Manganberzeliite

Wzór chemiczny: NaCa<sub>2</sub>Mn<sup>2+</sup><sub>2</sub>(As<sup>5+</sup>O<sub>4</sub>)<sub>3</sub>

Rzadki arsenian z grupy beryliitu, tworzący ziarniste skupienia i niewielkie kryształy o charakterystycznej, intensywnie pomarańczowej do czerwonobrązowej barwie.

## Charakterystyka Manganberzeliit jest arsenianem sodu, wapnia i manganu, należącym do grupy beryliitu. Rzadko tworzy wyraźne, izometryczne kryształy, najczęściej o formie dwunastościanu rombowego. Zazwyczaj występuje w postaci drobnoziarnistych, masywnych lub zbitych skupień, mocno wrośniętych w skałę macierzystą. Jego najbardziej charakterystyczną cechą jest intensywna, żywa barwa. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się twardością w zakresie 4.5-5 w skali Mohsa. Ma połysk szklisty do tłustego. Jest minerałem stosunkowo ciężkim, o gęstości wynoszącej około 4.2 g/cm³. Jest kruchy i wykazuje nierówny lub muszlowy przełam. ## Barwy i odmiany Manganberzeliit przybiera barwy od żółtej, przez pomarańczową, czerwonopomarańczową, aż po czerwonobrązową. Jego barwa jest jedną z głównych cech diagnostycznych. Nie wyróżnia się nazwanych odmian, a zmienność kolorystyczna zależy od niewielkich domieszek i warunków krystalizacji. ## Historia i nazwa Nazwa minerału, nadana w 1886 roku przez Georga Flinka, nawiązuje do jego składu chemicznego - dominacji manganu - oraz do podobieństwa strukturalnego do beryliitu (berzeliite). Nazwa grupy beryliitu honoruje z kolei szwedzkiego chemika Jönsa Jacoba Berzeliusa. ## Zastosowania Ze względu na swoją rzadkość i zazwyczaj niewielkie rozmiary wystąpień, manganberzeliit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jest natomiast cenionym i poszukiwanym minerałem kolekcjonerskim.

Właściwości

Twardość Mohsa
4.5-5
Połysk
Szklisty do tłustego
Rysa
Żółtopomarańczowa
Gęstość
4.2
Łupliwość
Brak
Przełam
Nierówny do muszlowego
Przezroczystość
Przeświecający do nieprzezroczystego
Układ krystaliczny
Regularny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Najważniejszymi cechami rozpoznawczymi manganberzeliitu są jego intensywna pomarańczowa do czerwonobrązowej barwa, szklisty lub tłusty połysk oraz występowanie w formie ziarnistych, masywnych skupień. Twardość (4.5-5) również jest pomocna. Reaguje z kwasem solnym. ## Odróżnianie od podobnych Można go pomylić z innymi arsenianami manganu, takimi jak sarkinit czy brandtyt, które często z nim współwystępują. Odróżnienie wymaga zwykle analizy chemicznej lub krystalograficznej. Od podobnie zabarwionych granatów (spessartyn) odróżnia go niższa twardość. ## Formy kryształów Kryształy są rzadkie i zazwyczaj bardzo małe, przyjmują formę dwunastościanów rombowych lub nieforemnych ziaren. Najczęściej spotykany jest w postaci masywnych, zbitych lub ziarnistych agregatów, wypełniających niewielkie spękania i kawerny w skale.

Środowisko występowania

## Geneza Jest to minerał pochodzenia metamorficznego. Powstaje w wyniku metamorfizmu kontaktowego lub regionalnego złóż rud manganu i żelaza, które przeszły proces metasomatozy. Tworzy się w skarnach i innych skałach metamorficznych bogatych w mangan. ## Asocjacje mineralne Współwystępuje z innymi minerałami manganu, takimi jak hausmanit, braunit, tefroit, rodonit, a także z innymi arsenianami, np. sarkinitem, brandtytem, oraz z barytem, kalcytem i granatami z grupy andradytu. ## Lokalizacje Najważniejsze i klasyczne stanowiska tego minerału znajdują się w Szwecji, w kopalniach Långban i Sjögruvan (region Värmland) oraz w kopalni Franklin w New Jersey, USA. Znany jest również z kopalni Gozaisho w Japonii oraz z kilku miejsc w Szwajcarii (np. Val d'Anniviers).

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najwyżej cenione okazy to te z dobrze wykształconymi, choćby niewielkimi, kryształami o intensywnej, żywej barwie, osadzonymi na kontrastującej matrycy skalnej. Atrakcyjne są również bogate, masywne skupienia o jaskrawym, pomarańczowym kolorze. Czystość nie jest kluczowym kryterium, ponieważ minerał jest z natury nieprzezroczysty. ## Popularne stanowiska Najbardziej poszukiwane przez kolekcjonerów okazy pochodzą z historycznych lokalizacji w Szwecji (Långban) oraz z kopalni Franklin w USA. Materiał z tych miejsc jest uważany za klasyczny i osiąga najwyższe ceny.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy należy czyścić wyłącznie mechanicznie, używając miękkiej, suchej szczoteczki do usunięcia kurzu. Dopuszczalne jest użycie sprężonego powietrza. Należy unikać wody, zwłaszcza z detergentami, ponieważ minerał jest arsenianem i kontakt z wodą może prowadzić do powolnych reakcji chemicznych. ## Czego unikać Należy bezwzględnie unikać kontaktu z kwasami i innymi chemikaliami, które mogą uszkodzić lub rozpuścić minerał. Nie należy podgrzewać okazów ani wystawiać ich na długotrwałe działanie intensywnego światła słonecznego, które teoretycznie może wpłynąć na jego barwę. Chronić przed wilgocią. ## Przechowywanie Przechowywać w stabilnych warunkach, w suchym miejscu, najlepiej w zamkniętym klaserze lub gablocie, aby chronić przed kurzem i uszkodzeniami mechanicznymi. Ze względu na zawartość arsenu, po kontakcie z okazem zaleca się umycie rąk.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej