Massicot

Wzór chemiczny: Pb²⁺O

Massicot to rzadki tlenek ołowiu(II) o charakterystycznej, jaskrawożółtej do czerwonopomarańczowej barwie, powstający w strefach utleniania złóż ołowiu.

## Charakterystyka Massicot jest polimorficzną, rombową odmianą tlenku ołowiu(II) (PbO), występującą znacznie rzadziej w przyrodzie niż jego tetragonalny odpowiednik, linaryt. Tworzy najczęściej miękkie, ziemiste lub łuskowate skupienia i naloty o intensywnej, cytrynowożółtej, żółtopomarańczowej lub czerwonopomarańczowej barwie. Rzadko obserwuje się go w formie drobnych, tabliczkowych lub łuskowych kryształów. Ze względu na swoją miękkość i nietrwałość, dobrze wykształcone okazy są cenione przez kolekcjonerów. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest bardzo miękki, jego twardość w skali Mohsa wynosi 2, co oznacza, że można go zarysować paznokciem. Jest przy tym niezwykle gęsty - jego gęstość właściwa waha się od 9,6 do 9,7 g/cm³, co jest jedną z jego najbardziej charakterystycznych cech. Połysk jest zazwyczaj matowy lub ziemisty w przypadku skupień masowych, a na ścianach rzadkich kryształów może być tłusty do niemal diamentowego. Jest nieprzezroczysty lub co najwyżej przeświecający w bardzo cienkich odłamkach. ## Barwy i odmiany Massicot nie posiada nazwanych odmian. Jego barwa jest bardzo charakterystyczna i mieści się w spektrum od siarkowożółtej i cytrynowożółtej, przez pomarańczowożółtą, aż do czerwonawopomarańczowej. Intensywność i odcień zależą od domieszek i warunków powstawania. ## Historia i nazwa Nazwa "massicot" pochodzi od starofrancuskiego, a wcześniej prawdopodobnie z arabskiego lub hiszpańskiego, i była historycznie używana do określania żółtego pigmentu opartego na tlenku ołowiu. Jako odrębny gatunek mineralny został opisany po raz pierwszy przez francuskiego mineraloga François Sulpice Beudanta w 1832 roku. Nazwa nawiązuje bezpośrednio do jego koloru i historycznego zastosowania jako pigment. ## Zastosowania Historycznie, sproszkowany massicot (znany jako glejta ołowiana) był ważnym żółtym pigmentem używanym w malarstwie, iluminatorstwie manuskryptów oraz do barwienia ceramiki i szkła. Współcześnie jego syntetyczny odpowiednik ma ograniczone zastosowanie w przemyśle ze względu na toksyczność ołowiu. Dla kolekcjonerów minerał ten ma znaczenie wyłącznie naukowe i estetyczne.

Właściwości

Twardość Mohsa
2
Barwa
Sulphur- to orpiment-yellow, sometimes with a reddish tint; grey-yellow. Nearly colourless to pale yellow in transmitted light.
Połysk
Dull
Rysa
Yellow
Gęstość
9.56
Łupliwość
Distinct/Good on {010}, {011}
Przełam
Uneven
Przezroczystość
Transparent,Translucent,Opaque
Układ krystaliczny
Orthorhombic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Kluczowe cechy diagnostyczne massicotu to jego jaskrawa, żółta lub pomarańczowa barwa, bardzo niska twardość (2 w skali Mohsa) oraz ekstremalnie wysoka gęstość. Występuje w formie ziemistych, proszkowych lub łuskowatych nalotów i skupień. Reaguje z kwasem azotowym. ## Odróżnianie od podobnych Massicot można pomylić z innymi wtórnymi minerałami ołowiu o żółtej barwie, takimi jak mimetezyt czy wulfenit. Odróżnia go jednak znacznie niższa twardość - zarówno mimetezyt, jak i wulfenit są twardsze. Od jarosytu i innych siarczanów odróżnia go znacznie większa gęstość. Od siarki rodzimej, oprócz gęstości, odróżnia go brak charakterystycznego zapachu po podgrzaniu. ## Formy kryształów Kryształy są niezwykle rzadkie i zazwyczaj mikroskopijnej wielkości. Przyjmują formę drobnych, cienkich tabliczek lub łusek. Najczęściej spotykaną formą występowania są zbite, ziemiste masy, proszkowe naloty lub łuskowate agregaty.

Środowisko występowania

## Geneza Massicot jest minerałem wtórnym, powstającym w strefach utleniania (wietrzenia) kruszcowych złóż ołowiu, zwłaszcza tych bogatych w galenę (PbS). Tworzy się w warunkach niskiej zawartości dwutlenku węgla, gdyż w jego obecności powstają bardziej stabilne węglany ołowiu, takie jak cerusyt. Może również powstawać jako produkt sublimacji w pożarach kopalń lub w wyniku aktywności wulkanicznej. ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje z innymi wtórnymi minerałami ołowiu. Typowe minerały towarzyszące to galena (jako minerał pierwotny), cerusyt, anglezyt, linaryt, a także minetyt, piromorfit i wulfenit. Czasami towarzyszą mu tlenki żelaza, takie jak goethyt i hematyt. ## Lokalizacje Znaczące, choć rzadkie, wystąpienia massicotu odnotowano w wielu miejscach na świecie. Do klasycznych lokalizacji należą: kopalnie w regionie Eifel w Niemczech; Lead Hills w Szkocji; różne stanowiska w Arizonie, Kalifornii i Idaho w USA (np. w rejonie Leadville); a także w Meksyku (m.in. w Mapimí), Iranie, Australii i na Sardynii (Włochy).

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z widocznymi, nawet jeśli mikroskopijnymi, kryształami massicotu, co jest dużą rzadkością. Wysoko oceniane są również bogate, intensywnie wybarwione naloty i powłoki na kontrastującym podłożu skalnym. Ważna jest czystość okazu i brak uszkodzeń mechanicznych, co przy jego miękkości jest trudne do osiągnięcia. Atrakcyjności dodaje dobrze udokumentowana asocjacja z innymi rzadkimi minerałami wtórnymi. ## Popularne stanowiska Okazy pochodzące z klasycznych, historycznych lokalizacji, takich jak kopalnie w Arizonie (USA), Saksonii (Niemcy) czy w Meksyku, są szczególnie poszukiwane. Każde nowe znalezisko dobrze wykształconych kryształów massicotu wzbudza duże zainteresowanie na rynku kolekcjonerskim.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Massicot jest ekstremalnie miękki, kruchy i wrażliwy chemicznie. Czyszczenie mechaniczne jest wysoce niewskazane. W razie absolutnej konieczności można użyć bardzo delikatnego pędzelka do usunięcia luźnego kurzu. Należy unikać kontaktu z wodą i wszelkimi chemikaliami. ## Czego unikać Należy bezwzględnie unikać kontaktu z kwasami, które go roztwarzają. Minerał jest wrażliwy na wilgoć i zmiany temperatury. Jako związek ołowiu jest toksyczny - należy unikać wdychania pyłu i myć ręce po każdym kontakcie z okazem. ## Przechowywanie Okazy massicotu należy przechowywać w zamkniętych, suchych pojemnikach lub klaserach, z dala od światła słonecznego i źródeł wilgoci. Ze względu na jego miękkość, powinien być odizolowany od twardszych minerałów, aby uniknąć zarysowań i otarć.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej