Manganvesuvianite

Wzór chemiczny: Ca<sub>19</sub>Mn<sup>3+</sup>Al<sub>10</sub>Mg<sub>2</sub>(SiO<sub>4</sub>)<sub>10</sub>(Si<sub>2</sub>O<sub>7</sub>)<sub>4</sub>O(OH)<sub>9</sub>

Manganwezuwian to manganowa odmiana wezuwianu, wyróżniająca się intensywną, czerwonofioletową barwą i występowaniem w formie dobrze wykształconych kryształów.

## Charakterystyka Manganwezuwian jest minerałem z grupy sorokrzemianów, należącym do grupy wezuwianu. Jest to manganowy (Mn³⁺) analog wezuwianu. Tworzy pryzmatyczne, słupkowe kryształy o kwadratowym przekroju, zakończone piramidami. Kryształy są często dobrze wykształcone i mogą osiągać kilka centymetrów długości. Występuje również w formie skupień ziarnistych i promienistych agregatów. Jego najbardziej charakterystyczną cechą jest intensywna, głęboka czerwonofioletowa do purpurowej barwa. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się twardością około 6.5 w skali Mohsa. Ma szklisty połysk, a jego kryształy są zazwyczaj przeświecające, rzadziej przezroczyste. Gęstość wynosi około 3.43 g/cm³. Nie wykazuje fluorescencji w świetle ultrafioletowym. ## Barwy i odmiany Dominującą i definiującą barwą manganwezuwianu jest czerwonofioletowa, purpurowa lub fioletowoczerwona. Intensywność i odcień zależą od zawartości trójwartościowego manganu w strukturze krystalicznej. Nie wyróżnia się odrębnych odmian handlowych czy barwnych poza jego typowym zakresem kolorystycznym. ## Historia i nazwa Nazwa minerału, wprowadzona w 1984 roku przez Williama Pancznera, nawiązuje bezpośrednio do jego składu chemicznego - dominacji manganu - oraz do jego związku strukturalnego z wezuwianem. Został on po raz pierwszy szczegółowo opisany na podstawie okazów z kopalń w rejonie Kuruman Hills w Południowej Afryce. ## Zastosowania Ze względu na swoją rzadkość, atrakcyjną barwę i dobrze wykształcone kryształy, manganwezuwian jest cenionym kamieniem kolekcjonerskim. Najlepsze okazy, szczególnie te przezroczyste, bywają szlifowane i wykorzystywane jako kamienie jubilerskie, choć ich zastosowanie w tej dziedzinie jest ograniczone z powodu niewielkiej dostępności materiału.

Właściwości

Twardość Mohsa
6.5
Połysk
Szklisty
Rysa
Jasnobrązowa
Gęstość
3.43
Łupliwość
Słaba wg {001} i {110}
Przełam
Nierówny do muszlowego
Przezroczystość
Przezroczysty do przeświecającego
Układ krystaliczny
Tetragonalny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Kluczowymi cechami diagnostycznymi manganwezuwianu są jego charakterystyczna czerwonofioletowa barwa, tetragonalna forma kryształów (pryzmatyczne słupki o kwadratowym przekroju) oraz szklisty połysk. Twardość (około 6.5) również jest pomocna w identyfikacji. Występowanie w skarnach manganowych jest ważną wskazówką terenową. ## Odróżnianie od podobnych Może być mylony z innymi fioletowymi minerałami. Od ametystu (odmiany kwarcu) odróżnia go forma kryształów (tetragonalna, a nie trygonalna) i wyższa twardość. Od sugilitu odróżnia go najczęściej lepsze wykształcenie kryształów i wyższa przezroczystość. Inne manganowe minerały, jak rodonit czy rodochrozyt, mają zazwyczaj inne odcienie (różowy do czerwonego), niższą twardość i krystalizują w innych układach. ## Formy kryształów Krystalizuje w układzie tetragonalnym. Najczęściej tworzy proste, wydłużone kryształy pryzmatyczne o przekroju kwadratowym, często zakończone ścianami piramidy. Kryształy mogą występować pojedynczo lub tworzyć promieniste i ziarniste skupienia.

Środowisko występowania

## Geneza Manganwezuwian jest minerałem typowym dla zmetamorfizowanych złóż manganu, szczególnie skarnów i rodingitów. Powstaje w warunkach stosunkowo wysokich temperatur i ciśnień w wyniku metasomatozy skał bogatych w wapń i krzemionkę, przy jednoczesnej obecności manganu. ## Asocjacje mineralne Często współwystępuje z innymi minerałami manganowymi i krzemianami wapnia. Do jego typowych minerałów towarzyszących należą: kalcyt, hausmanit, braunit, andradyt, diopsyd, a także inne minerały z grupy wezuwianu i granatu. ## Lokalizacje Najważniejsze i najbardziej znane na świecie stanowiska, z których pochodzą najlepsze okazy manganwezuwianu, znajdują się w Południowej Afryce, w rejonie Kuruman na Pustyni Kalahari. Są to przede wszystkim kopalnie Wessels i N'Chwaning. Minerał ten znajdowano również w Jeffrey Mine w Kanadzie (Quebec) oraz w kilku lokalizacjach we Włoszech.

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najwyżej cenione okazy manganwezuwianu to te, które posiadają głęboką, nasyconą, czerwonofioletową barwę. Kluczowe jest również dobre wykształcenie kryształów - poszukiwane są ostre, nieuszkodzone, pryzmatyczne formy o szklistym połysku. Wysoka przezroczystość i czystość (brak inkluzji) znacznie podnoszą wartość. Atrakcyjne są również estetyczne kompozycje z minerałami towarzyszącymi, np. białym kalcytem. ## Popularne stanowiska Zdecydowanie najbardziej pożądane przez kolekcjonerów okazy pochodzą z kopalni Wessels i N'Chwaning w Południowej Afryce. Kryształy z tych lokalizacji uchodzą za wzorcowe pod względem koloru, formy i wielkości.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy manganwezuwianu należy czyścić delikatnie, używając miękkiej szczoteczki i letniej wody, ewentualnie z niewielkim dodatkiem łagodnego mydła. Po umyciu należy go dokładnie spłukać czystą wodą (najlepiej destylowaną) i pozostawić do całkowitego wyschnięcia lub osuszyć miękką szmatką. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu minerału z silnymi kwasami i chemikaliami, które mogą uszkodzić jego powierzchnię. Nie należy go czyścić w myjkach ultradźwiękowych ani parowych. Mimo stosunkowo wysokiej twardości, jest kruchy i wrażliwy na uderzenia. Długotrwała ekspozycja na intensywne światło słoneczne może potencjalnie spowodować blaknięcie koloru, dlatego zaleca się jej unikanie. ## Przechowywanie Kolekcjonerskie okazy manganwezuwianu najlepiej przechowywać w osobnych, wyściełanych pudełkach lub gablotach, aby uniknąć zarysowań przez twardsze minerały (np. kwarc, beryl) i chronić je przed kurzem. Warto zabezpieczyć je przed nagłymi zmianami temperatury i bezpośrednim działaniem promieni słonecznych.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej