Mattheddleite

Wzór chemiczny: Pb<sup>2+</sup><sub>5</sub>(SiO<sub>4</sub>)<sub>1.5</sub>(S<sup>6+</sup>O<sub>4</sub>)<sub>1.5</sub>Cl

Mattheddleit to rzadki krzemian i siarczan ołowiu z chlorem, tworzący bezbarwne lub białe, heksagonalne kryształy o szklistym połysku.

## Charakterystyka Mattheddleit jest złożonym krzemianem i siarczanem ołowiu z chlorem, należącym do grupy elestadytu. Występuje w postaci niewielkich, sześciobocznych, pryzmatycznych lub tabliczkowych kryształów, które rzadko przekraczają 1 mm długości. Tworzy także skupienia promieniste lub rozetowe. Jest minerałem przezroczystym do przeświecającego, o szklistym lub lekko żywicznym połysku. Zazwyczaj jest bezbarwny lub biały, czasami z bladożółtym lub zielonkawym odcieniem. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się twardością w skali Mohsa wynoszącą około 3-4. Jest kruchy, a jego gęstość jest wysoka, co jest typowe dla minerałów ołowiu, i wynosi około 6,69 g/cm³. Nie wykazuje łupliwości, a jego przełam jest nierówny do muszlowego. Niektóre okazy mogą wykazywać słabą, żółtawobiałą fluorescencję w świetle ultrafioletowym (zarówno długo-, jak i krótkofalowym). ## Barwy i odmiany Mattheddleit jest najczęściej bezbarwny lub biały. Spotykane są również okazy o bardzo bladych odcieniach żółci, zieleni lub szarości. Nie wyróżniono żadnych nazwanych odmian tego minerału. ## Historia i nazwa Minerał został odkryty w kopalni Leadhills w hrabstwie Lanarkshire w Szkocji. Opisano go w 1985 roku i nazwano na cześć Matthew Forstera Heddle'a (1828-1897), szkockiego mineraloga i profesora chemii na Uniwersytecie w St Andrews, autora monumentalnego dzieła "The Mineralogy of Scotland". ## Zastosowania Ze względu na swoją rzadkość i niewielkie rozmiary kryształów, mattheddleit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jest wyłącznie obiektem zainteresowania kolekcjonerów specjalizujących się w rzadkich minerałach lub minerałach z grupy supergenicznej.

Właściwości

Twardość Mohsa
3-4
Połysk
Szklisty do żywicznego
Rysa
Biała
Gęstość
6.69
Łupliwość
Brak
Przełam
Nierówny do muszlowego
Przezroczystość
Przezroczysty do przeświecającego
Układ krystaliczny
Heksagonalny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Mattheddleit najczęściej rozpoznaje się na podstawie jego charakterystycznej, heksagonalnej formy kryształów, wysokiej gęstości (wyraźnie ciężki jak na swój rozmiar) oraz współwystępowania z innymi wtórnymi minerałami ołowiu. Połysk szklisty do żywicznego również jest cechą pomocniczą. Ostateczna identyfikacja wymaga jednak zaawansowanych metod analitycznych, takich jak dyfrakcja rentgenowska (XRD) lub analiza chemiczna (EDS). ## Odróżnianie od podobnych Mattheddleit można pomylić z innymi bezbarwnymi lub białymi, heksagonalnymi minerałami wtórnymi. Od bardzo podobnego wyglądem i składem hielscheritu można go odróżnić jedynie za pomocą analizy chemicznej (hielscherit zawiera siarczyn, a nie siarczan). Można go również pomylić z piromorfitem lub mimetezytem, które jednak zazwyczaj mają bardziej wyraziste barwy (zieloną, żółtą, pomarańczową) i często tworzą większe kryształy. Cerusyt, choć również jest wtórnym minerałem ołowiu, krystalizuje w układzie rombowym i często tworzy charakterystyczne zbliźniaczenia. ## Formy kryształów Kryształy są zazwyczaj sześcioboczne, o pokroju pryzmatycznym, igiełkowym lub tabliczkowym. Często tworzą niewielkie, promieniste agregaty, rozety lub narastają na innych minerałach w postaci druz.

Środowisko występowania

## Geneza Mattheddleit jest minerałem wtórnym, powstającym w strefach utleniania (wietrzenia) złóż kruszców ołowiu. Tworzy się w wyniku reakcji roztworów bogatych w siarczany i krzemiany z pierwotnymi minerałami ołowiu, takimi jak galena, w obecności jonów chloru. Jest produktem procesów supergenicznych. ## Asocjacje mineralne Minerał ten współwystępuje z innymi wtórnymi minerałami ołowiu. Najczęściej spotyka się go w towarzystwie lanarkitu, leadhillitu, susannitu, cerusytu, anlezytu, a także kalcytu i galeny. ## Lokalizacje Najważniejsze i klasyczne stanowiska dla mattheddleitu to kopalnie w Leadhills i Wanlockhead w Szkocji (Wielka Brytania), które są jego lokalizacją typową. Znany jest również z kopalni "Glücksrad" w Górach Harzu w Niemczech oraz z kilku miejsc w Grecji (np. Lavrion).

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dobrze wykształconymi, ostrymi i przezroczystymi kryształami, tworzące estetyczne grupy lub rozety. Kontrastujące podłoże (matryca) z innego minerału, np. ciemnej galeny, znacznie podnosi atrakcyjność okazu. Ze względu na małe rozmiary kryształów, kluczowa jest ich perfekcyjna forma i brak uszkodzeń, co często wymaga oglądania pod powiększeniem. ## Popularne stanowiska Okazy pochodzące z lokalizacji typowej, czyli z Leadhills w Szkocji, są uważane za klasyczne i najbardziej pożądane przez kolekcjonerów specjalizujących się w minerałach systematycznych lub pochodzących z typowych stanowisk.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy należy czyścić bardzo ostrożnie, używając miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. Dopuszczalne jest użycie wody destylowanej, ale należy unikać długotrwałego moczenia. Ze względu na obecność ołowiu, po kontakcie z minerałem należy umyć ręce. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z kwasami i innymi agresywnymi chemikaliami, które mogą uszkodzić minerał. Jest to minerał stosunkowo miękki i kruchy, dlatego trzeba chronić go przed uderzeniami i zarysowaniem. Nie należy go podgrzewać ani poddawać ultradźwiękom. ## Przechowywanie Okazy mattheddleitu, ze względu na ich małe rozmiary i kruchość, najlepiej przechowywać w zamykanych pudełkach typu "micromount", które chronią je przed uszkodzeniami mechanicznymi i kurzem. Należy unikać przechowywania w miejscach o dużej wilgotności.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej