Wernera. Jako minerał organiczny, mellit (a konkretnie sól glinowa kwasu melitowego) był intrygującym obiektem badań wczesnej chemii organicznej. ## Zastosowania Ze względu na swoją rzadkość, miękkość i kruchość, mellit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania kolekcjonerów minerałów, szczególnie tych specjalizujących się w rzadkich lub organicznych okazach.

Właściwości

Twardość Mohsa: 2-2.5
Połysk: Żywiczny do szklistego
Rysa: Biała
Gęstość: 1.64
Łupliwość: Niewyraźna
Przełam: Muszlowy
Przezroczystość: Przezroczysty do przeświecającego
Układ krystaliczny: Tetragonalny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Mellit jest stosunkowo łatwy do rozpoznania dzięki kombinacji cech: charakterystycznej miodowożółtej barwy, dobrze wykształconych, tetragonalnych kryształów oraz specyficznego środowiska występowania - niemal wyłącznie na węglu brunatnym lub lignicie. Jego bardzo niska twardość (2-2.5) i niewielka gęstość są również kluczowymi wskaźnikami. ## Odróżnianie od podobnych Mellit bywa mylony z siarką rodzimą, która również tworzy żółte kryształy na skałach osadowych. Siarka ma jednak niższą gęstość, jest bardziej krucha i ma inny pokrój kryształów (rombowy). Bursztyn (sukcynit) ma podobną barwę i gęstość, ale jest bezpostaciowy (amorficzny) i nigdy nie tworzy kryształów. Inne żółte minerały, takie jak niektóre kalcyty czy sfaleryty, są znacznie twardsze i gęstsze. ## Formy kryształów Mellit krystalizuje w układzie tetragonalnym, tworząc charakterystyczne, ostro zakończone bipiramidy. Kryształy są często proste, o kwadratowym przekroju, rzadziej występują w formie bardziej złożonych kombinacji ścian. Zazwyczaj występują jako pojedyncze, narosłe kryształy na matrycy skalnej.

Środowisko występowania

## Geneza Mellit jest minerałem pochodzenia wtórnego. Powstaje w wyniku oddziaływania wód powierzchniowych z materią organiczną zawartą w węglu brunatnym (lignicie) lub iłach węglowych, w obecności glinu pochodzącego z wietrzejących minerałów ilastych. Jest to produkt rozkładu materii roślinnej w specyficznych warunkach geochemicznych. ## Asocjacje mineralne Ze względu na swoje specyficzne środowisko powstawania, mellit najczęściej występuje jako jedyny minerał krystaliczny na podłożu. Jego głównym "towarzyszem" jest skała macierzysta, czyli węgiel brunatny (lignit). Sporadycznie może współwystępować z gipsem lub siarką rodzimą. ## Lokalizacje Najważniejsze i historyczne stanowiska mellitu znajdują się w Niemczech, szczególnie w Artern (Turyngia) i w okolicach Halle (Saksonia-Anhalt). Znany jest również z Czech (okolice Mostu), Węgier (kopalnia Csordakút, Tatabánya) oraz Rosji (Syberia).

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione okazy mellitu to te z ostrymi, dobrze wykształconymi i w pełni przezroczystymi kryształami o intensywnej, miodowożółtej barwie. Duże znaczenie ma kontrast z matrycą - preferowane są kryształy osadzone na ciemnym węglu brunatnym. Okazy z wieloma kryształami lub z kryształami o rozmiarze przekraczającym 2-3 cm są uważane za wyjątkowe. Czystość, czyli brak wewnętrznych spękań i inkluzji, również znacząco podnosi wartość. ## Popularne stanowiska Klasyczne i najbardziej pożądane przez kolekcjonerów okazy pochodzą z historycznych lokalizacji w Niemczech (Artern) oraz z kopalni węgla brunatnego w okolicach Tatabánya na Węgrzech. Czeskie mellity z rejonu Mostu również są cenione na rynku kolekcjonerskim.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy mellitu należy czyścić z najwyższą ostrożnością. Dopuszczalne jest użycie miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. Z uwagi na częściową rozpuszczalność w wodzie, należy unikać mycia na mokro. Jeśli jest to absolutnie konieczne, można użyć wacika bardzo delikatnie zwilżonego wodą destylowaną lub alkoholem, natychmiast osuszając okaz. ## Czego unikać Należy bezwzględnie unikać kontaktu z wodą, a zwłaszcza z gorącą wodą, w której mellit się rozpuszcza. Minerał jest bardzo miękki i wrażliwy na zarysowania. Należy chronić go przed chemikaliami, kwasami i zasadami. Długotrwała ekspozycja na silne światło słoneczne może powodować blaknięcie koloru. Jest wrażliwy na zmiany temperatury. ## Przechowywanie Okazy mellitu najlepiej przechowywać w zamkniętych, wyściełanych pudełkach lub klaserach, aby chronić je przed kurzem, uszkodzeniami mechanicznymi i wilgocią. Do ekspozycji zaleca się szczelne gabloty z dala od bezpośredniego światła słonecznego i źródeł ciepła. Ze względu na jego kruchość, nie powinien być przechowywany w kontakcie z twardszymi minerałami.