Mackayite

Wzór chemiczny: Fe³⁺Te⁴⁺₂O₅(OH)

Mackayit to rzadki telluryn żelaza, tworzący drobne, czarne lub ciemnozielone kryształy o silnym, niemal metalicznym połysku.

## Charakterystyka Mackayit jest wodorotlenowym tellurynem żelaza, występującym w postaci niewielkich, dobrze wykształconych kryształów. Zazwyczaj tworzy pojedyncze, izometryczne lub lekko wydłużone kryształy, rzadziej niewielkie skupienia. Jego barwa jest niemal czarna, z głębokim, ciemnozielonym odcieniem widocznym w silnym świetle lub na cienkich krawędziach. Cechą charakterystyczną jest bardzo silny, szklisty do niemal metalicznego połysk, nadający mu wygląd polerowanego kamienia. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest stosunkowo miękki, jego twardość w skali Mohsa wynosi około 4.5. Jest dość kruchy, a jego gęstość jest wysoka, co jest typowe dla minerałów zawierających tellur. Kryształy są zazwyczaj nieprzezroczyste, jedynie na najcieńszych odłamkach mogą przeświecać na ciemnozielono. Posiada wyraźną łupliwość w jednym kierunku. ## Barwy i odmiany Mackayit nie posiada znanych odmian barwnych ani handlowych. Jego kolorystyka jest stała i waha się od ciemnozielonej, przez zielonoczarną, do niemal całkowicie czarnej. Ciemnozielony odcień jest często widoczny jako wewnętrzne refleksy świetlne w kryształach. ## Historia i nazwa Minerał został po raz pierwszy opisany w 1946 roku przez George'a Tunella i C.J. Ksanda. Nazwa "mackayit" została nadana na cześć Johna Williama Mackaya (1831-1902), amerykańskiego finansisty i przemysłowca, którego fundacja (Mackay School of Mines) wspierała badania mineralogiczne, w tym te prowadzące do odkrycia tego minerału. Miejscem typowym jest kopalnia Mohawk w Goldfield, w stanie Nevada, USA. ## Zastosowania Ze względu na swoją rzadkość i niewielkie rozmiary kryształów, mackayit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jest wyłącznie obiektem zainteresowania kolekcjonerów rzadkich minerałów oraz naukowców badających złoża tellurowe.

Właściwości

Twardość Mohsa: 4.5
Barwa: Pale bottle-green, olive green, brownish green, greenish black; greenish yellow to yellowish green in transmitted light.
Połysk: Vitreous to metallic
Rysa: Pale green
Gęstość: 4.86
Łupliwość: Distinct on {001}
Przełam: Sub-Conchoidal
Przezroczystość: Transparent
Układ krystaliczny: Tetragonal

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Cechami charakterystycznymi mackayitu są jego tetragonalne, często dipiramidalne kryształy, bardzo ciemna zielonoczarna barwa oraz niezwykle silny, niemal metaliczny połysk. Wysoka gęstość również może być pomocna w identyfikacji. Występuje w strefach utleniania złóż tellurowych. ## Odróżnianie od podobnych Mackayit bywa mylony z innymi rzadkimi tellurynami, takimi jak emmonsyt czy poughit, które często z nim współwystępują. Odróżnienie go od tych minerałów bez zaawansowanych badań (np. XRD) jest bardzo trudne. Od pospolitszych minerałów odróżnia go forma kryształów, specyficzny połysk i środowisko występowania. ## Formy kryształów Mackayit krystalizuje w układzie tetragonalnym. Najczęściej tworzy proste, ostrosłupowe (dipiramidalne) kryształy o kwadratowym przekroju. Występuje również w postaci krótkich słupów zakończonych piramidami. Kryształy rzadko przekraczają kilka milimetrów wielkości.

Środowisko występowania

## Geneza Mackayit jest wtórnym minerałem powstającym w strefach utleniania (wietrzenia) złóż kruszców bogatych w tellurki, zwłaszcza w suchym lub półsuchym klimacie. Tworzy się w wyniku przemian pierwotnych tellurków złota, srebra i innych metali pod wpływem wód powierzchniowych. ## Asocjacje mineralne Minerał ten często współwystępuje z innymi wtórnymi minerałami tellurowymi, takimi jak telluryt, emmonsyt, poughit, a także z kwarcem, barytem, hematytem, jarosytem oraz rodzimym złotem. ## Lokalizacje Najważniejsze i najbardziej znane stanowiska mackayitu znajdują się w USA, w szczególności w miejscu typowym - kopalni Mohawk w Goldfield (Nevada) oraz w kopalniach dystryktu Tombstone (Arizona). Znany jest również z kopalni El Plomo w Hondurasie oraz z kilku miejsc w Meksyku (kopalnia Bambolla, Moctezuma w stanie Sonora).

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z ostrymi, dobrze wykształconymi i nieuszkodzonymi kryształami o silnym połysku. Ważny jest kontrast z matrycą skalną, na której kryształy są osadzone - najczęściej jest to jasny kwarc lub riolit. Wielkość kryształów jest kluczowa, a okazy z kryształami przekraczającymi 2-3 mm są uważane za wyjątkowe. Atrakcyjność podnosi współwystępowanie z innymi rzadkimi tellurynami lub z widocznym złotem rodzimym. ## Popularne stanowiska Klasyczne i najbardziej pożądane okazy mackayitu pochodzą z historycznych znalezisk w Goldfield w Nevadzie oraz z Tombstone w Arizonie (USA). W ostatnich latach na rynku pojawiły się również wysokiej jakości okazy z kopalni Bambolla w Meksyku, które często charakteryzują się doskonałym wykształceniem kryształów.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy mackayitu należy czyścić bardzo ostrożnie. Najlepiej używać sprężonego powietrza do usuwania kurzu. Jeśli konieczne jest czyszczenie na mokro, można użyć miękkiego pędzelka zwilżonego wodą destylowaną, a następnie natychmiast i dokładnie osuszyć okaz. Należy unikać myjek ultradźwiękowych. ## Czego unikać Minerał jest wrażliwy na działanie kwasów i silnych chemikaliów, które mogą go uszkodzić. Należy unikać gwałtownych zmian temperatury oraz długotrwałej ekspozycji na wilgoć. Ze względu na jego kruchość, należy chronić go przed uderzeniami i zarysowaniem. ## Przechowywanie Okazy mackayitu, jako że są zazwyczaj małe i kruche, najlepiej przechowywać w zamykanych pudełkach typu "micromount" lub w gablotach, z dala od kurzu i bezpośredniego kontaktu z twardszymi minerałami. Nie jest wrażliwy na światło słoneczne.