Markeyite

Wzór chemiczny: Ca₉(U₆+O₂)₄(CO₃)₁₃·₂₈H₂O

Markeyit to bardzo rzadki, wtórny minerał uranylu, tworzący jasnożółte, fluorescencyjne naloty i agregaty drobnych kryształów.

## Charakterystyka Markeyit jest uwodnionym węglanem wapnia i uranylu, występującym w postaci mikroskopijnych, listewkowych lub igiełkowych kryształów. Tworzy delikatne, włókniste agregaty, rozetki oraz cienkie powłoki i naloty na skałach macierzystych. Ze względu na niewielki rozmiar kryształów, jego cechy makroskopowe są trudne do zaobserwowania, a większość okazów ma postać proszkowych lub kredowych skupień. ## Właściwości fizyczne Kryształy markeyitu są niezwykle małe i kruche. Minerał wykazuje silną, jasnozieloną fluorescencję w krótkofalowym świetle ultrafioletowym (UV-SW) i nieco słabszą w długofalowym (UV-LW). Jest minerałem silnie promieniotwórczym. ## Barwy i odmiany Markeyit występuje w odcieniach od bladożółtego do jasnożółtego, czasami z zielonkawym tonem. Nie wyróżniono jego odmian. ## Historia i nazwa Minerał został nazwany na cześć Jacka R. Markeya (ur. 1943), amerykańskiego kolekcjonera minerałów z hrabstwa Mesa w Kolorado, który specjalizował się w minerałach uranu i jako pierwszy znalazł okazy tego minerału. Został zatwierdzony jako nowy gatunek mineralny przez IMA w 2017 roku (IMA2017-054), a jego opis opublikowano w 2018 roku. Miejscem typowym jest kopalnia Markey w Red Canyon, w hrabstwie San Juan w stanie Utah, USA. ## Zastosowania Markeyit, z racji swojej rzadkości, niewielkich rozmiarów i silnej promieniotwórczości, ma wyłącznie znaczenie naukowe i kolekcjonerskie. Jest poszukiwany przez wyspecjalizowanych kolekcjonerów minerałów uranowych.

Właściwości

Twardość Mohsa: 2
Połysk: Pearly
Rysa: Pale yellow
Gęstość: 2.53
Łupliwość: Perfect on {001}
Przełam: Micaceous
Przezroczystość: Transparent to translucent
Układ krystaliczny: Orthorhombic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Kluczową cechą diagnostyczną markeyitu jest jego bardzo silna, jasnozielona fluorescencja w świetle UV (zarówno krótko-, jak i długofalowym). Występuje w charakterystycznych, kredowobiałych lub jasnożółtych, proszkowych nalotach i skupieniach drobnych, listewkowych kryształów. Rozpoznanie wymaga jednak najczęściej zaawansowanych metod badawczych, takich jak dyfrakcja rentgenowska (XRD). ## Odróżnianie od podobnych Markeyit można pomylić z wieloma innymi wtórnymi minerałami uranylu o podobnej barwie i formie występowania, takimi jak andersonit, liebigit, schröckingeryt, bayleyit czy fontanit. Andersonit i liebigit wykazują podobną zieloną lub niebieskozieloną fluorescencję. Ostateczne odróżnienie jest możliwe niemal wyłącznie na podstawie analizy chemicznej i krystalograficznej. ## Formy kryształów Markeyit tworzy bardzo małe, listewkowe kryształy, wydłużone wzdłuż osi [010] i spłaszczone zgodnie z {001}. Kryształy te agregują w kuliste lub półkuliste skupienia, rozety, a także tworzą cienkie powłoki i naloty.

Środowisko występowania

## Geneza Markeyit jest wtórnym minerałem uranu, powstającym w strefach utleniania złóż uranowych. Tworzy się w wyniku działania wód bogatych w węglany na pierwotne minerały uranu. Powstaje w warunkach niskiej temperatury, najczęściej jako produkt po kopalniany (post-mining) na ścianach tuneli i w wyrobiskach górniczych, gdzie krystalizuje z przesiąkających wód. ## Asocjacje mineralne Minerał ten współwystępuje z innymi wtórnymi minerałami uranu. W lokalizacji typowej (kopalnia Markey, Utah) znaleziono go w towarzystwie gipsu, schröckingerytu, andersonitu, liebigitu, bayleyitu i boltwooditu. ## Lokalizacje Potwierdzone wystąpienia markeyitu są ekstremalnie rzadkie. Poza lokalizacją typową w kopalni Markey w hrabstwie San Juan w stanie Utah (USA), został zidentyfikowany w kilku innych miejscach na Płaskowyżu Kolorado, w tym w kopalniach Delta i Blue Lizard w tym samym hrabstwie. Znany jest również z kopalni Svornost w Jáchymovie w Czechach.

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Atrakcyjność kolekcjonerska okazu zależy od bogactwa i widoczności nalotów markeyitu na matrycy skalnej. Najbardziej cenione są okazy z wyraźnie uformowanymi, choć wciąż mikroskopijnymi, agregatami krystalicznymi, a nie tylko z pylastym nalotem. Ważna jest również intensywność fluorescencji w świetle UV. Kontrastowa matryca skalna może podnieść walory estetyczne okazu. ## Popularne stanowiska Zdecydowanie najbardziej znane i cenione okazy pochodzą z miejsca typowego - kopalni Markey w Red Canyon, w hrabstwie San Juan w stanie Utah, USA. Okazy z tej lokalizacji są uważane za wzorcowe dla tego minerału.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazów markeyitu zasadniczo się nie czyści. Wszelkie próby mechanicznego lub chemicznego czyszczenia mogą bezpowrotnie zniszczyć delikatne kryształy. Dopuszczalne jest jedynie bardzo ostrożne usunięcie luźnych zanieczyszczeń za pomocą miękkiego pędzelka lub gruszki fotograficznej. ## Czego unikać Należy bezwzględnie unikać kontaktu z wodą i chemikaliami. Minerał jest wrażliwy na zmiany wilgotności i temperatury. Jako minerał wtórny, jest niestabilny w warunkach innych niż te, w których powstał. Należy go chronić przed bezpośrednim światłem słonecznym, które może powodować jego dehydratację i rozpad. Ze względu na silną promieniotwórczość, należy unikać bezpośredniego kontaktu, wdychania pyłu i przechowywać go z dala od miejsc stałego przebywania ludzi. ## Przechowywanie Okazy należy przechowywać w szczelnych, zamykanych pojemnikach (np. typu "perky box"), aby ustabilizować wilgotność i chronić delikatne kryształy przed uszkodzeniem. Pojemniki powinny być odpowiednio oznakowane symbolem promieniotwórczości i przechowywane w specjalistycznych klaserach lub szafkach, z dala od innych minerałów wrażliwych na promieniowanie.