Marshite

Wzór chemiczny: Cu<sup>₁+</sup>I<sup>₁-</sup>

Jodek miedzi, rzadki minerał wtórny, który charakterystycznie zmienia barwę z bezbarwnej na czerwonobrunatną pod wpływem światła.

## Charakterystyka Marshyt to naturalnie występujący jodek miedzi(I), należący do grupy halogenków. Świeże, nieutlenione okazy są bezbarwne lub mają bladożółty odcień, jednak pod wpływem światła i wilgoci szybko ciemnieją, przybierając barwę od pomarańczowej i czerwonobrązowej aż po ceglastoczerwoną. Tworzy dobrze wykształcone, ostre kryształy o kształcie tetraedrów, często z zmodyfikowanymi ścianami. Występuje również w formie skupień ziarnistych oraz jako naskorupienia. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest stosunkowo miękki, jego twardość w skali Mohsa wynosi 2.5. Charakteryzuje się diamentowym do żywicznego połyskiem oraz dużą gęstością, wynoszącą około 5.6-5.7 g/cm³. Jest przezroczysty do przeświecającego. Jedną z jego najbardziej charakterystycznych cech jest intensywna, karminowoczerwona fluorescencja w świetle ultrafioletowym (UV-A). ## Barwy i odmiany Marshyt nie posiada nazwanych odmian. Jego barwa jest niestabilna i zależy od stopnia utlenienia - od bezbarwnej, przez słomkowożółtą, po intensywnie czerwonobrązową. Zmiana ta jest nieodwracalna i stanowi cechę charakterystyczną minerału. ## Historia i nazwa Nazwa minerału, nadana w 1892 roku przez Archibalda Liversidge'a, honoruje C. W. Marsha, kolekcjonera minerałów, który jako pierwszy zwrócił uwagę na ten niezwykły gatunek z kopalni w Broken Hill w Australii. ## Zastosowania Ze względu na swoją rzadkość i niestabilność, marshyt nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jest natomiast cenionym i poszukiwanym minerałem kolekcjonerskim.

Właściwości

Twardość Mohsa: 2.5
Połysk: Adamantine to Resinous
Rysa: Pale yellow to reddish-brown
Gęstość: 5.6-5.7
Łupliwość: Perfect on {111}
Przełam: Conchoidal
Przezroczystość: Transparent to Translucent
Układ krystaliczny: Cubic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Najważniejszymi cechami diagnostycznymi marshytu są jego regularne kryształy w formie tetraedrów, niestabilna barwa (ciemnienie pod wpływem światła) oraz bardzo silna, karminowoczerwona fluorescencja w świetle UV. Duża gęstość również jest pomocna w identyfikacji. ## Odróżnianie od podobnych Marshyt bywa mylony z miersytem, innym rzadkim halogenkiem miedzi i srebra, który jednak krystalizuje w odmienny sposób i nie wykazuje tak intensywnej fluorescencji. Od kuprytu odróżnia go niższa twardość, doskonała łupliwość, forma kryształów oraz reakcja na światło UV. Inne czerwone minerały wtórne (np. wanadynit) mają zupełnie inne właściwości fizyczne i chemiczne. ## Formy kryształów Najczęściej tworzy pojedyncze lub zrośnięte kryształy o pokroju tetraedru (czworościanu). Występuje także w postaci skupień ziarnistych, masywnych oraz cienkich powłok i naskorupień na innych minerałach.

Środowisko występowania

## Geneza Marshyt jest minerałem wtórnym, powstającym w strefach utleniania (gossanach) złóż miedzi, szczególnie w klimatach suchych i pustynnych. Tworzy się w wyniku reakcji roztworów bogatych w miedź z wodami podziemnymi zawierającymi jod. ## Asocjacje mineralne Często współwystępuje z innymi minerałami strefy utleniania, takimi jak kupryt, miedź rodzima, cerusyt, limonit, a także rzadszymi halogenkami, jak atacamit, paratacamit, boleit czy miersyt. ## Lokalizacje Klasycznym i najważniejszym miejscem występowania marshytu, skąd pochodzą najlepsze na świecie okazy, jest Broken Hill w Nowej Południowej Walii w Australii. Znany jest również z pustyni Atakama w Chile (np. z kopalń Chuquicamata i Sierra Gorda) oraz z kilku innych odizolowanych stanowisk na świecie.

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najwyżej cenione są okazy z ostrymi, dobrze wykształconymi i przezroczystymi kryształami o jak najjaśniejszej barwie (co świadczy o niewielkim stopniu utlenienia). Duże znaczenie ma również wielkość kryształów oraz ich estetyczne rozmieszczenie na matrycy skalnej, zwłaszcza w towarzystwie innych rzadkich minerałów. Okazy z intensywną fluorescencją są szczególnie poszukiwane. ## Popularne stanowiska Zdecydowanie najbardziej pożądane przez kolekcjonerów są marshyty pochodzące z historycznego stanowiska w Broken Hill w Australii. Uważane są one za światowy standard dla tego minerału.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Marshyt jest ekstremalnie wrażliwy na światło i wilgoć. Do usuwania kurzu należy używać wyłącznie miękkiego, suchego pędzelka lub sprężonego powietrza z bezpiecznej odległości. Absolutnie unikać kontaktu z wodą i wszelkimi środkami chemicznymi. ## Czego unikać Należy bezwzględnie unikać ekspozycji na światło słoneczne i sztuczne, które powoduje szybkie i nieodwracalne ciemnienie minerału. Niewskazana jest również wysoka wilgotność powietrza, zmiany temperatury oraz kontakt z chemikaliami, które mogą prowadzić do jego rozkładu. ## Przechowywanie Okazy marshytu muszą być przechowywane w całkowitej ciemności, najlepiej w szczelnym, nieprzezroczystym pudełku. Warto umieścić wewnątrz pochłaniacz wilgoci (np. żel krzemionkowy), aby zapewnić suche środowisko. Ekspozycja powinna być ograniczona do absolutnego minimum.