Manganosite

Wzór chemiczny: Mn²⁺O

Manganit to rzadki tlenek manganu, który na powietrzu szybko pokrywa się czarną patyną, a jego świeże powierzchnie mają charakterystyczną, szmaragdowozieloną barwę.

## Charakterystyka Manganit jest tlenkiem manganu(II) i mineralogicznym odpowiednikiem peryklazu. Jego najbardziej charakterystyczną cechą jest intensywna, szmaragdowozielona do trawiastozielonej barwa na świeżych powierzchniach przełamu. Minerał ten jest jednak niestabilny w warunkach tlenowych i bardzo szybko utlenia się, pokrywając czarną, matową warstwą tlenków wyższego rzędu, takich jak hausmanit czy piroluzyt. Z tego powodu zielone, niezmienione fragmenty są rzadko widoczne i zwykle otoczone czarną, nieprzezroczystą masą. Występuje w formie ziarnistych lub zbitych skupień, a dobrze wykształcone kryształy są ekstremalnie rzadkie. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się twardością w zakresie 5.5-6 w skali Mohsa i znaczną gęstością wynoszącą około 5.4 g/cm³. Posiada doskonałą łupliwość w trzech kierunkach, co powoduje, że rozpada się na sześcienne lub prostopadłościenne fragmenty. Połysk na świeżych powierzchniach jest szklisty, jednak szybko staje się matowy w wyniku utleniania. ## Barwy i odmiany Dominującą i jedyną barwą świeżego manganitu jest szmaragdowozielona. Wszelkie inne barwy, głównie odcienie brązu i czerni, są wynikiem jego powierzchniowej alteracji. Nie wyróżnia się odmian barwnych ani handlowych tego minerału. ## Historia i nazwa Nazwa manganitu, nadana w 1817 roku przez niemieckiego mineraloga Carla Friedricha Jasche, nawiązuje bezpośrednio do jego składu chemicznego - wysokiej zawartości manganu (niem. *Mangan*). Minerał był znany już wcześniej, ale dopiero wtedy został formalnie opisany. ## Zastosowania Ze względu na swoją rzadkość i niestabilność, manganit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania kolekcjonerów rzadkich minerałów oraz instytucji naukowych.

Właściwości

Twardość Mohsa
5.5
Barwa
Emerald-green, darkening on exposure to black
Połysk
Vitreous
Rysa
Brown
Gęstość
5.364
Łupliwość
{001}
Przełam
Conchoidal,Sub-Conchoidal
Przezroczystość
Transparent,Translucent
Układ krystaliczny
Isometric

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Kluczową cechą diagnostyczną jest szmaragdowozielona barwa widoczna na świeżym przełamie, która kontrastuje z czarną, matową skorupą alteracyjną. Zielona rysa jest również bardzo charakterystyczna. Doskonała, sześcienna łupliwość jest pomocna w identyfikacji, jeśli widoczna. ## Odróżnianie od podobnych Zielony manganit bywa mylony z innymi zielonymi minerałami wtórnymi stref utleniania, jak malachit czy annabergit. Manganit odróżnia się od nich znacznie większą twardością i gęstością, a także charakterystyczną zieloną rysą. Malachit dodatkowo burzy z kwasem solnym, a annabergit tworzy inne formy skupień. Czarna, zalterowana forma jest nieodróżnialna wizualnie od innych tlenków manganu (piroluzytu, hausmanitu) i wymaga analizy chemicznej lub obserwacji świeżego przełamu. ## Formy kryształów Krystalizuje w układzie regularnym, tworząc bardzo rzadkie, niewielkie kryształy o formie sześcianów lub ośmiościanów. Zazwyczaj występuje w postaci ziarnistych, spągowych lub zbitych mas wrosłych w skałę.

Środowisko występowania

## Geneza Manganit jest minerałem powstającym w warunkach redukcyjnych, w bogatych w mangan skałach metamorficznych lub w złożach metasomatycznych. Tworzy się podczas metamorfizmu kontaktowego i regionalnego złóż rud manganu, często w wyniku redukcji wyższych tlenków manganu w wysokiej temperaturze. ## Asocjacje mineralne Często współwystępuje z innymi minerałami manganu, takimi jak rodonit, rodochrozyt, hausmanit, tefroit, a także z franklinitem, willemitem i cynkitem (w złożu Franklin). Występuje również w towarzystwie kalcytu i barytu. ## Lokalizacje Najważniejsze i klasyczne lokalizacje dla tego minerału to Långban i Nordmark w Szwecji oraz złoża Franklin i Sterling Hill w New Jersey, USA, gdzie znajdowano najlepsze okazy. Występuje również w Broken Hill w Australii oraz w kilku miejscach w Republice Południowej Afryki (np. kopalnia Wessels).

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z jak największą, intensywnie zieloną, niezmienioną powierzchnią manganitu. Kontrast między szmaragdową barwą a czarną, zalterowaną masą jest bardzo pożądany. Dobrze wykształcone, choćby niewielkie, sześcienne kryształy są ekstremalnie rzadkie i osiągają bardzo wysokie ceny. Wielkość okazu ma mniejsze znaczenie niż jakość i powierzchnia zachowanego zielonego minerału. ## Popularne stanowiska Za najlepsze na świecie uchodzą okazy pochodzące z historycznych stanowisk w Franklin, New Jersey (USA) oraz z Långban (Szwecja). To stamtąd pochodzi większość klasycznych, bogatych okazów spotykanych w starych kolekcjach muzealnych i prywatnych.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazów manganitu zasadniczo się nie czyści. Jakakolwiek próba usunięcia czarnej patyny tlenków (np. mechanicznie lub chemicznie) może zniszczyć delikatną, zieloną warstwę pod spodem. Należy unikać kontaktu z wodą i chemikaliami. ## Czego unikać Największym zagrożeniem dla manganitu jest tlen atmosferyczny i wilgoć, które powodują jego nieodwracalne ciemnienie. Należy bezwzględnie unikać wilgotnego środowiska, bezpośredniego światła słonecznego oraz wysokich temperatur, które mogą przyspieszyć proces utleniania. Nie wolno stosować żadnych kwasów ani innych środków czyszczących. ## Przechowywanie Okazy manganitu wymagają specjalnych warunków przechowywania. Najlepiej trzymać je w szczelnych, bezbarwnych pojemnikach typu "perky box" z dala od źródeł światła i wilgoci. Zaawansowani kolekcjonerzy przechowują go w atmosferze beztlenowej (np. w azocie) lub w specjalnych olejach mineralnych, aby spowolnić proces utleniania.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej