Matildite
Wzór chemiczny: Ag<sup>1+</sup>Bi<sup>3+</sup>S<sup>2-</sup><sub>2</sub>
Matyldyt to siarczek srebra i bizmutu o metalicznym połysku, często tworzący charakterystyczne zrosty z galeną.
Opis
## Charakterystyka Matyldyt jest siarczkiem srebra i bizmutu, należącym do grupy sulfosoli. Zazwyczaj występuje w formie zbitych, ziarnistych lub włóknistych skupień, rzadko tworząc widoczne gołym okiem kryształy. Najbardziej charakterystyczną cechą matyldytu jest jego tendencja do tworzenia przerostów z galeną, z którą w wysokich temperaturach tworzy roztwór stały. W trakcie stygnięcia dochodzi do rozpadu tego roztworu i powstania drobnych, lamelarnych wrostków matyldytu w galenie (lub odwrotnie), co jest cechą diagnostyczną widoczną pod mikroskopem. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest nieprzezroczysty i posiada silny, metaliczny połysk. Jest stosunkowo miękki, jego twardość w skali Mohsa wynosi 2.5, co oznacza, że można go zarysować paznokciem. Charakteryzuje się dużą gęstością, wynoszącą około 6.9 g/cm³, co sprawia, że okazy są ciężkie w stosunku do swojej wielkości. ## Barwy i odmiany Matyldyt ma barwę od stalowoszarej do czarnej. Na świeżej powierzchni jest jaśniejszy, lecz z czasem może matowieć i ciemnieć. Nie wyróżnia się jego odmian barwnych. Historyczna nazwa "schapbachyt" odnosiła się do mikroskopowych przerostów matyldytu i galeny, jednak nie jest to uznawana odmiana, a jedynie specyficzna forma występowania. ## Historia i nazwa Nazwa matyldyt pochodzi od kopalni Matilda w Peru, gdzie minerał ten został po raz pierwszy zidentyfikowany. Został opisany w 1883 roku, a nazwę nadał mu szwedzki inżynier górniczy F.M. Stapff. ## Zastosowania Ze względu na zawartość srebra i bizmutu, matyldyt może być podrzędnym źródłem tych metali, jeśli występuje w odpowiednio dużych koncentracjach. Jego znaczenie przemysłowe jest jednak ograniczone.
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Matyldyt można wstępnie rozpoznać po jego dużej gęstości, stalowoszarej barwie, metalicznym połysku i niewielkiej twardości. Często występuje w ścisłym związku z galeną, co jest ważną wskazówką. Pewna identyfikacja jest jednak trudna bez specjalistycznych badań. ## Odróżnianie od podobnych Makroskopowo jest niemal niemożliwy do odróżnienia od galeny, z którą najczęściej współwystępuje. Galena ma jednak doskonałą, trójkierunkową łupliwość (kostkową), podczas gdy łupliwość matyldytu jest niewyraźna. Można go również pomylić z innymi szarymi sulfosolami, takimi jak aikinit czy pavonit - w takich przypadkach ostateczne rozróżnienie wymaga analizy chemicznej (EDS) lub rentgenowskiej (XRD). ## Formy kryształów Dobrze wykształcone kryształy są bardzo rzadkie i zwykle mają postać krótkich, sześciobocznych pryzmatów lub tabliczek. Najczęściej spotyka się go w formie skupień zbitych, ziarnistych, a także jako mikroskopijne, lamelarne wrostki w strukturze galeny.
Środowisko geologiczne
## Geneza Matyldyt jest minerałem hydrotermalnym, tworzącym się w żyłach kruszcowych w warunkach od średnich do wysokich temperatur. Powstaje w wyniku krystalizacji z roztworów bogatych w srebro, bizmut i siarkę. ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje z galeną, z którą tworzy charakterystyczne przerosty. Towarzyszą mu również inne minerały kruszcowe, takie jak piryt, chalkopiryt, arsenopiryt, sfaleryt, a także bizmut rodzimy, srebro rodzime, aikinit, pavonit i kwarc. ## Lokalizacje Do najważniejszych światowych lokalizacji należą: kopalnia Matilda w Peru (miejsce typowe), rejon Cobalt w Ontario (Kanada), liczne stanowiska w stanie Idaho (USA), Příbram w Czechach, a także Saksonia w Niemczech i niektóre złoża w Japonii.
Rzadkość
Niezbyt pospolity
Aspekty kolekcjonerskie
## Kryteria jakości Najwyżej cenione przez kolekcjonerów są okazy z widocznymi, dobrze wykształconymi kryształami, które są ekstremalnie rzadkie. Dużą wartość mają również bogate, zbite skupienia czystego matyldytu oraz próbki ukazujące wyraźne, zbadane zrosty z galeną. Atrakcyjność okazu podnosi współwystępowanie z innymi rzadkimi minerałami, np. srebrem rodzimym. ## Popularne stanowiska Za klasyczne i dostarczające najlepszych okazów uważa się historyczne stanowiska w rejonie Cobalt w Kanadzie oraz niektóre kopalnie w Idaho w USA. Okazy z tych miejsc są poszukiwane ze względu na ich znaczenie historyczne i jakość.
Pielęgnacja i przechowywanie
## Czyszczenie Okazy matyldytu należy czyścić wyłącznie na sucho, używając miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. Jako siarczek jest wrażliwy na wilgoć i chemikalia, dlatego należy unikać kontaktu z wodą, a zwłaszcza z kwasami. ## Czego unikać Należy unikać myjek ultradźwiękowych, które mogą uszkodzić kruchy minerał. Matyldyt jest wrażliwy na wilgoć i tlen z powietrza, co może prowadzić do jego powolnego utleniania i matowienia. Należy chronić go przed gwałtownymi zmianami temperatury. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów w suchym miejscu, najlepiej w zamkniętych, wyściełanych pudełkach lub klaserach, aby ograniczyć dostęp powietrza i wilgoci oraz chronić przed uszkodzeniami mechanicznymi.