Maghemite

Wzór chemiczny: (Fe³⁺₀.₆₇◻₀.₃₃)Fe³⁺₂O₄

Maghemit to silnie magnetyczny, polimorficzny minerał tlenku żelaza(III), spokrewniony z magnetytem i hematytem, o charakterystycznej brązowej barwie.

## Charakterystyka Maghemit jest minerałem z grupy spineli, stanowiącym polimorficzną odmianę tlenku żelaza(III) (γ-Fe₂O₃). Jego struktura jest blisko spokrewniona z magnetytem, z którym tworzy roztwór stały. Powstaje najczęściej w wyniku utleniania minerałów zawierających żelazo(II), zwłaszcza magnetytu. Zazwyczaj występuje w postaci mas ziemistych, proszkowych lub jako powłoki i naloty. Rzadko tworzy niewielkie, słabo wykształcone kryształy o regularnym układzie. Jest nieprzezroczysty i silnie magnetyczny, co stanowi jego kluczową cechę. ## Właściwości fizyczne Jego twardość w skali Mohsa wynosi około 6. Ma połysk metaliczny do matowego, w zależności od formy występowania. Gęstość teoretyczna wynosi około 4.86 g/cm³, jednak w przypadku agregatów ziemistych może być znacznie niższa. Jest minerałem kruchym, o nierównym przełamie. ## Barwy i odmiany Maghemit przyjmuje barwy od brązowej i czerwonobrązowej do niemal czarnej. Jego rysa jest zawsze brązowa. Nie wyróżnia się nazwanych odmian, choć jego skład chemiczny może nieznacznie się różnić w zależności od stopnia utlenienia i obecności domieszek takich jak tytan, glin czy magnez. ## Historia i nazwa Nazwa minerału nawiązuje do jego związku z magnetytem ("MAGnetite") i hematytem ("HEMatite"), odzwierciedlając jego skład chemiczny i właściwości magnetyczne. Został po raz pierwszy opisany w 1927 roku na podstawie materiału z kompleksu Bushveld w Republice Południowej Afryki. ## Zastosowania Ze względu na swoje właściwości magnetyczne, maghemit jest wykorzystywany w produkcji nośników do zapisu magnetycznego, takich jak taśmy magnetofonowe i dyski twarde. Używa się go również jako pigmentu, w katalizie oraz w medycynie jako składnik ferrofluidów i w badaniach rezonansem magnetycznym.

Właściwości

Twardość Mohsa
6
Połysk
Matowy do metalicznego
Rysa
Brown
Gęstość
0
Łupliwość
Brak
Przełam
Nierówny
Przezroczystość
Opaque
Układ krystaliczny
Isometric

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Kluczową cechą diagnostyczną maghemitu jest jego silny magnetyzm, podobny do magnetyzmu magnetytu. Odróżnia go jednak brązowa rysa i zazwyczaj brązowa barwa, podczas gdy magnetyt ma rysę czarną. Występuje często w postaci skupień ziemistych lub jako produkt wietrzenia. ## Odróżnianie od podobnych - **Magnetyt**: Ma czarną rysę i jest zazwyczaj czarny, a nie brązowy. - **Hematyt**: Jest tylko słabo magnetyczny (lub niemagnetyczny w formie czystej) i ma charakterystyczną czerwonobrunatną rysę. - **Goethyt**: Jest niemagnetyczny i ma rysę żółtobrązową. ## Formy kryształów Maghemit krystalizuje w układzie regularnym, jednak dobrze wykształcone kryształy są niezwykle rzadkie i mikroskopijnej wielkości, zwykle w formie ośmiościanów. Najczęściej spotyka się go w postaci mas ziemistych, skupień nerkowatych, skorup, nalotów lub jako pseudomorfozy po magnetycie.

Środowisko występowania

## Geneza Maghemit jest minerałem wtórnym, powstającym w strefach utleniania (wietrzenia) złóż minerałów żelaza, zwłaszcza magnetytu. Tworzy się również w wyniku dehydratacji lepidokrokitu, w glebach (laterytach), a także w procesach wulkanicznych i hydrotermalnych niskich temperatur. Może powstawać w wyniku pożarów lasów lub spalania węgla, gdzie dochodzi do transformacji innych minerałów żelaza. ## Asocjacje mineralne Często współwystępuje z minerałami, z których powstaje lub którym towarzyszy w strefach utleniania. Są to przede wszystkim magnetyt, hematyt, goethyt, lepidokrokit, piryt, markasyt oraz różne minerały ilaste. ## Lokalizacje Jako minerał pospolity, występuje w wielu miejscach na świecie. Do najważniejszych stanowisk należą kompleks Bushveld w RPA (miejsce typowe), tereny bogate w lateryty w Brazylii i Australii, a także liczne złoża rud żelaza, m.in. w regionie Iron Range w Minnesocie (USA) czy w Kirunie (Szwecja). Występuje również w produktach ekshalacji wulkanicznych na Wezuwiuszu i Etnie we Włoszech.

Rzadkość

Pospolity

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Okazy maghemitu rzadko są cenione ze względu na walory estetyczne, ponieważ najczęściej tworzą nieefektowne skupienia ziemiste. Wyjątkowo poszukiwane są pseudomorfozy maghemitu po dobrze wykształconych kryształach magnetytu, zwłaszcza jeśli zachowują ostry kształt pierwotnych ośmiościanów. Wartość takich okazów rośnie wraz z rozmiarem i doskonałością formy pseudomorfozy. Czystość materiału i potwierdzenie jego tożsamości za pomocą analizy (np. dyfrakcji rentgenowskiej) również podnoszą jego wartość naukową i kolekcjonerską.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy maghemitu, zwłaszcza te w formie skupień ziemistych, są kruche i podatne na rozpad. Należy je czyścić bardzo ostrożnie, najlepiej za pomocą miękkiego pędzelka lub sprężonego powietrza. Użycie wody jest niewskazane, ponieważ może prowadzić do rozpadu agregatów i potencjalnych dalszych przemian chemicznych. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z kwasami, które mogą roztworzyć minerał. Ogrzewanie powyżej 220°C powoduje jego nieodwracalną przemianę w hematyt, co wiąże się z utratą właściwości magnetycznych. Należy chronić go przed wilgocią i gwałtownymi zmianami temperatury. ## Przechowywanie Okazy należy przechowywać w suchym miejscu, w zamkniętych pojemnikach lub klaserach, aby chronić je przed kurzem i uszkodzeniami mechanicznymi. Ze względu na silny magnetyzm, nie należy przechowywać go w pobliżu czułych urządzeń elektronicznych, kart magnetycznych czy kompasów.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej