Matulaite

Wzór chemiczny: Fe<sup>3+</sup>Al<sub>7</sub>(PO<sub>4</sub>)<sub>4</sub>(PO<sub>3</sub>OH)<sub>2</sub>(OH)<sub>8</sub>(H<sub>2</sub>O)<sub>8</sub>·8H<sub>2</sub>O

Matulait to bardzo rzadki, uwodniony fosforan żelaza i glinu, tworzący charakterystyczne, białe lub bezbarwne, perłowe agregaty.

## Charakterystyka Matulait jest bardzo rzadkim minerałem z grupy fosforanów, chemicznie klasyfikowanym jako uwodniony fosforan żelaza i glinu. Występuje w postaci niewielkich, kulistych lub półkulistych agregatów o promienistej budowie wewnętrznej. Poszczególne kryształy są niezwykle drobne, blaszkowate lub listewkowe, co nadaje skupieniom wygląd delikatnych, jedwabistych lub perłowych kulek, często o średnicy nieprzekraczającej kilku milimetrów. Zazwyczaj jest biały, kremowy lub bezbarwny. ## Właściwości fizyczne Kryształy matulaitu są elastyczne i giętkie, co jest nietypową cechą dla minerałów. Twardość w skali Mohsa jest bardzo niska i wynosi około 2. Minerał charakteryzuje się perłowym lub jedwabistym połyskiem na powierzchniach agregatów. Jest przeświecający do nieprzezroczystego. Ze względu na drobnokrystaliczną i porowatą naturę agregatów, jego gęstość jest trudna do precyzyjnego zmierzenia. ## Barwy i odmiany Matulait jest zazwyczaj biały, kremowobiały lub bezbarwny. Niektóre okazy mogą wykazywać bladożółty lub zielonkawy odcień, prawdopodobnie spowodowany domieszkami. Nie wyróżnia się żadnych nazwanych odmian tego minerału. ## Historia i nazwa Minerał został po raz pierwszy opisany w 1984 roku na podstawie próbek znalezionych w jaskini Bachman w Wirginii Zachodniej, USA. Jego nazwa honoruje Margaret Matulę, kolekcjonerkę minerałów z Wirginii, która jako pierwsza zwróciła uwagę na ten materiał i dostarczyła go do badań. ## Zastosowania Matulait nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Ze względu na swoją ekstremalną rzadkość, nietypową formę i powiązanie z konkretną, ograniczoną lokalizacją, jest minerałem o znaczeniu wyłącznie naukowym i kolekcjonerskim, poszukiwanym przez wyspecjalizowanych zbieraczy rzadkich gatunków minerałów.

Właściwości

Twardość Mohsa
2
Połysk
Pearly
Rysa
White
Gęstość
2.31
Łupliwość
Perfect on {010}
Przełam
Uneven
Przezroczystość
Translucent to opaque
Układ krystaliczny
Monoclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Matulait rozpoznaje się po jego charakterystycznej formie występowania – małych, białych, kulistych agregatach o promienistej strukturze i perłowym lub jedwabistym połysku. Jego ekstremalna miękkość (twardość 2) i elastyczność blaszek są kluczowymi cechami diagnostycznymi. Występowanie w jaskiniach lub na powierzchni skał fosforanowych jest również ważną wskazówką. ## Odróżnianie od podobnych Można go pomylić z innymi białymi, kulistymi minerałami wtórnymi, takimi jak wavellit czy niektóre zeolity. Matulait jest jednak znacznie bardziej miękki od wavellitu (twardość 3.5-4). Od zeolitów odróżnia go zazwyczaj bardziej perłowy połysk i kontekst geologiczny (skały bogate w fosforany). Ostateczne potwierdzenie wymaga zaawansowanych metod analitycznych, jak XRD. ## Formy kryształów Tworzy kuliste, półkuliste lub sferulityczne agregaty złożone z niezwykle drobnych, wydłużonych kryształów o pokroju blaszkowym lub listewkowym, ułożonych promieniście od wspólnego centrum. Pojedyncze, dobrze wykształcone kryształy są mikroskopijnej wielkości i praktycznie niemożliwe do zaobserwowania gołym okiem.

Środowisko występowania

## Geneza Matulait jest wtórnym minerałem fosforanowym. Powstaje w wyniku wietrzenia skał bogatych w fosfor i glin, często w środowisku jaskiniowym lub w strefach utleniania złóż fosforanowych. Jego formowanie się jest związane z działaniem roztworów bogatych w fosforany (pochodzące np. z guana nietoperzy) na minerały ilaste i inne minerały glinokrzemianowe w skale macierzystej. ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje z innymi wtórnymi minerałami fosforanowymi. W lokalizacji typowej (jaskinia Bachman) znaleziono go w towarzystwie crandallitu, montgomeryitu i wavellitu. W innych miejscach może występować z wariacytem, strengitem czy innymi fosforanami żelaza i glinu. ## Lokalizacje Jest to minerał ekstremalnie rzadki. Poza lokalizacją typową w jaskini Bachman w hrabstwie Greenbrier, Wirginia Zachodnia, USA, jego występowanie odnotowano w zaledwie kilku miejscach na świecie. Należą do nich m.in. kopalnia Leveäniemi w Szwecji oraz pegmatyty w rejonie Karibib w Namibii. Każde nowe znalezisko jest wydarzeniem w świecie mineralogii.

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najwyżej cenione okazy matulaitu to te, które posiadają dobrze uformowane, nieuszkodzone, kuliste agregaty o wyraźnym perłowym lub jedwabistym połysku. Kontrast z matrycą skalną, na której występują, również podnosi ich atrakcyjność. Ze względu na rzadkość, nawet niewielkie mikroskupienia są pożądane przez kolekcjonerów specjalizujących się w rzadkich minerałach (tzw. "rare species collectors"). ## Popularne stanowiska Jedynym źródłem okazów o znaczeniu kolekcjonerskim jest historyczna lokalizacja typowa – jaskinia Bachman w Wirginii Zachodniej, USA. Okazy z tego miejsca są uważane za klasyczne i najbardziej pożądane.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy matulaitu są niezwykle delikatne i wrażliwe na wodę. Nie należy ich myć w wodzie ani w żadnych płynach. Do usuwania kurzu można używać wyłącznie bardzo miękkiego pędzelka lub ostrożnie zdmuchiwać pył sprężonym powietrzem z dużej odległości. ## Czego unikać Należy bezwzględnie unikać kontaktu z wodą, chemikaliami, kwasami i detergentami, które mogą rozpuścić lub uszkodzić delikatne agregaty. Minerał jest bardzo miękki, dlatego należy chronić go przed jakimkolwiek kontaktem fizycznym, uderzeniami i zarysowaniem. Nie należy go podgrzewać ani wystawiać na zmiany wilgotności. ## Przechowywanie Matulait powinien być przechowywany w stabilnych warunkach, najlepiej w zamkniętym, wyściełanym pudełku typu "micromount" lub w gablocie, z dala od kurzu i wibracji. Należy go trzymać w suchym miejscu, aby uniknąć degradacji spowodowanej wilgocią.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej