Manganiakasakaite-(La)
Wzór chemiczny: CaLa<sup>3+</sup>Mn<sup>3+</sup>AlMn<sup>2+</sup>(Si<sub>2</sub>O<sub>7</sub>)(SiO<sub>4</sub>)O(OH)
Ekstremalnie rzadki minerał z grupy epidotu, czarny krzemian wapnia, lantanu i manganu, znany tylko z jednej lokalizacji w Japonii.
Opis
## Charakterystyka Manganiakasakaite-(La) to bardzo rzadki minerał należący do supergrupy epidotu. Tworzy niewielkie, niedoskonale wykształcone, pryzmatyczne kryształy lub ziarna o wielkości nieprzekraczającej 0.3 mm. Jest nieprzezroczysty, o czarnej barwie i półmetalicznym połysku. Ze względu na swój mikroskopijny rozmiar i występowanie w zaledwie jednym miejscu na świecie, stanowi obiekt zainteresowania głównie naukowego i dla wyspecjalizowanych kolekcjonerów rzadkich minerałów. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się półmetalicznym połyskiem i jest całkowicie nieprzezroczysty. Jego gęstość obliczona na podstawie składu chemicznego i parametrów komórki elementarnej wynosi 4.13 g/cm³. Twardość nie została dotychczas określona. ## Barwy i odmiany Jedyną znaną barwą tego minerału jest czarna. Nie wyróżniono żadnych jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Nazwa minerału odzwierciedla jego skład chemiczny i powiązania strukturalne. Człon "Mangani-" wskazuje na dominującą rolę manganu, przyrostek "-(La)" (zgodnie z nomenklaturą Levinsona) oznacza, że lantan jest dominującym pierwiastkiem ziem rzadkich w określonej pozycji strukturalnej. Nazwa "akasakaite" nawiązuje do minerału akasakaitu, który został nazwany na cześć miejscowości Akasaka w Japonii. Manganiakasakaite-(La) został oficjalnie uznany przez Międzynarodową Asocjację Mineralogiczną (IMA) w 2013 roku. Został opisany przez japońskich mineralogów Chiyoko Henmi, Isao Kusachi i Satomi Inaba. ## Zastosowania Jako minerał o mikroskopijnych rozmiarach i ekstremalnej rzadkości, manganiakasakaite-(La) nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jego znaczenie jest czysto naukowe i kolekcjonerskie.
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Identyfikacja wizualna jest praktycznie niemożliwa i wymaga specjalistycznego sprzętu. Wskazówkami mogą być: czarna barwa, półmetaliczny połysk, występowanie w formie drobnych pryzmatycznych kryształów oraz, co najważniejsze, parageneza mineralna. Pewne rozpoznanie opiera się na analizie chemicznej (np. metodą EDS lub WDS) w celu potwierdzenia unikalnego składu z dominacją lantanu i manganu. ## Odróżnianie od podobnych Manganiakasakaite-(La) można pomylić z innymi czarnymi minerałami z grupy epidotu, takimi jak allanit, ferriallanit czy manganiandrosit, a także z innymi czarnymi, nieprzezroczystymi minerałami tlenkowymi i krzemianowymi (np. ilmenitem, braunitem) występującymi w podobnych środowiskach. Kluczowe dla odróżnienia jest stwierdzenie dominacji lantanu nad innymi pierwiastkami ziem rzadkich oraz specyficznych proporcji manganu, co jest możliwe wyłącznie za pomocą zaawansowanych technik analitycznych. ## Formy kryształów Minerał ten tworzy słabo wykształcone (subhedralne) do ksenomorficznych (anhedralnych) ziarna o wielkości do 0.3 mm. Obserwowano również występowanie w formie krótkich, pryzmatycznych kryształów.
Środowisko geologiczne
## Geneza Manganiakasakaite-(La) powstaje w warunkach metamorfizmu kontaktowego. Jego jedyne znane stanowisko to złoże rud manganowych (głównie braunitowych) wykształcone w obrębie paleozoicznych wapieni, które zostały przecięte przez dajkę sjenitu kwarcowego. ## Asocjacje mineralne Minerał ten współwystępuje z bogatym zespołem minerałów. Do najczęstszych należą: braunit, jacobsyt, rodochrozyt, kwarc, celsian, anortoklaz, egiryn, richteryt oraz wezuwian. ## Lokalizacje Jedynym potwierdzonym miejscem występowania manganiakasakaite-(La) na świecie jest kopalnia Kiura (Shin-Kiura) w mieście Saiki, w prefekturze Oita na wyspie Kiusiu w Japonii. Jest to lokalizacja typowa dla tego minerału.
Rzadkość
Ekstremalnie rzadki
Aspekty kolekcjonerskie
## Kryteria jakości W przypadku tak rzadkiego mikrominerału, wartość kolekcjonerska okazu jest determinowana przez kilka czynników. Najwyżej cenione są próbki z wyraźnie wykształconymi, choćby częściowo, kryształami pryzmatycznymi. Istotna jest również bogata asocjacja z innymi rzadkimi minerałami na tej samej matrycy skalnej. Wielkość i obfitość ziaren manganiakasakaite-(La) na okazie także podnosi jego atrakcyjność. ## Popularne stanowiska Jedyne okazy dostępne na rynku kolekcjonerskim pochodzą z lokalizacji typowej - kopalni Kiura w Japonii. Pozyskanie materiału z tego miejsca jest niezwykle trudne, co czyni każdy okaz unikatowym.
Pielęgnacja i przechowywanie
## Czyszczenie Okazy tego minerału to zazwyczaj mikroskopijne kryształy na matrycy skalnej. Czyszczenie mechaniczne jest wysoce ryzykowne. W razie potrzeby można użyć sprężonego powietrza do usunięcia kurzu lub bardzo delikatnego, suchego pędzelka. Należy unikać kontaktu z wodą i wszelkimi środkami chemicznymi. ## Czego unikać Minerał należy chronić przed kwasami, rozpuszczalnikami i myjkami ultradźwiękowymi. Należy również unikać gwałtownych zmian temperatury, które mogłyby spowodować pęknięcia w skale macierzystej i uszkodzenie delikatnych kryształów. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów w stabilnych warunkach, z dala od wilgoci i zanieczyszczeń. Najbezpieczniejszym sposobem jest umieszczenie minerału w pudełku typu "micromount", które chroni go przed uszkodzeniami mechanicznymi i kurzem, jednocześnie umożliwiając obserwację pod mikroskopem.