Manganite

Wzór chemiczny: Mn³⁺O(OH)

Manganit to hydroksytlenek manganu, tworzący charakterystyczne, pryzmatyczne kryształy o niemal metalicznym połysku, często zebrane w promieniste agregaty.

## Charakterystyka Manganit jest ważnym minerałem rudnym manganu, należącym do grupy hydroksytlenków. Jego najbardziej rozpoznawalną cechą są dobrze wykształcone, pryzmatyczne lub słupkowe kryształy, które często wykazują pionowe prążkowanie na ścianach. Kryształy te nierzadko tworzą wachlarzowate, promieniste lub gwiaździste skupienia i agregaty. Występuje również w formach ziarnistych, włóknistych, a także jako skupienia stalaktytowe i nerkowate. Świeże powierzchnie mają ciemnoszary, stalowoszary do czarnego kolor i silny, niemal metaliczny połysk, który z czasem może matowieć. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się twardością wynoszącą 4 w skali Mohsa, co oznacza, że jest stosunkowo miękki i można go zarysować nożem. Ma doskonałą łupliwość w jednym kierunku, równolegle do dłuższej osi kryształu, oraz dobrą w dwóch innych. Jego gęstość jest znaczna i wynosi około 4,33 g/cm³. Połysk jest submetaliczny, a minerał jest nieprzezroczysty. Jedną z jego charakterystycznych cech jest rysa o barwie od czerwonawobrązowej do czarnej. ## Barwy i odmiany Manganit jest minerałem o jednolitym zabarwieniu. Jego barwa waha się od stalowoszarej do czarnej. Nie wyróżnia się odmian barwnych ani handlowych, a jego wartość jest głównie związana z jakością kryształów i znaczeniem jako ruda manganu. ## Historia i nazwa Nazwa "manganit" została nadana minerałowi w 1827 roku przez niemieckiego mineraloga Wilhelma Karla von Haidingera. Nawiązuje ona bezpośrednio do składu chemicznego, a konkretnie do obecności manganu jako głównego składnika. Minerał ten był znany i wykorzystywany jako ruda manganu na długo przed jego formalnym opisem naukowym. ## Zastosowania Historycznie i współcześnie manganit jest ważną rudą manganu, metalu o kluczowym znaczeniu w produkcji stali (do jej odtleniania i jako składnik stopowy) oraz w przemyśle chemicznym. Dobrze wykształcone i estetyczne okazy są również cenione przez kolekcjonerów minerałów.

Właściwości

Twardość Mohsa
4
Barwa
Gray-black, black
Połysk
Sub-Metallic
Rysa
Reddish brown to black
Gęstość
4.29
Łupliwość
{010} perfect; {110} and {001} good.
Przełam
Splintery
Przezroczystość
Opaque
Układ krystaliczny
Monoclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Najważniejszymi cechami diagnostycznymi manganitu są jego krystaliczna forma (wydłużone, pryzmatyczne kryształy z pionowym prążkowaniem), submetaliczny połysk oraz czerwonawobrązowa do czarnej rysa. Twardość wynosząca 4 w skali Mohsa również jest istotną wskazówką. W odróżnieniu od piroluzytu, manganit nie brudzi palców przy dotyku. ## Odróżnianie od podobnych Manganit bywa mylony głównie z piroluzytem (MnO₂). Piroluzyt jest jednak znacznie bardziej miękki (twardość 2-2.5 w skali Mohsa dla form krystalicznych, często niższa dla skupień ziemistych) i pozostawia czarny, brudzący ślad na palcach. Goethyt może mieć podobne formy, ale zazwyczaj ma matowy lub jedwabisty połysk i żółtobrązową rysę. Stibnit (antymonit) ma podobne kryształy, ale jest znacznie bardziej miękki (twardość 2) i ma ołowianoszarą rysę. ## Formy kryształów Manganit krystalizuje w układzie jednoskośnym, ale jego kryształy często mają wygląd pseudo-rombowy. Tworzy słupkowe lub pryzmatyczne kryształy, niemal zawsze zakończone płaskimi lub tępo ściętymi powierzchniami. Charakterystyczne jest głębokie, pionowe prążkowanie na ścianach pryzmatów. Kryształy często zrastają się w pęki, wachlarze i promieniste agregaty. Występuje także w skupieniach włóknistych, stalaktytowych i ziarnistych.

Środowisko występowania

## Geneza Manganit jest minerałem hydrotermalnym niskich i średnich temperatur. Powstaje w żyłach kruszcowych, często w towarzystwie innych minerałów manganu, barytu i kalcytu. Może również tworzyć się w wyniku procesów sedymentacyjnych w basenach bogatych w mangan, a także w strefach utleniania złóż manganu, gdzie jest produktem przeobrażenia wcześniejszych minerałów. Jest minerałem stosunkowo nietrwałym i w warunkach wietrzenia łatwo przechodzi w piroluzyt i inne tlenki manganu. ## Asocjacje mineralne Minerał ten często współwystępuje z innymi tlenkami i hydroksytlenkami manganu, takimi jak piroluzyt, hollandyt, hausmanit i braunit. W żyłach hydrotermalnych towarzyszą mu baryt, kalcyt, syderyt i goethyt. W niektórych złożach może występować razem z kwarcem. ## Lokalizacje Klasyczne, historyczne stanowisko, z którego pochodzą jedne z najpiękniejszych krystalicznych okazów manganitu, to Ilfeld w górach Harz w Turyngii (Niemcy). Inne ważne światowe lokalizacje to kopalnia N'Chwaning w Kuruman (RPA), gdzie znajdowano znakomite, błyszczące kryształy, a także rejon Ironwood w Michigan i Marquette w Minnesocie (USA). Występuje również w Kornwalii (Wielka Brytania) oraz w Antofagasta (Chile).

Rzadkość

Niezbyt pospolity

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najwyżej cenione okazy manganitu to te, które składają się z ostrych, dobrze zakończonych, błyszczących kryształów o submetalicznym połysku. Szczególnie poszukiwane są promieniste lub wachlarzowate agregaty nienaruszonych kryształów, osadzone na kontrastującej matrycy skalnej. Wielkość kryształów, ich połysk oraz brak uszkodzeń mechanicznych i śladów wietrzenia (przemiany w piroluzyt) są kluczowymi czynnikami wpływającymi na wartość kolekcjonerską. Okazy z klasycznych lokalizacji, jak Ilfeld, są szczególnie pożądane. ## Popularne stanowiska Najbardziej cenione przez kolekcjonerów okazy pochodzą z historycznej lokalizacji w Ilfeld w Niemczech, które są uważane za światowy standard dla tego minerału. W ostatnich dekadach rynek zdominowały również spektakularne okazy z kopalń manganu w rejonie Kalahari w Republice Południowej Afryki, zwłaszcza z kopalni N'Chwaning. Okazy z tych dwóch miejsc osiągają najwyższe ceny i są ozdobą zaawansowanych kolekcji systematycznych i estetycznych.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy manganitu należy czyścić bardzo ostrożnie. Najlepiej używać miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. W razie potrzeby można przemyć okaz zimną wodą destylowaną, a następnie natychmiast i dokładnie go osuszyć, aby zapobiec utlenianiu i matowieniu powierzchni. Nie należy używać myjek ultradźwiękowych. ## Czego unikać Manganit jest wrażliwy na działanie kwasów, które mogą go uszkodzić. Należy unikać kontaktu z chemikaliami domowymi i laboratoryjnymi. Minerał jest stabilny w normalnych warunkach, ale długotrwała ekspozycja na wilgoć może prowadzić do jego powolnego przeobrażenia w inne, bardziej stabilne tlenki manganu (np. piroluzyt), co powoduje utratę połysku i integralności kryształów. Nie należy go podgrzewać. ## Przechowywanie Okazy manganitu najlepiej przechowywać w suchym miejscu, w zamkniętych pudełkach lub gablotach, aby chronić je przed kurzem i wilgocią. Ze względu na stosunkowo niską twardość (4 w skali Mohsa) i doskonałą łupliwość, należy unikać kontaktu z twardszymi minerałami, które mogłyby go zarysować lub uszkodzić. Okazy należy umieszczać na miękkim podłożu.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej